వాయుపురాణమ్

ఈశ్వరా ఋషికాశ్చైవ యే చాన్యే వై తథా స్మృతాః। ఏతే మన్త్రక్షకృతః సర్వే కృత్స్నశస్తాన్నిబోధత ।। ౫౯.

ఈశ్వరులు, ఋషులు, అలాగే మరికొందరు కూడా గుర్తించబడ్డారు. వీరందరూ మంత్రాలను సృష్టించినవారే అని తెలుసుకో.

భృగుః కావ్యః ప్రచేతాస్తు దధీచో హ్యాత్మవానపి । ఔర్వోఽథ జమదగ్నిశ్చ దివః సారస్వత స్తథా ।। ౫౯.

భృగు, కావ్యుడు, ప్రచేత, ఆత్మవంతుడైన దధీచి, ఔర్వుడు, జమదగ్ని, ఆకాశానికి చెందిన సారస్వతుడు — వీరే.

అద్విషేణ హ్యరూపశ్చ వీతహవ్య సుమేధసః। వైన్యః పృథుర్దివోదాసః ప్రశ్వారో గృత్సమాన్నభః। ఏకోనవింశదిత్యేతే ఋషయో మన్త్రవాదినః ।। ౫౯.

అద్విషేణుడు, అరూపుడు, వీతహవ్యుడు, సుమేధసుడు, వైన్యుడు, పృథు, దివోదాసుడు, ప్రశ్వారుడు, గృత్సమాన్, నభ — వీరు తొమ్మిది మంది మంత్రపారాయణులు.

అఙ్గిరా వేధసశ్చైవ భారద్వాజోఽథ బాష్కలిః। తథామృతస్తథా గార్గ్యః శేనీ సంహృతిరేవ చ ।। ౫౯.

అంగిరా, వేదసుడు, భారద్వాజుడు, బాష్కలి, అమృతుడు, గార్గ్యుడు, శేనీ, సంహృతి — వీరిని కూడా ఇక్కడ పేర్కొన్నారు.

పురుకుత్సోఽథ మాన్ధాతా అమ్బరీషస్తథైవ చ। ఆహార్యోథాజమీఢశ్చ ఋషభో వలిరేవ చ ।। ౫౯.

పురుకుత్సుడు, మాంధాత, అంబరీషుడు, ఆహార్యుడు, అజమీఢుడు, ఋషభుడు, వలి — వీరు కూడా ఇక్కడ చేర్చబడ్డారు.

పృషదశ్వో విరూపశ్చ కణ్వశ్చైవాథ ముద్గలః। యువనాశ్వః పౌరుకుత్సస్త్రసద్దస్యుః సదస్యుమాన్ ।। ౫౯.

పృషదశ్వుడు, విరూపుడు, కణ్వుడు, ముద్గలుడు, యువనాశ్వుడు, పౌరుకుత్సుడు, త్రసద్దస్యుడు, సదస్యుమాన్ — వీరిని కూడా పేర్కొన్నారు.

ఉతథ్యశ్చ భరద్వాజస్తథా వాజశ్రవా అపి । ఆయాప్యశ్చ సువిత్తిశ్చ వామదేవస్తథైవ చ ।। ౫౯.

ఉతథ్యుడు, భారద్వాజుడు, వాజశ్రవా, ఆయాప్యుడు, సువిత్తి, వామదేవుడు కూడా ఇక్కడ చెప్పబడ్డారు.

ఔగజో బృహదుక్థశ్చ ఋషిర్దీర్ఘతపాస్తథా। కక్షీవాంశ్చ త్రయస్త్రింశత్ స్మృతా అఙ్గిరసో వరాః। ఏతే మన్త్రకృతః సర్వే కాశ్యపాంస్తు నిబోధత ।। ౫౯.

ఔగజుడు, బృహదుక్థుడు, దీర్ఘతపస్సు, కక్షీవాన్ — వీరు ముప్పత్తి మూడు మంది అంగిరసులలో శ్రేష్ఠులు. వీరందరూ మంత్రకర్తలు. ఇప్పుడు కాశ్యపులను విను.

కాశ్యపశ్చైవ వత్సారో విభ్రమో రైభ్య ఏవ చ। అసితో దేవలశ్చైవ షడేతే బ్రహ్మవాదినః ।। ౫౯.

కాశ్యపుడు, వత్సారుడు, విభ్రముడు, రైభ్యుడు, అసితుడు, దేవళుడు — వీరు ఆరు మంది బ్రహ్మవేత్తలు.

అత్రిరర్చ్చిసనశ్చైవ శ్యామావాంశ్చాథ నిష్ఠురః। వల్గూతకో మునిర్ద్ధీమాంస్తథా పూర్వాతిథిశ్చ యః। ఇత్యేతే చాత్రయః ప్రోక్తా మన్త్రకారా మహర్షయః ।। ౫౯.

