వాయుపురాణమ్

భాలుకిః కామహానిశ్చ జైమినిర్లోమగాయినః। కణ్డశ్చ కోలహశ్చైవ షడేతే లాఙ్గలాః స్మృతాః। ఏతే లాఙ్గలినః శిష్యాః సంహితా యైః ప్రసాధితాః ।। ౬౧.

భాలుకి, కామహాని, జైమిని, లోమగాయినుడు, కండ, కొలహ — వీరు ఆరు లాంగలులు. వీరే లాంగలి శిష్యులు, వీరే సంహితలను స్థాపించారు.

తతో హిరణ్యనాభస్య కృతశిష్యో నృపాత్మజః । సోఽకరోచ్చ చతుర్వింశత్సంహితా ద్విపదాం వరః । ప్రోవాచ చైవ శిష్యేభ్యో యేభ్యస్తాంశ్చ నిబోధత ।। ౬౧.

ఆ తరువాత హిరణ్యనాభుని కుమారుడైన కృతుడు, రాజకుమారుడు, ఇరవై నాలుగు సంహితలను రచించాడు. వాటిని తన శిష్యులకు బోధించాడు. ఇప్పుడు వారి పేర్లు వినండి.

రాడశ్చ మహవీర్యశ్చ పఞ్చమో వాహనస్తథా। తాలకః పాణ్డకశ్చైష కాలికో రాజికస్తథా। గౌతమశ్చాజబస్తశ్చ సోమరాజాపతత్తతః ।। ౬౧.

రాడ, మహావీర్యుడు, పంచముడు, వాహనుడు, తాలకుడు, పాండకుడు, కాలిక, రాజిక, గౌతముడు, అజబస్తుడు, సోమరాజ — వీరే అతని శిష్యులు.

పృష్ఠగ్నః పరికృష్టశ్చ ఉలూఖలక ఏవ చ। యవీయసశ్చ వైశాలో అంగులీయశ్చ కౌశికః ।। ౬౧.

పృష్ఠఘ్నుడు, పరికృష్టుడు, ఉలూఖలకుడు, యవీయసుడు, వైశాలుడు, అంగులీయుడు, కౌశికుడు—ఇవాళ్లు.

సాలిమఞ్జరిసత్యశ్చ కాపీయః కానికశ్చ యః। పరాశరశ్చ ధర్మాత్మా ఇతి క్రాన్తాస్తు సామగాః ।। ౬౧.

సాలిమంజరిసత్యుడు, కాపీయుడు, కానికుడు, ధర్మాత్ముడైన పరాశరుడు—ఇవాళ్లే సమగులు, వారు లోకాన్ని విడిచిపోయారు.

సామగానాన్తు సర్వేషాం శ్రేష్ఠౌ ద్వౌ తు ప్రకీర్త్తితౌ। పౌష్యఞ్జిశ్చ కృతిశ్చైవ సంహితానాం వికల్పకౌ ।। ౬౧.

అందరు సమగుల్లో, ఇద్దరు ముఖ్యులు అని చెప్పబడతారు—పౌష్యంజి, కృతిలు. వీరు సంహితలను క్రమబద్ధీకరించినవారు.

అథర్వాణం ద్విధా కృత్వా సుమన్తురదదద్ ద్విజాః । కబన్ధాయ పునః కృత్స్రం స చ విద్యాద్యథాక్రమమ్ ।। ౬౧.

సుమంతుడు అథర్వవేదాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, ద్విజులకు ఇచ్చాడు. తరువాత, మొత్తం వేదాన్ని క్రమంగా విద్యతో కలిపి కబంధుడికి ఇచ్చాడు.

కబన్ధస్తు ద్విదా కృత్వా పథ్యాయైకం పునర్దదౌ। ద్వితీయం వేదస్పర్శాయ స చతుర్ద్ధాకరోత్ పునః ।। ౬౧.

కబంధుడు ఆ వేదాన్ని మళ్లీ రెండు భాగాలుగా చేసి, ఒక భాగాన్ని పథ్యుడికి ఇచ్చాడు. రెండవ భాగాన్ని వేదపఠనార్థంగా మళ్లీ నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు.

మోదో బ్రహ్మబలశ్చైవ పిప్పలాదస్తథైవ చ। శౌకాయనిశ్చ ధర్మజ్ఞశ్చతుర్థస్తపనః స్మృతః।? వేదస్పర్శస్య చత్వారః శిష్యాస్త్వేతే దృఢవ్రతాః ।। ౬౧.

మోడుడు, బ్రహ్మబలుడు, పిప్పలాదుడు, ధర్మజ్ఞుడైన శౌకాయనుడు, నాలుగవవాడు తపనుడు—ఇవారు వేదస్పర్శుడి నిబద్ధమైన శిష్యులు.

పునశ్చ త్రివిధం విద్ధి పథ్యానాం భేదముత్తమమ్। జాజలిః కుముదాదిశ్చ తృతీయః శౌనకః స్మృతః ।। ౬౧.

పథ్యుల వంశంలో మళ్లీ మూడు విభాగాలు ఉన్నాయని తెలుసుకో. జాజలి, కుముదుడు మరియు ఇతరులు, మూడవవాడు శౌనకుడు అని గుర్తించబడతారు.

