వాయుపురాణమ్

ఆధ్వర్యవం యజుర్భిస్తు ఋగ్భిర్హోత్రం తథైవ చ। ఉద్గాత్రం సామభిశ్వక్రే బ్రహ్మత్వఞ్చాప్యథర్వభిః। బ్రహ్మత్వమకరోద్యజ్ఞే వేదేనాథర్వణేన తు ।। ౬౦.

యజుర్వేద మంత్రాలతో ఆధ్యర్యువుని, ఋగ్వేద మంత్రాలతో హోతృవుని, సామవేద మంత్రాలతో ఉద్గాత్రుని, అథర్వవేద మంత్రాలతో బ్రహ్మను ఏర్పరిచాడు. యజ్ఞంలో బ్రహ్మ స్థానాన్ని అథర్వవేదంతో స్థాపించాడు.

తతః సఋచముద్ధృత్య ఋగ్వేదం సమకల్ప యత్। హోతృకం కల్ప్యతే తేన యజ్ఞవాహం జగద్ధితమ్ ।। ౬౦.

తర్వాత ఋక్సులను తీసుకుని ఋగ్వేదాన్ని సక్రమంగా ఏర్పరిచాడు. దాని ద్వారా హోతృవుని స్థానం ఏర్పడింది. ఈ హోతృవు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించి లోకానికి మేలుచేస్తాడు.

సామభిః సామవేదఞ్చ తేనోద్గాత్రమరోచయత్ । రాజ్ఞస్త్వథర్వవేదేన సర్వకర్మాణ్యకారయత్ ।। ౬౦.

సామవేద మంత్రాలతో సామవేదాన్ని ఏర్పరిచి, ఉద్గాత్రుని నియమించాడు. రాజుకు సంబంధించిన అన్ని కర్మలను అథర్వవేదంతో చేయించాడు.

ఆఖ్యానైశ్చాప్యుపాఖ్యానైర్గాథాభిః కులకర్మభిః। పురాణసంహితాశ్చక్రే పురాణార్థవిశారదః ।। ౬౦.

కథలు, ఉపకథలు, గీతలు, కుటుంబ కర్మలతో పురాణార్థాన్ని బాగా తెలిసినవాడు పురాణ సంగ్రహాలను రచించాడు.

యచ్ఛిష్టన్తు యజుర్వేదే తేన యజ్ఞమథాయుజత్। యుఞ్జానః స యజుర్వేదే ఇతి శాస్త్రవినిశ్చయః ।। ౬౦.

యజుర్వేదంలో మిగిలినదానితో కూడా యజ్ఞాన్ని మరింతగా కలిపాడు. యజుర్వేదాన్ని ఇలా ఉపయోగించే వాడు శాస్త్రబద్ధంగా స్థిరపడతాడు.

పదానాముద్ధృతత్వాచ్చ యజూంషి విషమాణి వై । స తేనోద్ధృతవీర్యస్తు ఋత్విగ్భిర్వేదపారగైః। ప్రయుజ్యతే హ్యశ్వమేధస్తేన వా యుజ్యతే తు సః ।। ౬౦.

పదాలను తీసివేయడం వల్ల యజుర్వేద మంత్రాలు కొంత అసమానంగా ఉన్నాయి. ఆ తీసిన శక్తితో కూడిన వాడిని, వేదపారంగతులు అయిన ఋత్వికులు యజ్ఞంలో నియమిస్తారు. అశ్వమేధాన్ని కూడా ఆయన ద్వారానే నిర్వహిస్తారు.

ఋచో గృహీత్వా పైలస్తు వ్యభజత్తద్ విధా పునః । ద్విష్కృత్వా సంయుగే చైవ శిష్యాభ్యామదదత్ప్రభుః ।। ౬౦.

పైలుడు ఋక్సులను తీసుకుని, నియమానుసారం మళ్లీ విభజించాడు. రెండు భాగాలుగా చేసి తన ఇద్దరు శిష్యులకు ఇచ్చాడు.