అత్రి, అర్చిసనుడు, శ్యామావాన్, నిష్ఠురుడు, తెలివైన వల్గూతక ముని, అలాగే పూర్వాతిథి — వీరే అత్రులు, మంత్రకర్త మహర్షులు.

వసిష్ఠశ్చైవ శక్తిశ్చ తథైవ చ పరాశరః। చతుర్థ ఇన్ద్రప్రమతిః పఞ్చమస్తు భరద్వసుః ।। ౫౯.

వశిష్ఠుడు, శక్తి, పరాశరుడు, నాలుగవవాడు ఇంద్రప్రమతి, ఐదవవాడు భారద్వసు.

షష్ఠస్తు మైత్రావరుణాః కుణ్డినః సప్తమస్తథా। సుద్యుమ్నశ్చాష్టమశ్చైవ నవమోఽథ బృహస్పతిః। దశమస్తు భరద్వాజౌ మన్త్రబ్రాహ్మణకారకాః ।। ౫౯.

ఆరవవాడు మైత్రావరుణుడు, ఏడవవాడు కుండినుడు, ఎనిమిదవవాడు సుద్యుమ్నుడు, తొమ్మిదవవాడు బృహస్పతి, పదవవారు ఇద్దరు భారద్వాజులు, వీరు మంత్ర బ్రాహ్మణ రచయితలు.

ఏతే చైవ హి కర్తారో విధర్మధ్వంసకారిణః। లక్షణం బ్రహ్మణశ్చైతద్విహితం సర్వశాఖినామ్ ।। ౫౯.

వీరు వేర్వేరు సిద్ధాంతాలను స్థాపించి, తొలగించిన రచయితలు. బ్రహ్మ స్వరూప లక్షణం అన్ని శాఖలకు ఇలా నిర్ణయించబడింది.

హేతుర్హితేః స్మృతో ధాతోర్యన్నిహన్త్యుదితమ్పరైః। అథ వార్థపరి ప్రాప్తేర్హినోతేర్గతికర్మణః ।। ౫౯.

హితానికి కారణం ధాతువు అని చెప్పబడింది, అది ఇతరులు చెప్పిన దాన్ని తొలగిస్తుంది. లేదా అర్థాన్ని పొందడానికై, 'హిను' అనే క్రియ వదిలివేయడాన్ని సూచిస్తుంది.

తథా నిర్వచనం బ్రూయాద్వాక్యార్థస్యావధారణమ్ । నిన్దాం తామాహురాచార్యా యద్దోషన్నిన్ద్యతే వచః ।। ౫౯.

అలాగే, వాక్యార్థాన్ని నిర్ధారించడమే నిర్వచనం అని చెప్పాలి. దోషం వల్ల నిందించబడే మాటను ఉపాధ్యాయులు నింద అని అంటారు.

ప్రషూర్వాచ్ఛంసతేర్ధాతోః ప్రశసాం గుణవత్తయా। ఇదన్త్విదమిదం నేదమిత్యనిశ్చిత్య సంశయః ।। ౫౯.

'ప్రశూ' అనే ధాతువు నుండి, ప్రశంస గుణంతో కూడినదిగా చెప్పబడింది. 'ఇది ఇదేనా, కాదు' అని స్పష్టత లేకపోతే, దానిని సందేహం అంటారు.

ఇదమేవ విధాతవ్యమిత్యయం విధిరుచ్యతే । అన్యస్యాన్యస్య చోక్తత్వాద్‌బుధైః పరకృతిః స్మృతా ।। ౫౯.

'ఇదే చేయాలి' అని చెప్పడాన్ని విధి అంటారు. మరొకదాని గురించి చెప్పబడితే, దాన్ని జ్ఞానులు పరకృతి అంటారు.

యో హ్యత్యన్తతరోక్తశ్చ పురాకల్పః స ఉచ్యతే। పురావిక్రాన్తవాచిత్వాత్ పురాకల్పస్య కల్పనా ।। ౫౯.

ఎక్కువగా పురాతనమని చెప్పబడినదాన్ని 'పూర్వ కల్పం' అంటారు. ఎందుకంటే అది ముందుగా జరిగినదిగా చెప్పబడింది. అందుకే పూర్వ కల్పం అనే భావన ఏర్పడింది.

మన్త్రబ్రాహ్మణకల్పైస్తు నిగమైః శుద్ధవిస్తరైః । అనిశ్చిత్య కృతామాహుర్వ్యవధారణకల్పనామ్ ।। ౫౯.

మంత్రాలు, బ్రాహ్మణ కల్పాలు, విశదమైన వేదాల ద్వారా, ఖచ్చితంగా నిర్ణయించకుండా, వారు పరిమితుల ఏర్పాటును వివరించారు.