శౌనకస్తు ద్విధా కృత్వా దదావేకన్తు బభ్రవే। ద్వితీయాం సంహితాం ధీమాన్సైన్ధవాయనసంజ్ఞితే ।। ౬౧.

శౌనకుడు దాన్ని రెండు భాగాలుగా చేసి, ఒక భాగాన్ని బభ్రవుడికి ఇచ్చాడు; రెండవ సంహితను తెలివైనవాడు సైంధవాయనుడికి ఇచ్చాడు.

సైన్ధవో ముఞ్జకేశాయ భిన్నా సా చ ద్విధా పునః। నక్షత్ర కల్పో వైతానస్తృతీయః సంహితానిధిః। చతుర్థోఽఙ్గిరసః కల్పః శాన్తికల్పశ్చ పఞ్చమః ।। ౬౧.

సైంధవుడు ముంజకేశుడికి ఇచ్చాడు, అది మళ్లీ రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది. నక్షత్రకల్పం, వైతానం, మూడవది సంహితానిధి, నాలుగవది అంగిరసుల కల్పం, ఐదవది శాంతికల్పం.

శ్రేష్ఠస్త్వథర్వణో హ్యేతే సంహితానాం వికల్పనాః। షట్శః కృత్వా మయాప్యుక్తం పురాణమృషిసత్తమాః ।। ౬౧.

ఇవి అథర్వణ వంశంలో ముఖ్యమైన సంహితా విభాగాలు. ఆరు విధాలుగా ఏర్పాటుచేసి, పురాణాన్ని కూడా నేను వివరించాను, ఋషిశ్రేష్ఠులారా.

ఆత్రేయః సుమతిర్ధీమాన్కాశ్యపో హ్యకృతవ్రణః। భారద్వాజోఽగ్నివర్చాశ్చ వసిష్ఠో మిత్రయుశ్చ యః । సావర్ణిః సోమదత్తిస్తు సుశర్మా శాంశపాయనః ।। ౬౧.

ఆత్రేయుడు, జ్ఞానవంతుడైన సుమతిడు, కాశ్యపుడు, అకృతవ్రణుడు, భారద్వాజుడు, అగ్నివర్చుడు, వశిష్ఠుడు, మిత్రయుడు, సావర్ణి, సోమదత్తుడు, సుశర్మ, శాంశపాయనుడు—

ఏతే శిష్యా మమ బ్రహ్మన్ పురాణేషు దృఢవ్రతాః। త్రిభిస్తిస్రః కృతాస్తిస్రః సంహితాః పునరేవ హి ।। ౬౧.

ఇవాళ్లు నా నిబద్ధమైన శిష్యులు, బ్రాహ్మణా, పురాణాలలో. వీరు ముగ్గురి చొప్పున మూడు సంహితలను తయారు చేశారు.

కాశ్యపః సంహితాకర్త్తా సావర్ణిః శాంశపాయనః। సామికా చ చతుర్థీస్యాత్సా చైషా పూర్వసంహితా ।। ౬౧.

కాశ్యపుడు, సావర్ణి, శాంశపాయనుడు, సామికా—ఇవారు సంహితలను రూపొందించినవారు. ఇదే పురాతన సంహిత.

సర్వాస్తా హి చతుష్పాదాః సర్వాశ్చైకార్థవాచికాః। పాఠాన్తరే పృథగ్భూతా వేదశాఖా యథా తథా। చతుఃసాహస్రికాః సర్వాః శాంశపాయనికామృతే ।। ౬౧.

ఈ సంహితలన్నీ నాలుగు భాగాలుగా ఉంటాయి, అన్నీ ఒకే అర్థాన్ని తెలియజేస్తాయి. పఠనంలో వేర్వేరు అయినా, వేదశాఖలవలె వేరుగా ఉంటాయి. శాంశపాయనికాను తప్పించి, అన్నీ నాలుగు వేల శ్లోకాలతో ఉంటాయి.

లోమహర్షణికా మూలాస్తతః కాశ్యపికాః పరాః। సావర్ణికాస్తృతీయాస్తా యజుర్వాక్యార్థపణ్డితాః ।। ౬౧.

లోమహర్షణికా మూలంగా ఉంటుంది, తరువాత కాశ్యపికా, మూడవది సావర్ణికా. వీరు యజుర్వేద వాక్యార్థాన్ని బాగా తెలిసినవారు.

శాంశపాయనికాశ్చాన్యా నోదనార్థవిభూషితాః । సహస్రాణి ఋచామష్టౌ షట్శతాని తథైవ చ ।। ౬౧.

ఇతర శాంశపాయనికా సంహితలు నిబంధనల అర్థంతో అలంకరించబడ్డాయి. వాటిలో ఎనిమిది వేల ఆరు వందల ఋక్సూక్తులు ఉన్నాయి.

ఏతాః పఞచదశాన్యాశ్చ దశాన్యా దశభిస్తథా। వాలఖిల్యాః సమప్రైఖాః (షాః) ససావర్ణాః ప్రకీర్తితాః ।। ౬౧.

