వాయుపురాణమ్

ఏవముక్తస్తథేత్యుక్త్వా మనుర్లోకహితే రతః। వేదమేకం చతుష్పాదం చతుర్ధా వ్యభజత్ప్రభుః ।। ౬౦.

ఇలా చెప్పిన తరువాత, 'అలా జరుగనీ' అని సమ్మతించి, లోక హితాన్ని కోరుతూ మనువు, నాలుగు భాగాలుగా ఉన్న వేదాన్ని నాలుగా విభజించాడు.

బ్రహ్మణో వచనాత్తాత లోకానాం హితకామ్యయా। తదిదం వర్త్తమానేన యుష్మాకం వేదకల్పనమ్ ।। ౬౦.

బ్రహ్మా ఆజ్ఞతో, లోక హితాన్ని కోరుతూ, ఈ వేద వ్యవస్థ ఇప్పుడు మీకు వచ్చింది.

మన్వన్తరేణ వక్ష్యామి వ్యతీతానాం ప్రకల్పనమ్। ప్రత్యక్షేణ పరోక్షం వై తన్నిబోధత సత్తమాః ।। ౬౦.

ప్రతి మన్వంతరంలో గత వ్యవస్థను నేను వివరించబోతున్నాను. అది ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా ఉందని మీరు తెలుసుకోండి, ఉత్తములారా.

అస్మిన్ యుగే కృతో వ్యాసః పారాశర్యః పరన్తపః। ద్వైపాయన ఇతి ఖ్యాతో విష్ణోరంశః ప్రకీర్తితః ।। ౬౦.

ఈ యుగంలో వేదాన్ని విభజించినవాడు పరాశరుని కుమారుడు వ్యాసుడు. ఆయన ద్వైపాయనుడు అని ప్రసిద్ధి, విష్ణువు యొక్క అంసంగా చెప్పబడతాడు.

బ్రహ్మణా చోదితః సోఽస్మిన్ వేదం వ్యస్తుం ప్రచక్రమే। అథ శిష్యాన్ స జగ్రాహ చతురో వేదకారణాత్ ।। ౬౦.

బ్రహ్మా ప్రేరణతో, ఆయన ఈ యుగంలో వేదాన్ని విభజించటం ప్రారంభించాడు. తరువాత, వేదం కోసం నలుగురు శిష్యులను తీసుకున్నాడు.

జైమినిఞ్చ సుమన్తుఞ్చ వైశమ్పాయనమేవ చ। పైలన్తేషాం చతుర్థన్తు పఞ్చమం లోమహర్షణమ్ ।। ౬౦.

జైమినిని, సుమంతుని, వైశంపాయనుడిని, నాలుగవవాడిగా పైలుడిని, ఐదవవాడిగా లోమహర్షణుడిని పేర్కొన్నారు.

ఋగ్వేదశ్రావకం పైలఞ్జగ్రాహ విధివద్ ద్విజమ్ । యజుర్వేదప్రవక్తారం వైశమ్పాయనమేవ చ ।। ౬౦.

పైలుడు, యోగ్యుడైన ద్విజుడు, ఋగ్వేదాన్ని చదివే బాధ్యతను స్వీకరించాడు. వైశంపాయనుడు యజుర్వేదాన్ని వివరించే బాధ్యతను పొందాడు.

జైమినిం సామవేదార్థశ్రావకం సోఽన్వపద్యత। తథైవాథర్వవేదస్య సుమన్తుమృషిసత్తమమ్ ।। ౬౦.

జైమినికి సామవేదార్థాన్ని చదివే బాధ్యత వచ్చింది. అలాగే, ఉత్తమ మునిగా పేరుగాంచిన సుమంతునికి అథర్వవేదాన్ని చదివే బాధ్యత దక్కింది.

ఇతిహాసపురాణస్య వక్తారం సమ్యగేవ హి। మాఞ్చైవ ప్రతిజగ్రాహ భగవానీశ్వరః ప్రభుః ।। ౬౦.

ఇతిహాస, పురాణాలను సరిగ్గా చెప్పే వాడిగా కూడా భగవంతుడైన ఈశ్వరుడు నన్ను అంగీకరించాడు.

ఏక ఆసీద్యజుర్వేదస్తఞ్చతుర్ద్ధా వ్యకల్పయత్। చతుర్హోత్రమభూత్తస్మింస్తేన యజ్ఞమకల్పయత్ ।। ౬౦.

అప్పట్లో యజుర్వేదం ఒక్కటే ఉండేది. దాన్ని ఆయన నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు. అందులో నాలుగు హోతృవర్గాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటి ద్వారా యజ్ఞాన్ని నిర్వహించాడు.

ఆధ్వర్యవం యజుర్భిస్తు ఋగ్భిర్హోత్రం తథైవ చ। ఉద్గాత్రం సామభిశ్వక్రే బ్రహ్మత్వఞ్చాప్యథర్వభిః। బ్రహ్మత్వమకరోద్యజ్ఞే వేదేనాథర్వణేన తు ।। ౬౦.