యథా హీదం తథా తద్వై ఇదం వాపి తథైవ తత్। ఇత్యేష హ్యుపదేశోఽయం దశమో బ్రాహ్మణస్య తు ।। ౫౯.

ఇది ఎలా ఉందో, అదీ అలాగే ఉంటుంది; ఇది కూడా అలాగే ఉంటుంది — ఇదే బ్రాహ్మణునికి పదవ ఉపదేశం.

ఇత్యేతద్బ్రాహ్మణస్యాదౌ విహితం లక్షణం బుధః । తస్య తద్వృత్తిరుద్దిష్టా వ్యాఖ్యాప్యనుపదం ద్విజైః ।। ౫౯.

ఇలా, ప్రారంభంలో బ్రాహ్మణుని లక్షణాన్ని జ్ఞానులు నిర్ణయించారు. అతని ప్రవర్తనను ద్విజులు ఒక్కొక్కదాన్ని వివరించాలి.

మన్త్రాణాం కల్పనం చైవ విధిదృష్టేషు కర్మసు। మన్త్రో మన్త్రయతేర్ధాతోర్బ్రాహ్మణో బ్రహ్మణోఽవనాత్ ।। ౫౯.

విధిగా చెప్పిన కర్మల్లో మంత్రాల ఏర్పాటే ఉంటుంది. 'మంత్రం' అనే పదం 'మన్త్రయ' అనే ధాతువులోనుంచి వచ్చింది, 'బ్రాహ్మణుడు' అంటే బ్రహ్మను కాపాడేవాడు.

అల్పాక్షరమసన్దిగ్ధం సారవద్విశ్వతోముఖమ్। అస్తోభమనవద్యఞ్చ సూత్రం సూత్రవిదో విదుః ।। ౫౯.

సూత్రాలను బాగా తెలిసినవారు, తక్కువ అక్షరాలతో, సందేహం లేకుండా, సారాంశంతో, అన్ని వైపులా వర్తించేలా, పునరావృతం లేకుండా, లోపం లేకుండా ఉండే దానినే సూత్రం అంటారు.

ఋషయస్తద్వచః శ్రుత్వా సూతమాహుః సుదుస్తరమ్। కథం వేదా పురా వ్యస్తాస్తన్నో బ్రూహి మహామతే ।। ౬౦.

ఆ మాటలు విని ఋషులు సూతుడిని అడిగారు: 'ఇది దాటి పోవడం చాలా కష్టం. వేదాలు పూర్వం ఎలా విభజించబడ్డాయో చెప్పు, మహామతివంతుడా.'

ద్వాపరే తు పరావృత్తే మనోః స్వాయమ్భువేఽన్తరే । బ్రహ్మా మనుమువాచేదం తద్వదిష్యే మహామతే ।। ౬౦.

ద్వాపరయుగం ముగిసినప్పుడు, స్వాయంభువ మనువు కాలంలో, బ్రహ్మా మనువుకు ఇలా చెప్పాడు. అదే నేను చెప్పబోతున్నాను, మహామతివంతుడా.

పరివృత్తే యుగే తాత స్వల్పవీర్యా ద్విజాతయః। సంవృత్తాం యుగ దోషేణ సర్వే చైవ యథాక్రమమ్ ।। ౬౦.

యుగం మారినప్పుడు, ప్రియమైనవాడా, ద్విజులు బలహీనులయ్యారు. యుగ దోషం వల్ల అందరూ ఒక్కొక్కరుగా బలహీనమయ్యారు.

భ్రశ్యమానం యుగవశాదల్పశిష్టం హి దృశ్యతే। దశసాహస్రభాగేన హ్యవశిష్టం కృతాదిదమ్ ।। ౬౦.

యుగ ప్రభావంతో మిగిలింది చాలా తక్కువగా కనిపిస్తుంది. కృతయుగం మొదలుకొని, మొత్తం వేదంలో పది వేలవ భాగం మాత్రమే మిగిలింది.

వీర్యం తేజో బలం వాక్యం సర్వఞ్చైవ ప్రణశ్యతి। వేదవేదా హి కార్యాః స్యుర్మాభూద్వేదవినాశనమ్ ।। ౬౦.

బలం, తేజస్సు, శక్తి, మాట, అన్నీ నశించిపోతాయి. వేదాలు తప్పక కాపాడాలి; వేదాలు నశించకూడదు.

వేదే నాశమనుప్రాప్తే యజ్ఞో నాశం గమిష్యతి। యత్రే నష్టే దేవనాశస్తతః సర్వం ప్రణశ్యతి ।। ౬౦.

వేదం నశించినప్పుడు, యజ్ఞం కూడా నశిస్తుంది. యజ్ఞం పోయినప్పుడు దేవతలు నశిస్తారు; అప్పుడు అన్నీ నశించిపోతాయి.