ఇన్ద్రప్రమతయే చైకాం ద్వితీయాం బాష్కలాయ చ। చతస్రః సంహితాః కృత్వా బాష్కలిర్ద్విజసత్తమః। శిష్యానధ్యాపయామాస శుశ్రూషాభిరతాన్ హితాన్ ।। ౬౦.

ఒక భాగాన్ని ఇంద్రప్రమతికి, రెండవదాన్ని బాష్కలునికి ఇచ్చాడు. ద్విజశ్రేష్ఠుడైన బాష్కలుడు నాలుగు సంహితలను తయారు చేసి, వినడానికి ఆసక్తిగా ఉన్న శిష్యులకు బోధించాడు.

బోధన్తు ప్రథమాం శాఖాం ద్వితీయామగ్నిమాఠరమ్। పారాశరం తృతీయాన్తు యాజ్ఞవల్క్యామథాపరామ్ ।। ౬౦.

మొదటి శాఖ బోధ, రెండవది అగ్నిమాఠర, మూడవది పారాశర, నాల్గవది యాజ్ఞవల్క్య అని ఉన్నాయి.

ఇన్ద్రప్రమతిరేకాన్తు సంహితాం ద్విజసత్తమః। అధ్యాపయన్మహాభాగం మార్కణ్డేయం యశస్వినమ్ ।। ౬౦.

ఇంద్రప్రమతి, ద్విజశ్రేష్ఠుడు, ఒక సంహితను మహాభాగుడైన, కీర్తిశాలి మార్కండేయునికి బోధించాడు.

సత్యశ్రవసమగ్ర్యన్తు పుత్రం స తు మహాయశాః। సత్యశ్రవాః సత్యహితం పునరధ్యాపయద్ ద్విజః ।। ౬౦.

పెద్ద పేరు గాంచిన సత్యశ్రవసుడు తన కుమారుడు సత్యశ్రవను బోధించాడు. ఆ సత్యశ్రవుడు మళ్లీ సత్యహితుడైన ద్విజుడికి బోధించాడు.

సోఽపి సత్యతరం పుత్రం పునరధ్యాపయద్విభుః। సత్యశ్రియం మహాత్మానం సత్యధర్మపరాయణమ్ ।। ౬౦.

ఆయన కూడా తన కుమారుడు సత్యతరుడిని బోధించాడు. సత్యశ్రీ అని పిలువబడే ఆ మహాత్ముడు సత్యధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉండేవాడు.

అభవంస్తస్య శిష్యా వై త్రయస్తు సుమహౌజసః । సత్యశ్రియస్తు విద్వాసః శాస్త్రగ్రహణతత్పరాః ।। ౬౦.

ఆయనకు ముగ్గురు శిష్యులు ఉన్నారు. వారు గొప్ప శక్తిశాలులు. సత్యశ్రియుని విద్యార్థులు జ్ఞానంలో నిబద్ధతతో ఉండేవారు.

శాకల్యః ప్రథమస్తేషాం తస్మాదన్యో రథ(ా)న్తరః । బాష్కలిశ్చ భరద్వాజ ఇతి శాఖాప్రవర్తకాః ।। ౬౦.

వారిలో మొదటగా శాకల్యుడు, తరువాత రథాంతరుడు, బాష్కలి, భరద్వాజుడు — వీరే ఆ శాఖలకు ఆదిపురుషులు.

దేవమిత్రస్తు శాకల్యో జ్ఞానాహఙ్కారగర్వితః। జనకస్యస యజ్ఞే వై వినాశమగమద్ ద్విజః ।। ౬౦.

దేవమిత్రుడు, శాకల్యుడనే పేరుతో, తన జ్ఞానంతో, అహంకారంతో గర్వించి, జనకుని యజ్ఞంలో నాశనమయ్యాడు, ఓ ద్విజుడా.