యజుర్వేద మంత్రాలతో ఆధ్యర్యువుని, ఋగ్వేద మంత్రాలతో హోతృవుని, సామవేద మంత్రాలతో ఉద్గాత్రుని, అథర్వవేద మంత్రాలతో బ్రహ్మను ఏర్పరిచాడు. యజ్ఞంలో బ్రహ్మ స్థానాన్ని అథర్వవేదంతో స్థాపించాడు.

తతః సఋచముద్ధృత్య ఋగ్వేదం సమకల్ప యత్। హోతృకం కల్ప్యతే తేన యజ్ఞవాహం జగద్ధితమ్ ।। ౬౦.

తర్వాత ఋక్సులను తీసుకుని ఋగ్వేదాన్ని సక్రమంగా ఏర్పరిచాడు. దాని ద్వారా హోతృవుని స్థానం ఏర్పడింది. ఈ హోతృవు యజ్ఞాన్ని నిర్వహించి లోకానికి మేలుచేస్తాడు.

సామభిః సామవేదఞ్చ తేనోద్గాత్రమరోచయత్ । రాజ్ఞస్త్వథర్వవేదేన సర్వకర్మాణ్యకారయత్ ।। ౬౦.

సామవేద మంత్రాలతో సామవేదాన్ని ఏర్పరిచి, ఉద్గాత్రుని నియమించాడు. రాజుకు సంబంధించిన అన్ని కర్మలను అథర్వవేదంతో చేయించాడు.

ఆఖ్యానైశ్చాప్యుపాఖ్యానైర్గాథాభిః కులకర్మభిః। పురాణసంహితాశ్చక్రే పురాణార్థవిశారదః ।। ౬౦.

కథలు, ఉపకథలు, గీతలు, కుటుంబ కర్మలతో పురాణార్థాన్ని బాగా తెలిసినవాడు పురాణ సంగ్రహాలను రచించాడు.

యచ్ఛిష్టన్తు యజుర్వేదే తేన యజ్ఞమథాయుజత్। యుఞ్జానః స యజుర్వేదే ఇతి శాస్త్రవినిశ్చయః ।। ౬౦.

యజుర్వేదంలో మిగిలినదానితో కూడా యజ్ఞాన్ని మరింతగా కలిపాడు. యజుర్వేదాన్ని ఇలా ఉపయోగించే వాడు శాస్త్రబద్ధంగా స్థిరపడతాడు.

పదానాముద్ధృతత్వాచ్చ యజూంషి విషమాణి వై । స తేనోద్ధృతవీర్యస్తు ఋత్విగ్భిర్వేదపారగైః। ప్రయుజ్యతే హ్యశ్వమేధస్తేన వా యుజ్యతే తు సః ।। ౬౦.

పదాలను తీసివేయడం వల్ల యజుర్వేద మంత్రాలు కొంత అసమానంగా ఉన్నాయి. ఆ తీసిన శక్తితో కూడిన వాడిని, వేదపారంగతులు అయిన ఋత్వికులు యజ్ఞంలో నియమిస్తారు. అశ్వమేధాన్ని కూడా ఆయన ద్వారానే నిర్వహిస్తారు.

ఋచో గృహీత్వా పైలస్తు వ్యభజత్తద్ విధా పునః । ద్విష్కృత్వా సంయుగే చైవ శిష్యాభ్యామదదత్ప్రభుః ।। ౬౦.

పైలుడు ఋక్సులను తీసుకుని, నియమానుసారం మళ్లీ విభజించాడు. రెండు భాగాలుగా చేసి తన ఇద్దరు శిష్యులకు ఇచ్చాడు.

ఇన్ద్రప్రమతయే చైకాం ద్వితీయాం బాష్కలాయ చ। చతస్రః సంహితాః కృత్వా బాష్కలిర్ద్విజసత్తమః। శిష్యానధ్యాపయామాస శుశ్రూషాభిరతాన్ హితాన్ ।। ౬౦.

ఒక భాగాన్ని ఇంద్రప్రమతికి, రెండవదాన్ని బాష్కలునికి ఇచ్చాడు. ద్విజశ్రేష్ఠుడైన బాష్కలుడు నాలుగు సంహితలను తయారు చేసి, వినడానికి ఆసక్తిగా ఉన్న శిష్యులకు బోధించాడు.

బోధన్తు ప్రథమాం శాఖాం ద్వితీయామగ్నిమాఠరమ్। పారాశరం తృతీయాన్తు యాజ్ఞవల్క్యామథాపరామ్ ।। ౬౦.

మొదటి శాఖ బోధ, రెండవది అగ్నిమాఠర, మూడవది పారాశర, నాల్గవది యాజ్ఞవల్క్య అని ఉన్నాయి.

