వాయుపురాణమ్

సత్యశ్రవసమగ్ర్యన్తు పుత్రం స తు మహాయశాః। సత్యశ్రవాః సత్యహితం పునరధ్యాపయద్ ద్విజః ।। ౬౦.

పెద్ద పేరు గాంచిన సత్యశ్రవసుడు తన కుమారుడు సత్యశ్రవను బోధించాడు. ఆ సత్యశ్రవుడు మళ్లీ సత్యహితుడైన ద్విజుడికి బోధించాడు.

సోఽపి సత్యతరం పుత్రం పునరధ్యాపయద్విభుః। సత్యశ్రియం మహాత్మానం సత్యధర్మపరాయణమ్ ।। ౬౦.

ఆయన కూడా తన కుమారుడు సత్యతరుడిని బోధించాడు. సత్యశ్రీ అని పిలువబడే ఆ మహాత్ముడు సత్యధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉండేవాడు.

అభవంస్తస్య శిష్యా వై త్రయస్తు సుమహౌజసః । సత్యశ్రియస్తు విద్వాసః శాస్త్రగ్రహణతత్పరాః ।। ౬౦.

ఆయనకు ముగ్గురు శిష్యులు ఉన్నారు. వారు గొప్ప శక్తిశాలులు. సత్యశ్రియుని విద్యార్థులు జ్ఞానంలో నిబద్ధతతో ఉండేవారు.

శాకల్యః ప్రథమస్తేషాం తస్మాదన్యో రథ(ా)న్తరః । బాష్కలిశ్చ భరద్వాజ ఇతి శాఖాప్రవర్తకాః ।। ౬౦.

వారిలో మొదటగా శాకల్యుడు, తరువాత రథాంతరుడు, బాష్కలి, భరద్వాజుడు — వీరే ఆ శాఖలకు ఆదిపురుషులు.

దేవమిత్రస్తు శాకల్యో జ్ఞానాహఙ్కారగర్వితః। జనకస్యస యజ్ఞే వై వినాశమగమద్ ద్విజః ।। ౬౦.

దేవమిత్రుడు, శాకల్యుడనే పేరుతో, తన జ్ఞానంతో, అహంకారంతో గర్వించి, జనకుని యజ్ఞంలో నాశనమయ్యాడు, ఓ ద్విజుడా.

కథం వినాశమగమత్స మునిర్జ్ఞానగర్వితః। జనకస్యాశ్వమేధేన కథం వాదో బభూవ హ ।। ౬౦.

ఆ జ్ఞానగర్వితుడైన ముని ఎలా నాశనమయ్యాడు? జనకుని అశ్వమేధంలో ఆ వాదం ఎలా మొదలైంది?

కిమర్థఞ్చాభవద్వాదః కేన సార్ద్ధమథాపి వా। సర్వమేతద్యథావృత్తమాచక్ష్వ విదితన్తవ। ఋషీణాన్తు వచః శ్రుత్వా తదుత్తరమథాబ్రవీత్ ।। ౬౦.

ఆ వాదం ఎందుకు జరిగింది? ఎవరి మధ్య జరిగింది? ఎలా జరిగింది? నీకు తెలిసినట్టు అన్నీ వివరంగా చెప్పు. ఋషుల మాటలు విని, అతడు వాటికి తగినట్టు సమాధానం చెప్పాడు.

జనకస్యాశ్వమేధే తు మహానాసీత్సమాగమః। ఋషీణాన్తు సహస్రాణి తత్రాజగ్మురనేకశః। రాజర్షేర్జనకస్యాథ తం యజ్ఞం హి దిదృక్షవః ।। ౬౦.

జనకుని అశ్వమేధంలో గొప్ప సమ్మేళనం జరిగింది. వేలాది మంది ఋషులు, అనేక సమూహాలుగా, రాజర్షి జనకుని యజ్ఞాన్ని చూడాలని అక్కడికి వచ్చారు.

