వాయుపురాణమ్

యదేతదాహృతం విత్తం యే వః శ్రేష్ఠతమో భవేత్। తస్మై తదుపనీతం హి విద్యావిత్తం ద్విజోత్తమాః ।। ౬౦.

'ఇక్కడ తీసుకొచ్చిన ఈ ధనం, మీలో ఎవరు అత్యుత్తముడో, ఆ మహానుభావునికి ఇవ్వాలి. జ్ఞానమూ, ధనమూ అతనికే చెందాలి.'

జనకస్య వచః శ్రుత్వా మునయస్తే శ్రుతిక్షమాః। దృష్ట్వా ధనం మహాసారం ధనవృద్ధ్యా జిఘృక్షవః । శ్రద్ధయాఞ్చక్రురన్యోన్యం వేదజ్ఞానమదోల్బణాః ।। ౬౦.

జనకుని మాట విని, వేదాన్ని సహించగలిగిన ఆ మునులు, ఆ గొప్ప ధనాన్ని చూసి, దాన్ని పొందాలని ఆశతో, తమ వేదజ్ఞానాన్ని చూపిస్తూ పరస్పరం పోటీ పడటం మొదలుపెట్టారు.

మనసా గతవిత్తాస్తే మమేదం ధనమిత్యుత। మమైవైతన్న వేత్యన్యో బ్రూహి కిం వా వికల్ష్యతే। ఇత్యేవం ధనదోషేణ వాదాంశ్చక్రురనేకశః ।। ౬౦.

వారు మనసులో 'ఈ ధనం నాదే' అని భావించారు. ఇంకొకరు 'నీకాదు, నాదే, చెప్పు, ఏది నిర్ణయించాలి?' అన్నారు. ధనమంటే ఆశతో, వారు అనేక వాదాల్లో పాల్గొన్నారు.

తథాన్యస్తత్ర వై విద్వాన్ బ్రహ్మవాహసుతః కవిః। యాజ్ఞవల్క్యో మహాతేజాస్తపస్వీ బ్రహ్మవిత్తమః ।। ౬౦.

అక్కడ మరో గొప్ప పండితుడు, బ్రహ్మవాహుని కుమారుడు, కవి, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఉన్నాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, తపస్సుతో, బ్రహ్మజ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు.

బ్రహ్మణోఽఙ్గాత్ సముత్పన్నో వాక్యం ప్రోవాచ సుస్వరమ్। శిష్యం బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో ధనమేతద్ గృహాణ భో ।। ౬౦.

బ్రహ్మదేవుని భాగంగా పుట్టిన యాజ్ఞవల్క్యుడు, మధురమైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మవేత్తలలో నీవు ఉత్తముడు, నా శిష్యుడా, ఈ ధనం తీసుకో.'

నయస్వ చ గృహం వత్స మమైతన్నాత్ర సంశయః। సర్వవేదేష్వహం వక్తా నాన్యః కశ్చిత్తు మత్సమః। యోవా న ప్రీయతే విప్రః స మే హ్యవతు మాఽచిరమ్ ।। ౬౦.

'వెళ్లి ఇంటికి తీసుకెళ్ళు, నా బిడ్డా, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. వేదాలలో నేను మాట్లాడేవాడిని, నాకంటె సమానుడు లేడు. ఎవరికైనా ఇష్టం లేకపోతే వెంటనే నన్ను వదిలిపెట్టాలి.'

తతో బ్రహ్మార్ణవః క్షుబ్ధః సముద్ర ఇవ సమ్ప్లవే । తానువాచ తతః స్వస్థో యాజ్ఞవల్క్యో హసన్నివ ।। ౬౦.

అప్పుడు బ్రహ్మజ్ఞాన సముద్రం అలలతో ఉప్పొంగిన సముద్రంలా కదిలింది. యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో వారితో మాట్లాడాడు.

క్రోధ మాకార్షువిద్వాంసో భవన్తః సత్యవాదినః। వదామహే యథాయుక్తం జిజ్ఞాసన్తః పరస్పరమ్ ।। ౬౦.

'మీరందరూ పండితులు, సత్యవాదులు, కోపపడకండి. మనం పరస్పరం తెలుసుకోవడానికి, యుక్తంగా వాదించుకుందాం.'

తతోఽభ్యుపాగమంస్తేషాం వాదా జగ్మురనేకశః। సహస్రధా శుభైరర్థైః సూక్ష్మదర్శనసమ్భవైః ।। ౬౦.

అందరూ అంగీకరించాక, వారి మధ్య అనేక వాదాలు మొదలయ్యాయి. వేలాది మార్గాల్లో, మంచి విషయాలతో, సూక్ష్మమైన తర్కంతో వాదనలు జరిగాయి.

లోకే వేదే తథాధ్యాత్మే విద్యాస్థానైరలంకృతాః। శాపోత్తమగుణైర్యుక్తా నృపౌఘపరివర్జనాః । వాదాః సమభవంస్తత్ర ధనహేతోర్మహాత్మనామ్ ।। ౬౦.