ఇన్ద్రప్రమతిరేకాన్తు సంహితాం ద్విజసత్తమః। అధ్యాపయన్మహాభాగం మార్కణ్డేయం యశస్వినమ్ ।। ౬౦.

ఇంద్రప్రమతి, ద్విజశ్రేష్ఠుడు, ఒక సంహితను మహాభాగుడైన, కీర్తిశాలి మార్కండేయునికి బోధించాడు.

సత్యశ్రవసమగ్ర్యన్తు పుత్రం స తు మహాయశాః। సత్యశ్రవాః సత్యహితం పునరధ్యాపయద్ ద్విజః ।। ౬౦.

పెద్ద పేరు గాంచిన సత్యశ్రవసుడు తన కుమారుడు సత్యశ్రవను బోధించాడు. ఆ సత్యశ్రవుడు మళ్లీ సత్యహితుడైన ద్విజుడికి బోధించాడు.

సోఽపి సత్యతరం పుత్రం పునరధ్యాపయద్విభుః। సత్యశ్రియం మహాత్మానం సత్యధర్మపరాయణమ్ ।। ౬౦.

ఆయన కూడా తన కుమారుడు సత్యతరుడిని బోధించాడు. సత్యశ్రీ అని పిలువబడే ఆ మహాత్ముడు సత్యధర్మంలో నిబద్ధుడై ఉండేవాడు.

అభవంస్తస్య శిష్యా వై త్రయస్తు సుమహౌజసః । సత్యశ్రియస్తు విద్వాసః శాస్త్రగ్రహణతత్పరాః ।। ౬౦.

ఆయనకు ముగ్గురు శిష్యులు ఉన్నారు. వారు గొప్ప శక్తిశాలులు. సత్యశ్రియుని విద్యార్థులు జ్ఞానంలో నిబద్ధతతో ఉండేవారు.

శాకల్యః ప్రథమస్తేషాం తస్మాదన్యో రథ(ా)న్తరః । బాష్కలిశ్చ భరద్వాజ ఇతి శాఖాప్రవర్తకాః ।। ౬౦.

వారిలో మొదటగా శాకల్యుడు, తరువాత రథాంతరుడు, బాష్కలి, భరద్వాజుడు — వీరే ఆ శాఖలకు ఆదిపురుషులు.

దేవమిత్రస్తు శాకల్యో జ్ఞానాహఙ్కారగర్వితః। జనకస్యస యజ్ఞే వై వినాశమగమద్ ద్విజః ।। ౬౦.

దేవమిత్రుడు, శాకల్యుడనే పేరుతో, తన జ్ఞానంతో, అహంకారంతో గర్వించి, జనకుని యజ్ఞంలో నాశనమయ్యాడు, ఓ ద్విజుడా.

కథం వినాశమగమత్స మునిర్జ్ఞానగర్వితః। జనకస్యాశ్వమేధేన కథం వాదో బభూవ హ ।। ౬౦.

ఆ జ్ఞానగర్వితుడైన ముని ఎలా నాశనమయ్యాడు? జనకుని అశ్వమేధంలో ఆ వాదం ఎలా మొదలైంది?

కిమర్థఞ్చాభవద్వాదః కేన సార్ద్ధమథాపి వా। సర్వమేతద్యథావృత్తమాచక్ష్వ విదితన్తవ। ఋషీణాన్తు వచః శ్రుత్వా తదుత్తరమథాబ్రవీత్ ।। ౬౦.

ఆ వాదం ఎందుకు జరిగింది? ఎవరి మధ్య జరిగింది? ఎలా జరిగింది? నీకు తెలిసినట్టు అన్నీ వివరంగా చెప్పు. ఋషుల మాటలు విని, అతడు వాటికి తగినట్టు సమాధానం చెప్పాడు.

జనకస్యాశ్వమేధే తు మహానాసీత్సమాగమః। ఋషీణాన్తు సహస్రాణి తత్రాజగ్మురనేకశః। రాజర్షేర్జనకస్యాథ తం యజ్ఞం హి దిదృక్షవః ।। ౬౦.

జనకుని అశ్వమేధంలో గొప్ప సమ్మేళనం జరిగింది. వేలాది మంది ఋషులు, అనేక సమూహాలుగా, రాజర్షి జనకుని యజ్ఞాన్ని చూడాలని అక్కడికి వచ్చారు.

ఆగతాన్ బ్రాహ్మణాన్ దృష్ట్వా జిజ్ఞాసాస్యాభవత్తతః। కోన్వేషాం బ్రాహ్మణః శ్రేష్ఠః కథం మే నిశ్చయో భవేత్। ఇతి నిశ్చిత్య మనసా బుద్ధిం చక్రే జనాధిపః ।। ౬౦.

అక్కడికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులను చూసి, జనకుని మనసులో సందేహం కలిగింది: 'వారిలో ఎవరు గొప్పవాడు? నేను ఎలా తెలుసుకోవాలి?' అని నిర్ణయానికి వచ్చాడు.