ఇవి పదిహేను ఇతర సంహితలు, ఇంకా పది ఉన్నాయి. వాలఖిల్యులు, సమప్రైఖులు, సావర్ణులతో కూడినవారు అని చెప్పబడతారు.

అష్టౌ సామసహస్రాణి సామాని చ చతుర్ద్దశ। ఆరణ్యకం సహోమఞ్చ ఏతాద్గాయన్తి సామగాః ।। ౬౧.

ఎనిమిది వేల సామగానాలు, పద్నాలుగు సామాలు, ఆరణ్యకము, హోమాంచము—ఇవన్నీ సామగులు పాడుతారు.

ద్వాదశైవ సహస్రాణి ఛన్ద ఆధ్వర్యవం స్మృతమ్। యజుషాం బ్రాహ్మణానాఞ్చ యథా వ్యాసో వ్యకల్పయత్ ।। ౬౧.

ద్వాదశ వేల యజుర్వేదంలోని మంత్రాలు ఉన్నాయని, వ్యాసుడు యజుర్వేద బ్రాహ్మణాలకు నిర్ణయించినట్లు గుర్తించబడింది.

సగ్రామ్యారణ్యకన్తత్స్యాత్సమన్త్రకరణం తథా। అతః పరం కథానాన్తు పూర్వా ఇతి విశేషణమ్ ।। ౬౧.

ఇవి గ్రామ్య, అరణ్య శాఖలతో పాటు మంత్రాలు, కర్మ విధానాలు కలిగి ఉన్నాయి. వీటికి మించి ఉన్న పురాతన కథలు ప్రత్యేకంగా గుర్తించబడ్డాయి.

గ్రామ్యారణ్యం సమన్త్రఞ్చ ఋగ్బ్రాహ్మణయజుః స్మృతమ్। తథా హారిద్రవీయాణాం ఖిలాన్యుపఖిలాని చ। తథైవ తైత్తిరీయాణాం పరక్షుద్రా ఇతి స్మృతమ్ ।। ౬౧.

ఋగ్వేద, బ్రాహ్మణ, యజుర్వేదలకు గ్రామ్య, అరణ్య, మంత్ర భాగాలు ఉన్నట్లు గుర్తించబడింది. అలాగే హారిద్రవీయుల ఖిలాలు, ఉపఖిలాలు, తైత్తిరీయుల చిన్న శాఖలు కూడా గుర్తించబడ్డాయి.

ద్వే సహస్రే శతన్యూనే వేదే వాజసనేయకే। ఋగ్గణః పరి సంఖ్యాతో బ్రాహ్మణన్తు చతుర్గుణమ్ ।। ౬౧.

వాజసనేయి వేదంలో రెండు వేలలో వంద తక్కువగా ఉన్నాయి. ఋగ్వేద గణన కూడా అలాగే, బ్రాహ్మణ భాగం దాని నాలుగు రెట్లు ఉంది.

అష్టౌ సహస్రాణి శతాని చాష్టౌ అశీతిరన్యాన్యధికశ్చ పాదః। ఏతత్ప్రమాణం యజుషామృచాఞ్చ సశుక్రియం సాఖిల యాజ్ఞవల్క్యమ్ ।। ౬౧.

యజుర్వేద, ఋగ్వేద మంత్రాలు ఎనిమిది వేల ఎనిమిది వందలతో, కొంత భాగం అదనంగా ఉన్నాయి. ఇవే శుక్రియ, యాజ్ఞవల్క్య శాఖలతో కూడిన మొత్తం సంఖ్య.

తథా చరణవిద్యానాం ప్రమాణం సంహితాం శ్రృణు। షట్సాహస్రమృచాముక్తమృచః షడ్వింశతిః పునః । ఏతావదధికం తేషాం యజుః కామం వివక్షతి ।। ౬౧.

వివిధ శాఖల సంహితల పరిమాణాన్ని విను. ఋగ్వేద మంత్రాలు ఆరు వేలుగా చెప్పబడ్డాయి, మరో ఇరవై ఆరు అదనంగా ఉన్నాయి. యజుర్వేదానికి ఇది కావలసినంత ఎక్కువగా ఉంది.

ఏకాదశ సహస్రాణి దశ చాన్యా దశోత్తరాః । ఋచాన్దశ సహస్రాణి అశీతిత్రిశతాని చ ।। ౬౧.

పదకొండు వేల మంత్రాలు, పది మరికొన్ని, మరో పది అదనంగా ఉన్నాయి. ఋగ్వేద మంత్రాలు పదివేలతో, మూడువందల ఎనభై కూడా కలిపి ఉన్నాయి.

సహస్రమేకం మన్త్రాణామృచాముక్తం ప్రమాణతః। ఏతావద్భృగువిస్తారమన్యచ్చాథర్వికం బహు ।। ౬౧.

ఋగ్వేద మంత్రాలలో వెయ్యి మంత్రాలు ప్రమాణంగా చెప్పబడ్డాయి. ఇది భృగు సంప్రదాయ విస్తారం, అతర్వణ వేదంలో ఇంకా ఎక్కువగా ఉన్నాయి.