ప్రపంచంలో, వేదంలో, ఆధ్యాత్మిక విషయాల్లో, విద్యాస్థానాలతో అలంకరించబడిన, తపస్సు వల్ల ఉత్తమగుణాలు కలిగిన, రాజుల బంధనాల్లేని మహాత్ముల మధ్య, ధనంకోసం అక్కడ వాదనలు జరిగాయి.

ఋషయస్త్వేకతః సర్వే యాజ్ఞవల్క్యస్తథైకతః। సర్వే తే మునయస్తేన యాజ్ఞవల్క్యేన ధీమతా । ఏకైకశస్తతః పృష్టా నైవోత్తరమథావ్రువన్ ।। ౬౦.

అందరు ఋషులు ఒకవైపు, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కడే మరోవైపు నిలబడ్డారు. యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కొక్కరిని అడిగినప్పుడు, ఆ మునులు ఎవ్వరూ సమాధానం చెప్పలేకపోయారు.

తాన్విజిత్య మునీన్ సర్వాన్ బ్రహ్మరాశిర్మహాద్యుతిః। శాకల్యమితి హోవాచ వాదకర్త్తారమఞ్జసా ।। ౬౦.

అందరు మునులను ఓడించిన అనంతరం, ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మర్షి, వాదంలో పాల్గొన్న శాకల్యుని నేరుగా ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

శాకల్య వద వక్తవ్యం కిం ధ్యాయన్నవతిష్టసే। పూర్ణస్త్వం జడమానేన వాతాధ్మాతో యథా దృతిః ।। ౬౦.

శాకల్యా, చెప్పవలసినది చెప్పు. ఏమిటి, నీవు ఆలోచనలో మునిగిపోయి నిలబడి ఉన్నావు? నీకు అహంకారం ఎక్కువై, గాలి నిండిన బుడగలా ఉప్పొంగిపోతున్నావు.

ఏవం స ధర్షితస్తేన రోషాత్తామ్రాస్యలోచనః। ప్రోవాచ యాజ్ఞవల్క్యం తం పురుషం మునిసన్నిధౌ ।। ౬౦.

అతని మాటలతో అవమానానికి గురైన శాకల్యుడు, కోపంతో ముఖం, కళ్లూ ఎర్రబడిపోయి, మునుల సమక్షంలో యాజ్ఞవల్క్యునితో ఇలా అన్నాడు.

త్వమస్మాంస్తృణవత్త్యక్త్వా తథైవేమాన్ ద్విజోత్తమాన్। విద్యాధనం మహాసారం స్వయంగ్రాహం జిఘృక్షసి ।। ౬౦.

నీవు మమ్మల్ని గడ్డి ముక్కలుగా చూసి, ఈ ఉత్తమ ద్విజులను కూడా అలాగే తక్కువగా భావిస్తున్నావు. విద్యా సంపదను, గొప్ప బహుమతిని నీవే స్వంతం చేసుకోవాలని చూస్తున్నావు.

శాకల్యేనైవనుక్తః స్యాద్యాజ్ఞవల్క్యః సమబ్రవీత్। బ్రహ్మిష్ఠానాం బలం విద్ధి విద్యాతత్త్వార్థదర్శనమ్ ।। ౬౦.

శాకల్యుడు ఇలా అన్నప్పుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు సమాధానంగా ఇలా చెప్పాడు: బ్రహ్మవేత్తల బలం, విద్య యొక్క నిజమైన అర్థాన్ని తెలుసుకోవడంలోనే ఉంది.

కామశ్చార్థేన సమ్బద్ధస్తేనార్థం కామయామహే । కామప్రశ్రధనా విప్రాః కామప్రశ్రాన్వదామహే ।। ౬౦.

కామం ధనంతో కలిసిపోతుంది. అందుకే మనం ధనాన్ని కోరుకుంటాము. బ్రాహ్మణులారా, మనం ఫలప్రాప్తి కోరికను అనుసరించి మాట్లాడుతున్నాము.

పణశ్చైషోఽస్య రాజర్షేస్తస్మాన్నీతం ధనం మయా। ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య శాకల్యః క్రోధమూర్చ్ఛితః। యాజ్ఞవల్క్యమథోవాచ కామప్రశ్రార్థమద్వచః ।। ౬౦.

ఈ రాజర్షికి ఇదే పణం. అందుకే నేను ఆ ధనాన్ని తీసుకున్నాను. ఈ మాటలు విని, శాకల్యుడు కోపంతో ఉలిక్కిపడి, యాజ్ఞవల్క్యునితో ఫలప్రాప్తి గురించి ఇలా అన్నాడు.

బ్రూహీదానీం మయోద్దిష్టాన్ కామప్రశ్రాన్ యథార్థతః। తతః సమభవద్వాదస్తయోర్బ్రహ్మవిదోర్మహాన్ ।। ౬౦.

ఇప్పుడు నేను అడిగిన ఫలప్రశ్నలకు నీవు నిజంగా సమాధానం చెప్పు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు బ్రహ్మవేత్తల మధ్య గొప్ప వాదం మొదలైంది.

