వాయుపురాణమ్

యో నోఽత్ర సప్తరాత్రేణ నాగచ్ఛేద్ ద్విజసత్తమాః। స కుర్యాద్బ్రహ్మవధ్యాం వై సమయో నః ప్రకీర్తితః ।। ౬౧.

"మనం లోపల ఏ బ్రాహ్మణుడు ఏడు రాత్రుల్లో ఇక్కడికి రాకపోతే, అతడిని బ్రాహ్మణ హంతకుడిగా పరిగణించాలి — ఇదే మన ఒప్పందం" అని వారు నిర్ణయించుకున్నారు.

తతస్తే సగణాః సర్వే వైశమ్పాయన వర్జితాః। ప్రయయుః సప్తరాత్రేణ యత్ర సన్ధిః కృతోఽభవత్ ।। ౬౧.

అప్పుడా అందరూ తమ తమ శిష్యులతో కలిసి, వైశంపాయనుడిని మినహాయించి, ఆ సమావేశం జరిగిన చోటికి ఏడు రాత్రుల్లో వెళ్లిపోయారు.

బ్రాహ్మణానాన్తు వచనాద్‌బ్రహ్మవధ్యాఞ్చకార సః । శిష్యానథ సమానీయ స వైశణ్పాయనోఽబ్రవీత్ ।। ౬౧.

బ్రాహ్మణుల మాట వల్ల, వైశంపాయనుడు బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని పొందాడు. తరువాత, ఆయన తన శిష్యులను పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.

బ్రహ్మవద్యాఞ్చరధ్వం వై మత్కృతే ద్విజసత్తమాః। సర్వే యూయం సమాగమ్య బ్రూత మే తద్ధితం వచః ।। ౬౧.

"బ్రాహ్మణ హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తం నా కోసం మీరు చేయండి, మహాబ్రాహ్మణులారా. మీరు అందరూ కలిసి నాకు శ్రేయస్కరమైన మార్గాన్ని చెప్పండి" అని అన్నాడు.

అహమేవ చరిష్యామి తిష్ఠన్తు మునయస్త్విమే। బలఞ్చోత్థాపయిష్యామి తపసా స్వేన భావితః ।। ౬౧.

"నేనే ఆ ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చేస్తాను; ఈ మునులు ఇక్కడే ఉండాలి. నా తపస్సుతో నేను శక్తిని పెంచుతాను" అని అన్నాడు.

ఏవముక్తస్తతః క్రుద్ధో యాజ్ఞవల్క్యమథాబ్రవీత్ । ఉవాచ యత్త్వయాధీతం సర్వం ప్రత్యర్పయస్వ మే ।। ౬౧.

అలా చెప్పిన తరువాత, యాజ్ఞవల్క్యుడు కోపంతో ఇలా అన్నాడు: "నువ్వు నన్ను దగ్గర నేర్చుకున్నది అంతా తిరిగి నాకు ఇవ్వు" అని.

ఏవముక్తః స రూపాణి యజూంషి ప్రదదౌ గురోః। రుధిరేణ తథాక్తాని ఛర్దిత్వా బ్రహ్మవిత్తమః ।। ౬౧.

అలా చెప్పిన తరువాత, అతడు తన గురువుకి యజుర్వేద మంత్రాలను రక్తంతో కలిపి వాంతి చేసి తిరిగి ఇచ్చాడు, బ్రహ్మవేత్తలారా.

తతః స ధ్యానమాస్థాయ సూర్యమారాధయద్ ద్విజాః । సూర్యబ్రహ్మ యదుచ్ఛిన్నం ఖం గత్వా ప్రతితిష్ఠతి ।। ౬౧.

తర్వాత, యాజ్ఞవల్క్యుడు ధ్యానంలో మునిగి, సూర్యునిని ఆరాధించాడు, ద్విజులారా. అప్పటికి కోల్పోయిన యజుర్వేద భాగం ఆకాశంలోకి వెళ్లి అక్కడ నిలిచిపోయింది.

తతో యాని గతాన్యూర్ద్ధ్వం యజూంష్యాదిత్యమణ్డలమ్। తాని తస్మై దదౌ తుష్టః సూర్యో వై బ్రహ్మరీతయే। అశ్వ రూపాయ మార్తణ్డో యాజ్ఞవల్క్యాయ ధీమతే ।। ౬౧.

తర్వాత, ఆ యజుర్వేద మంత్రాలు సూర్య మండలంలోకి వెళ్లినవి, సూర్యుడు బ్రహ్మహితార్థంగా సంతోషించి, అశ్వరూపంలో ఉన్న యాజ్ఞవల్క్యునికి వాటిని ప్రసాదించాడు.

యజూంష్యధీయన్తే యాని బ్రాహ్మణా యేన కేన చ। అశ్వరూపాయ దత్తాని తతస్తే వాజినోఽభవన్ ।। ౬౧.