ఆగతాన్ బ్రాహ్మణాన్ దృష్ట్వా జిజ్ఞాసాస్యాభవత్తతః। కోన్వేషాం బ్రాహ్మణః శ్రేష్ఠః కథం మే నిశ్చయో భవేత్। ఇతి నిశ్చిత్య మనసా బుద్ధిం చక్రే జనాధిపః ।। ౬౦.

అక్కడికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులను చూసి, జనకుని మనసులో సందేహం కలిగింది: 'వారిలో ఎవరు గొప్పవాడు? నేను ఎలా తెలుసుకోవాలి?' అని నిర్ణయానికి వచ్చాడు.

గవాం సహస్రమాదాయ సువర్ణమధికం తతః। గ్రామాన్ రత్నాని దాసాంశ్చ మునీన్ ప్రాహ నరాధిపః। సర్వానహం ప్రపన్ననోఽస్మి శిరసా శ్రేష్ఠభాగినః ।। ౬౦.

వెయ్యి గోవులు, బంగారం, గ్రామాలు, రత్నాలు, దాసులను తీసుకుని, రాజు మునులకు ఇలా అన్నాడు: 'మీ అందరిలో ఎవరు గొప్పవారో వారికి నేను శిరసా అర్పణగా ఉంటాను.'

యదేతదాహృతం విత్తం యే వః శ్రేష్ఠతమో భవేత్। తస్మై తదుపనీతం హి విద్యావిత్తం ద్విజోత్తమాః ।। ౬౦.

'ఇక్కడ తీసుకొచ్చిన ఈ ధనం, మీలో ఎవరు అత్యుత్తముడో, ఆ మహానుభావునికి ఇవ్వాలి. జ్ఞానమూ, ధనమూ అతనికే చెందాలి.'

జనకస్య వచః శ్రుత్వా మునయస్తే శ్రుతిక్షమాః। దృష్ట్వా ధనం మహాసారం ధనవృద్ధ్యా జిఘృక్షవః । శ్రద్ధయాఞ్చక్రురన్యోన్యం వేదజ్ఞానమదోల్బణాః ।। ౬౦.

జనకుని మాట విని, వేదాన్ని సహించగలిగిన ఆ మునులు, ఆ గొప్ప ధనాన్ని చూసి, దాన్ని పొందాలని ఆశతో, తమ వేదజ్ఞానాన్ని చూపిస్తూ పరస్పరం పోటీ పడటం మొదలుపెట్టారు.

మనసా గతవిత్తాస్తే మమేదం ధనమిత్యుత। మమైవైతన్న వేత్యన్యో బ్రూహి కిం వా వికల్ష్యతే। ఇత్యేవం ధనదోషేణ వాదాంశ్చక్రురనేకశః ।। ౬౦.

వారు మనసులో 'ఈ ధనం నాదే' అని భావించారు. ఇంకొకరు 'నీకాదు, నాదే, చెప్పు, ఏది నిర్ణయించాలి?' అన్నారు. ధనమంటే ఆశతో, వారు అనేక వాదాల్లో పాల్గొన్నారు.

తథాన్యస్తత్ర వై విద్వాన్ బ్రహ్మవాహసుతః కవిః। యాజ్ఞవల్క్యో మహాతేజాస్తపస్వీ బ్రహ్మవిత్తమః ।। ౬౦.

అక్కడ మరో గొప్ప పండితుడు, బ్రహ్మవాహుని కుమారుడు, కవి, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఉన్నాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, తపస్సుతో, బ్రహ్మజ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు.

బ్రహ్మణోఽఙ్గాత్ సముత్పన్నో వాక్యం ప్రోవాచ సుస్వరమ్। శిష్యం బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో ధనమేతద్ గృహాణ భో ।। ౬౦.