సాగ్రం ప్రశ్నసహస్రన్తు శాకల్యస్తముచూచుదత్। యాజ్ఞవల్క్యోఽబ్రవీత్సర్వాన్ ఋషీణాం శ్రృణ్వతాం తదా ।। ౬౦.

శాకల్యుడు, భాగాలతో కలిపి వెయ్యి ప్రశ్నలు అడిగాడు. యాజ్ఞవల్క్యుడు, అందరు మునులు వినగా, వాటన్నింటికీ సమాధానం చెప్పాడు.

శాకల్యే చాపి నిర్వాదే యాజ్ఞవల్క్యస్తమబ్రవీత్ । ప్రశ్రమేకం మమాపి త్వం వద శాకల్య కామికమ్। శాపః పణోఽస్య వాదస్య అబ్రువన్ మృత్యుమావ్రజేత్ ।। ౬౦.

శాకల్యుడు వాదంలో ఓడినప్పుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: శాకల్యా, ఇప్పుడు నీవు నా ఒక కామప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పాలి. ఈ వాదానికి పణం శాపమే; ఓడితే మరణం వస్తుంది అని అంటారు.

అథ సన్నోదితం ప్రశ్రం యాజ్ఞవల్క్యేన ధీమతా । శాకల్యస్తమవిజ్ఞాయ సద్యో మృత్యుమవాప్నుయాత్ ।। ౬౦.

అప్పుడు, ధీరుడైన యాజ్ఞవల్క్యుడు అడిగిన ప్రశ్నకు శాకల్యుడు సమాధానం చెప్పలేక, వెంటనే మరణించాడు.

ఏవం మృతః స శాకల్యః ప్రశ్రవ్యాఖ్యానపీడితః। ఏవం వాదశ్చ సుమహానాసీత్తేషాం ధనార్థిభిః। ఋషీణాం మునిభిః సార్ద్ధం యాజ్ఞవల్క్యస్య చైవ హి ।। ౬౦.

అలా ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పలేక బాధపడి శాకల్యుడు మరణించాడు. ధనాన్ని కోరిన వారితో పాటు మునులు, యాజ్ఞవల్క్యునితో కలిసి, అక్కడ గొప్ప వాదం జరిగింది.

సర్వైః పృష్టాంస్తు సమ్ప్రశ్రాన్ శతశోఽథ సహస్రశః। వ్యాఖ్యాయ వై మునే తేషాం ప్రశ్రసారం మహాగతిః ।। ౬౦.

అందరూ వందలు, వేల ప్రశ్నలు అడిగితే, ఆ ముని వాటన్నింటికీ సమాధానం చెప్పి, ప్రశ్నల సారాన్ని తెలుసుకున్నాడు.

యాజ్ఞవల్క్యో ధనం గృహ్య యశో విఖ్యాప్య చాత్మనః। జగామ వై గృహం స్వస్థః శిష్యైః పరివృతో వశీ ।। ౬౦.

యాజ్ఞవల్క్యుడు ధనాన్ని తీసుకుని, తన కీర్తిని ప్రఖ్యాతం చేసి, శిష్యులతో కూడి, మనస్సు నిశ్చలంగా ఇంటికి వెళ్ళాడు.

దేవమిత్రస్తు శాకల్యో మహాత్మా ద్విజసత్తమః। చకార సంహితాః పఞ్చబుద్ధిమాన్ పదవిత్తమః ।। ౬౦.

దేవమిత్రుడు శాకల్యుడు, మహాత్ముడైన ఉత్తమ ద్విజుడు, ఐదు సంహితలను రచించాడు. అతడు పదాల్లో నిపుణుడు, జ్ఞానవంతుడు.

తచ్ఛిష్యా అభవన్ పఞ్చ ముద్ఘలో గోలకస్తథా। ఖాలీయశ్చ తథా మత్స్వః శైశిరేయస్తు పఞ్చమః ।। ౬౦.

అతని ఐదు శిష్యులు: ముద్గలుడు, గోలకుడు, ఖాలీయుడు, మత్స్వుడు, ఐదవవాడు శైశిరేయుడు.

ప్రోవాచ సంహితాస్తిస్రః శాకపూర్ణరథీతరః। నిరుక్తఞ్చ పునశ్చక్రే చతుర్థం ద్విజసత్తమః ।। ౬౦.

శాకపూర్ణరథితరుడు మూడు సంహితలను రచించాడు. మళ్లీ, నాల్గవదిగా నిరుక్తాన్ని కూడా చేశాడు, ఓ ఉత్తమ ద్విజుడా.

తస్య శిష్యాస్తు చత్వారః కేతవో దాలకిస్తథా। ధర్మశర్మా దేవశర్మా సర్వే వ్రతధరా ద్విజాః ।। ౬౦.

అతని నలుగురు శిష్యులు: కేతవుడు, దాలకుడు, ధర్మశర్మ, దేవశర్మ. వీరందరూ వ్రతాన్ని పాటించే ద్విజులు.