కథం వినాశమగమత్స మునిర్జ్ఞానగర్వితః। జనకస్యాశ్వమేధేన కథం వాదో బభూవ హ ।। ౬౦.

ఆ జ్ఞానగర్వితుడైన ముని ఎలా నాశనమయ్యాడు? జనకుని అశ్వమేధంలో ఆ వాదం ఎలా మొదలైంది?

కిమర్థఞ్చాభవద్వాదః కేన సార్ద్ధమథాపి వా। సర్వమేతద్యథావృత్తమాచక్ష్వ విదితన్తవ। ఋషీణాన్తు వచః శ్రుత్వా తదుత్తరమథాబ్రవీత్ ।। ౬౦.

ఆ వాదం ఎందుకు జరిగింది? ఎవరి మధ్య జరిగింది? ఎలా జరిగింది? నీకు తెలిసినట్టు అన్నీ వివరంగా చెప్పు. ఋషుల మాటలు విని, అతడు వాటికి తగినట్టు సమాధానం చెప్పాడు.

జనకస్యాశ్వమేధే తు మహానాసీత్సమాగమః। ఋషీణాన్తు సహస్రాణి తత్రాజగ్మురనేకశః। రాజర్షేర్జనకస్యాథ తం యజ్ఞం హి దిదృక్షవః ।। ౬౦.

జనకుని అశ్వమేధంలో గొప్ప సమ్మేళనం జరిగింది. వేలాది మంది ఋషులు, అనేక సమూహాలుగా, రాజర్షి జనకుని యజ్ఞాన్ని చూడాలని అక్కడికి వచ్చారు.

ఆగతాన్ బ్రాహ్మణాన్ దృష్ట్వా జిజ్ఞాసాస్యాభవత్తతః। కోన్వేషాం బ్రాహ్మణః శ్రేష్ఠః కథం మే నిశ్చయో భవేత్। ఇతి నిశ్చిత్య మనసా బుద్ధిం చక్రే జనాధిపః ।। ౬౦.

అక్కడికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులను చూసి, జనకుని మనసులో సందేహం కలిగింది: 'వారిలో ఎవరు గొప్పవాడు? నేను ఎలా తెలుసుకోవాలి?' అని నిర్ణయానికి వచ్చాడు.

గవాం సహస్రమాదాయ సువర్ణమధికం తతః। గ్రామాన్ రత్నాని దాసాంశ్చ మునీన్ ప్రాహ నరాధిపః। సర్వానహం ప్రపన్ననోఽస్మి శిరసా శ్రేష్ఠభాగినః ।। ౬౦.

వెయ్యి గోవులు, బంగారం, గ్రామాలు, రత్నాలు, దాసులను తీసుకుని, రాజు మునులకు ఇలా అన్నాడు: 'మీ అందరిలో ఎవరు గొప్పవారో వారికి నేను శిరసా అర్పణగా ఉంటాను.'

యదేతదాహృతం విత్తం యే వః శ్రేష్ఠతమో భవేత్। తస్మై తదుపనీతం హి విద్యావిత్తం ద్విజోత్తమాః ।। ౬౦.

'ఇక్కడ తీసుకొచ్చిన ఈ ధనం, మీలో ఎవరు అత్యుత్తముడో, ఆ మహానుభావునికి ఇవ్వాలి. జ్ఞానమూ, ధనమూ అతనికే చెందాలి.'

జనకస్య వచః శ్రుత్వా మునయస్తే శ్రుతిక్షమాః। దృష్ట్వా ధనం మహాసారం ధనవృద్ధ్యా జిఘృక్షవః । శ్రద్ధయాఞ్చక్రురన్యోన్యం వేదజ్ఞానమదోల్బణాః ।। ౬౦.

జనకుని మాట విని, వేదాన్ని సహించగలిగిన ఆ మునులు, ఆ గొప్ప ధనాన్ని చూసి, దాన్ని పొందాలని ఆశతో, తమ వేదజ్ఞానాన్ని చూపిస్తూ పరస్పరం పోటీ పడటం మొదలుపెట్టారు.