బ్రహ్మదేవుని భాగంగా పుట్టిన యాజ్ఞవల్క్యుడు, మధురమైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మవేత్తలలో నీవు ఉత్తముడు, నా శిష్యుడా, ఈ ధనం తీసుకో.'

నయస్వ చ గృహం వత్స మమైతన్నాత్ర సంశయః। సర్వవేదేష్వహం వక్తా నాన్యః కశ్చిత్తు మత్సమః। యోవా న ప్రీయతే విప్రః స మే హ్యవతు మాఽచిరమ్ ।। ౬౦.

'వెళ్లి ఇంటికి తీసుకెళ్ళు, నా బిడ్డా, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. వేదాలలో నేను మాట్లాడేవాడిని, నాకంటె సమానుడు లేడు. ఎవరికైనా ఇష్టం లేకపోతే వెంటనే నన్ను వదిలిపెట్టాలి.'

తతో బ్రహ్మార్ణవః క్షుబ్ధః సముద్ర ఇవ సమ్ప్లవే । తానువాచ తతః స్వస్థో యాజ్ఞవల్క్యో హసన్నివ ।। ౬౦.

అప్పుడు బ్రహ్మజ్ఞాన సముద్రం అలలతో ఉప్పొంగిన సముద్రంలా కదిలింది. యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో వారితో మాట్లాడాడు.

క్రోధ మాకార్షువిద్వాంసో భవన్తః సత్యవాదినః। వదామహే యథాయుక్తం జిజ్ఞాసన్తః పరస్పరమ్ ।। ౬౦.

'మీరందరూ పండితులు, సత్యవాదులు, కోపపడకండి. మనం పరస్పరం తెలుసుకోవడానికి, యుక్తంగా వాదించుకుందాం.'

తతోఽభ్యుపాగమంస్తేషాం వాదా జగ్మురనేకశః। సహస్రధా శుభైరర్థైః సూక్ష్మదర్శనసమ్భవైః ।। ౬౦.

అందరూ అంగీకరించాక, వారి మధ్య అనేక వాదాలు మొదలయ్యాయి. వేలాది మార్గాల్లో, మంచి విషయాలతో, సూక్ష్మమైన తర్కంతో వాదనలు జరిగాయి.

లోకే వేదే తథాధ్యాత్మే విద్యాస్థానైరలంకృతాః। శాపోత్తమగుణైర్యుక్తా నృపౌఘపరివర్జనాః । వాదాః సమభవంస్తత్ర ధనహేతోర్మహాత్మనామ్ ।। ౬౦.

ప్రపంచంలో, వేదంలో, ఆధ్యాత్మిక విషయాల్లో, విద్యాస్థానాలతో అలంకరించబడిన, తపస్సు వల్ల ఉత్తమగుణాలు కలిగిన, రాజుల బంధనాల్లేని మహాత్ముల మధ్య, ధనంకోసం అక్కడ వాదనలు జరిగాయి.

ఋషయస్త్వేకతః సర్వే యాజ్ఞవల్క్యస్తథైకతః। సర్వే తే మునయస్తేన యాజ్ఞవల్క్యేన ధీమతా । ఏకైకశస్తతః పృష్టా నైవోత్తరమథావ్రువన్ ।। ౬౦.

అందరు ఋషులు ఒకవైపు, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కడే మరోవైపు నిలబడ్డారు. యాజ్ఞవల్క్యుడు ఒక్కొక్కరిని అడిగినప్పుడు, ఆ మునులు ఎవ్వరూ సమాధానం చెప్పలేకపోయారు.

తాన్విజిత్య మునీన్ సర్వాన్ బ్రహ్మరాశిర్మహాద్యుతిః। శాకల్యమితి హోవాచ వాదకర్త్తారమఞ్జసా ।। ౬౦.