అశ్వరూపంలో యాజ్ఞవల్క్యునికి ఇచ్చిన ఆ యజుర్వేద మంత్రాలను ఎవరు అభ్యసిస్తారో, వారిని వాజినులు అని పిలుస్తారు.

బ్రహ్మహత్యా తు యైశ్చీర్ణా చరణాచ్చరకాః స్మృతాః । వైశమ్పాయనశిష్యాస్తే చరకాః సముదాహృతాః ।। ౬౧.

బ్రాహ్మణ హత్యకు ప్రాయశ్చిత్తంగా చరించేవారు చరకులు అని పిలవబడతారు. వైశంపాయనుని శిష్యులే చరకులు అని ప్రసిద్ధి.

ఇత్యేతే చరకాః ప్రోక్తా వాజినస్తాన్నిబోధత। యాజ్ఞవల్క్యస్య శిష్యాస్తే కణ్వవైధేయశాలినః ।। ౬౧.

ఇలా చరకుల గురించి చెప్పాను; ఇప్పుడు వాజినుల గురించి వినండి. వారు యాజ్ఞవల్క్యుని శిష్యులు — కన్వుడు, వైదేహుడు, శాలినుడు.

మధ్యన్దినశ్చ శాపేయీ విదిగ్ధశ్చాప్య ఉద్దలః। తామ్రాయణశ్చ వాత్స్యశ్చ తథా గాలవశైశిరీ। ఆటవీ చ తథా పర్ణీ వీరణీ సపరాయణః ।। ౬౧.

మధ్యందినుడు, శాపేయుడు, విదిగ్ధుడు, ఉద్దలుడు, తామ్రాయణుడు, వాత్స్యుడు, గాలవుడు, శైశిరుడు, ఆటవీ, పర్ణీ, వీరణీ, పరాయణుడు — వీరందరూ వాజినులుగా ప్రసిద్ధి.

ఇత్యేతే వాజినః ప్రోక్తా దశ పఞ్చ చ సంస్మృతాః। శతమేకాధికం కృత్స్నం యజుషాం వై వికల్పకాః ।। ౬౧.

ఇలా పదిహేను వాజినులు ప్రసిద్ధి. మొత్తం యజుర్వేద శాఖలు వంద ఒకటి ఉన్నాయి.

పుత్రమధ్యాపయామాస సుమన్తుమథ జైమినిః। సుమన్తుశ్చాపి సుత్వానం పుత్రమధ్యాపయత్ప్రభుః। సుకర్మాణం సుతం సుత్వా పుత్రమధ్యాపయత్ప్రభుః ।। ౬౧.

తర్వాత జైమినీ తన కుమారుడు సుమంతునికి విద్య బోధించాడు. సుమంతుడు తన కుమారుడికి కూడా బోధించాడు. సుకర్మా తన కుమారుడికి కూడా విద్యను బోధించాడు.

స సహస్రమధీత్యాశు సుకర్మాప్యథ సంహితాః। ప్రోవాచాథ సహస్రస్య సుకర్మా సూర్యవర్చసః ।। ౬౧.

సుకర్మా అనే ఋషి వేగంగా వెయ్యి సంహితలను నేర్చుకుని, ఆ వెయ్యి సంహితలను సూర్యుడిలా ప్రకాశిస్తూ బోధించాడు.

అనధ్యాయేష్వధీయానాంస్తాఞ్జఘాన శతక్రతుః। ప్రాయోపవేశమకరోత్తతోఽసౌ శిష్యకారణాత్ ।। ౬౧.

కొంతమంది నిషిద్ధకాలంలో చదువుతుండగా, ఇంద్రుడు వారిని సంహరించాడు. అప్పుడు తన శిష్యుల కోసం సుకర్మా ఉపవాసదీక్షకు దిగాడు.

క్రుద్ధం దృష్ట్వా తతః శక్రో వరమస్మై దదౌ పునః। భావినౌ తే మహావీర్యౌ శిష్యావనలవర్చసౌ ।। ౬౧.

అతని కోపాన్ని చూసిన ఇంద్రుడు మళ్లీ వరమిచ్చాడు: 'నీకు ఇద్దరు శక్తివంతులైన, అగ్నిలా తేజస్సుతో ఉన్న శిష్యులు జన్మిస్తారు.'

అధీయానౌ మహాప్రాజ్ఞౌ సహస్రం సహితావుభౌ। ఏతౌ సురౌ మహాభాగౌ మా క్రుధ్య ద్విజసత్తమ ।। ౬౧.

'ఈ ఇద్దరూ గొప్ప జ్ఞానులు, కలిసే చదువుతారు. వీరిద్దరూ వెయ్యి సంహితలను నేర్చుకుంటారు. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, వీరు దైవికులు, వీరిపై కోపపడవద్దు.'