మనసా గతవిత్తాస్తే మమేదం ధనమిత్యుత। మమైవైతన్న వేత్యన్యో బ్రూహి కిం వా వికల్ష్యతే। ఇత్యేవం ధనదోషేణ వాదాంశ్చక్రురనేకశః ।। ౬౦.

వారు మనసులో 'ఈ ధనం నాదే' అని భావించారు. ఇంకొకరు 'నీకాదు, నాదే, చెప్పు, ఏది నిర్ణయించాలి?' అన్నారు. ధనమంటే ఆశతో, వారు అనేక వాదాల్లో పాల్గొన్నారు.

తథాన్యస్తత్ర వై విద్వాన్ బ్రహ్మవాహసుతః కవిః। యాజ్ఞవల్క్యో మహాతేజాస్తపస్వీ బ్రహ్మవిత్తమః ।। ౬౦.

అక్కడ మరో గొప్ప పండితుడు, బ్రహ్మవాహుని కుమారుడు, కవి, యాజ్ఞవల్క్యుడు ఉన్నాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, తపస్సుతో, బ్రహ్మజ్ఞానంలో అగ్రగణ్యుడు.

బ్రహ్మణోఽఙ్గాత్ సముత్పన్నో వాక్యం ప్రోవాచ సుస్వరమ్। శిష్యం బ్రహ్మవిదాం శ్రేష్ఠో ధనమేతద్ గృహాణ భో ।। ౬౦.

బ్రహ్మదేవుని భాగంగా పుట్టిన యాజ్ఞవల్క్యుడు, మధురమైన స్వరంతో ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మవేత్తలలో నీవు ఉత్తముడు, నా శిష్యుడా, ఈ ధనం తీసుకో.'

నయస్వ చ గృహం వత్స మమైతన్నాత్ర సంశయః। సర్వవేదేష్వహం వక్తా నాన్యః కశ్చిత్తు మత్సమః। యోవా న ప్రీయతే విప్రః స మే హ్యవతు మాఽచిరమ్ ।। ౬౦.

'వెళ్లి ఇంటికి తీసుకెళ్ళు, నా బిడ్డా, దీనిలో ఎలాంటి సందేహం లేదు. వేదాలలో నేను మాట్లాడేవాడిని, నాకంటె సమానుడు లేడు. ఎవరికైనా ఇష్టం లేకపోతే వెంటనే నన్ను వదిలిపెట్టాలి.'

తతో బ్రహ్మార్ణవః క్షుబ్ధః సముద్ర ఇవ సమ్ప్లవే । తానువాచ తతః స్వస్థో యాజ్ఞవల్క్యో హసన్నివ ।। ౬౦.

అప్పుడు బ్రహ్మజ్ఞాన సముద్రం అలలతో ఉప్పొంగిన సముద్రంలా కదిలింది. యాజ్ఞవల్క్యుడు ప్రశాంతంగా, చిరునవ్వుతో వారితో మాట్లాడాడు.

క్రోధ మాకార్షువిద్వాంసో భవన్తః సత్యవాదినః। వదామహే యథాయుక్తం జిజ్ఞాసన్తః పరస్పరమ్ ।। ౬౦.

'మీరందరూ పండితులు, సత్యవాదులు, కోపపడకండి. మనం పరస్పరం తెలుసుకోవడానికి, యుక్తంగా వాదించుకుందాం.'

తతోఽభ్యుపాగమంస్తేషాం వాదా జగ్మురనేకశః। సహస్రధా శుభైరర్థైః సూక్ష్మదర్శనసమ్భవైః ।। ౬౦.

అందరూ అంగీకరించాక, వారి మధ్య అనేక వాదాలు మొదలయ్యాయి. వేలాది మార్గాల్లో, మంచి విషయాలతో, సూక్ష్మమైన తర్కంతో వాదనలు జరిగాయి.