అందరు మునులను ఓడించిన అనంతరం, ప్రకాశవంతమైన బ్రహ్మర్షి, వాదంలో పాల్గొన్న శాకల్యుని నేరుగా ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

శాకల్య వద వక్తవ్యం కిం ధ్యాయన్నవతిష్టసే। పూర్ణస్త్వం జడమానేన వాతాధ్మాతో యథా దృతిః ।। ౬౦.

శాకల్యా, చెప్పవలసినది చెప్పు. ఏమిటి, నీవు ఆలోచనలో మునిగిపోయి నిలబడి ఉన్నావు? నీకు అహంకారం ఎక్కువై, గాలి నిండిన బుడగలా ఉప్పొంగిపోతున్నావు.

ఏవం స ధర్షితస్తేన రోషాత్తామ్రాస్యలోచనః। ప్రోవాచ యాజ్ఞవల్క్యం తం పురుషం మునిసన్నిధౌ ।। ౬౦.

అతని మాటలతో అవమానానికి గురైన శాకల్యుడు, కోపంతో ముఖం, కళ్లూ ఎర్రబడిపోయి, మునుల సమక్షంలో యాజ్ఞవల్క్యునితో ఇలా అన్నాడు.

త్వమస్మాంస్తృణవత్త్యక్త్వా తథైవేమాన్ ద్విజోత్తమాన్। విద్యాధనం మహాసారం స్వయంగ్రాహం జిఘృక్షసి ।। ౬౦.

నీవు మమ్మల్ని గడ్డి ముక్కలుగా చూసి, ఈ ఉత్తమ ద్విజులను కూడా అలాగే తక్కువగా భావిస్తున్నావు. విద్యా సంపదను, గొప్ప బహుమతిని నీవే స్వంతం చేసుకోవాలని చూస్తున్నావు.

శాకల్యేనైవనుక్తః స్యాద్యాజ్ఞవల్క్యః సమబ్రవీత్। బ్రహ్మిష్ఠానాం బలం విద్ధి విద్యాతత్త్వార్థదర్శనమ్ ।। ౬౦.

శాకల్యుడు ఇలా అన్నప్పుడు, యాజ్ఞవల్క్యుడు సమాధానంగా ఇలా చెప్పాడు: బ్రహ్మవేత్తల బలం, విద్య యొక్క నిజమైన అర్థాన్ని తెలుసుకోవడంలోనే ఉంది.

కామశ్చార్థేన సమ్బద్ధస్తేనార్థం కామయామహే । కామప్రశ్రధనా విప్రాః కామప్రశ్రాన్వదామహే ।। ౬౦.

కామం ధనంతో కలిసిపోతుంది. అందుకే మనం ధనాన్ని కోరుకుంటాము. బ్రాహ్మణులారా, మనం ఫలప్రాప్తి కోరికను అనుసరించి మాట్లాడుతున్నాము.

పణశ్చైషోఽస్య రాజర్షేస్తస్మాన్నీతం ధనం మయా। ఏతచ్ఛ్రుత్వా వచస్తస్య శాకల్యః క్రోధమూర్చ్ఛితః। యాజ్ఞవల్క్యమథోవాచ కామప్రశ్రార్థమద్వచః ।। ౬౦.

ఈ రాజర్షికి ఇదే పణం. అందుకే నేను ఆ ధనాన్ని తీసుకున్నాను. ఈ మాటలు విని, శాకల్యుడు కోపంతో ఉలిక్కిపడి, యాజ్ఞవల్క్యునితో ఫలప్రాప్తి గురించి ఇలా అన్నాడు.

బ్రూహీదానీం మయోద్దిష్టాన్ కామప్రశ్రాన్ యథార్థతః। తతః సమభవద్వాదస్తయోర్బ్రహ్మవిదోర్మహాన్ ।। ౬౦.

ఇప్పుడు నేను అడిగిన ఫలప్రశ్నలకు నీవు నిజంగా సమాధానం చెప్పు. అప్పుడు ఆ ఇద్దరు బ్రహ్మవేత్తల మధ్య గొప్ప వాదం మొదలైంది.