ఇత్యుక్త్వా వాసవః శ్రీమాన్సుకర్మాణం యశస్వినమ్। శాన్తక్రోధం ద్విజం దృష్ట్వా తత్రైవాన్తరధీయత ।। ౬౧.

ఇలా చెప్పి, మహిమాన్వితుడైన ఇంద్రుడు, ప్రసిద్ధుడైన సుకర్మా కోపాన్ని వదిలినట్టు చూసి, అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.

తస్య శిష్యో భవేద్ధీమాన్పౌష్యఞ్జీ ద్విజసత్తమాః। హిరణ్యనాభః కౌశిక్యౌ ద్వితీయోఽభూన్నరాధిపః ।। ౬౧.

బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, అతని శిష్యుల్లో ఒకడు ధీమంతుడైన పౌష్యంజి, మరొకడు రాజకుమారుడైన హిరణ్యనాభ కౌశిక్యుడు.

అధ్యాపయత్తు పౌష్యఞ్జీ సహస్రార్ద్ధన్తు సంహితాః। తేనాన్యోదీచ్యసామాన్యాః శిష్యాః పౌష్యఞ్జినః శుభాః ।। ౬౧.

పౌష్యంజి వెయ్యిలో సగం సంహితలను బోధించాడు. అందువల్ల ఉత్తర దేశానికి చెందిన సామవేద పాఠకులు పౌష్యంజి శిష్యులుగా ప్రసిద్ధికెక్కారు.

శతాని పఞ్చ కౌశిక్యః సంహితానాఞ్చ వీర్యవాన్। శిష్యా హిరణ్యనాభస్య స్మృతాస్తే ప్రాచ్యసామగాః ।। ౬౧.

వీర్యవంతుడైన కౌశిక్యుడు ఐదు వందల సంహితలను బోధించాడు. హిరణ్యనాభుని శిష్యులు ప్రాచ్య సామగులు అని గుర్తించబడ్డారు.

లోకాక్షీ కుథుమిశ్చైవ కుశీతీ లాఙ్గలిస్తథా। పౌష్యఞ్జిశిష్యాశ్చత్వారస్తేషాం భేదాన్నిబోధత ।। ౬౧.

లోకాక్షి, కుథుమి, కుశీతీ, లాంగలి — వీరు నలుగురు పౌష్యంజి శిష్యులు. ఇప్పుడు వీరి శాఖలను వినండి.

రాణాయనీయః స హి తణ్డిపుత్రస్తస్మాదన్యో మూలచారీ సువిద్వాన్। సకతిపుత్రః సహసాత్యపుత్ర ఏతాన్ భేదాన్ విత్త లోకాక్షిణస్తు ।। ౬౧.

తండిపుత్రుడైన రాణాయణీయుడు, మూడవడు మూలచారి, సకతిపుత్రుడు, సహసాత్యపుత్రుడు — వీరే లోకాక్షి శాఖలు.

త్రయస్తు కుథుమేః పుత్రా ఔరసో రసపాసరః। భాగవిత్తిశ్చ తేజస్వీ త్రివిధాః కౌథుమాః స్మృతాః ।। ౬౧.

కుథుమికి జన్మించిన ముగ్గురు కుమారులు: రసపాసరుడు, భాగవిత్తి, తేజస్సుతో ఉన్నవాడు. వీరిని కౌథుముల మూడు శాఖలు అని అంటారు.

శౌరిద్యుః శ్రృఙ్గిపుత్రశ్చద్వావేతౌ చరితవ్రతౌ। రాణాయనీయః సౌమిత్రిః సామవేదవిశారదౌ ।। ౬౧.

శౌరిద్యుః, శృంగిపుత్రుడు — వీరిద్దరూ సద్చర్యలో నిలబడినవారు. రాణాయణీయుడు, సౌమిత్రి కుమారుడు — వీరంతా సామవేద నిపుణులు.

ప్రోవాచ సంహితాస్తిస్రః శ్రృఙ్గిపుత్రో మహాతపాః। చైలః ప్రాచీనయోగశ్చ సురాలశ్చ ద్విజోత్తమాః ।। ౬౧.

శృంగిపుత్రుడు, మహాతపస్వి, మూడు సంహితలను బోధించాడు: చైల, ప్రాచీనయోగ, సురాల. బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, వీరు.

ప్రోవాచ సంహితాః షట్తు పారాశర్యస్తు కౌథుమః। ఆసురాయణవైశాఖ్యౌ వేదవృద్ధపరాయణౌ ।। ౬౧.

కౌథుముడు అయిన పారాశర్యుడు ఆరు సంహితలను బోధించాడు: ఆసురాయణ, వైశాఖ్య — వీరిద్దరూ వేదపండితులు.