వాయుపురాణమ్

స్వామినారక్ష్యమాణానాముత్సృష్టానాఞ్చ మృత్సు చ। పరస్వానామనాదానమలోభ ఇహ కీర్త్యతే ।। ౫౯.

రక్షణ లేకుండా ఉన్నవాటిని, వదిలేసినవాటిని, నేల మీద పడివున్న ఇతరుల సంపదను తీసుకోకపోవడమే లోభం లేకపోవడం అని చెప్పబడింది.

మైథునస్యాసమాచారో హ్యచిన్తనమకల్పనమ్। నివృత్తిర్బ్రహ్మచర్యం తదచ్ఛిద్రం దమ ఉచ్యతే ।। ౫౯.

మైథునం చేయకపోవడం, దాని గురించి ఆలోచించకపోవడం, పూర్తిగా దూరంగా ఉండడమే బ్రహ్మచర్యం. ఇది ఎలాంటి లోపం లేకుండా ఉండడమే దమము.

ఆత్మార్థం వా పరార్థం వా ఇన్ద్రియాణీహ యస్య వై। న మిథ్యా సమ్ప్రవర్తన్తే శమస్యై తత్తు లక్షణమ్ ।। ౫౯.

తనకోసమో, ఇతరులకోసమో, తన ఇంద్రియాలు అసత్యంగా ప్రవర్తించకపోవడమే శాంతి లక్షణం.

దశాత్మకే యో విషయే కారణే చాష్టలక్షణే। న క్రుధ్యేత్తు ప్రతిహతః స జితాత్మా విభావ్యతే ।। ౫౯.

పదహారు విషయాల్లో, ఏ కారణం వల్లైనా అడ్డుపడినా, కోపపడకుండా ఉండేవాడే తనను తాను జయించుకున్నవాడిగా గుర్తించబడతాడు.

యద్యదిష్టతమం ద్రవ్యం న్యాయేనోపాగతఞ్చ యత్। తత్తద్గుణవతే దేయమిత్యేతద్దానలక్షణమ్ ।। ౫౯.

ధర్మబద్ధంగా సంపాదించిన, అత్యంత ఇష్టమైన వస్తువును, దానికి అర్హుడైనవారికి ఇవ్వడమే దానం యొక్క లక్షణం.

దానం త్రివిధమిత్యేతత్ కనిష్ఠజ్యేష్ఠమధయమమ్ । తత్ర నైఃశ్రేయసం జ్యేష్ఠం కనిష్ఠం స్వార్థసిద్ధయే। కారుణ్యాత్సర్వభూతేభ్యః సువిభాగస్తు బన్ధుషు ।। ౫౯.

దానం మూడు రకాలుగా ఉంటుంది—చిన్నది, మధ్యమం, గొప్పది. వాటిలో గొప్పదానమే శ్రేయస్సుకు దారి తీస్తుంది. చిన్నది స్వార్థానికి, మధ్యమం బంధువులకు సమంగా పంచడానికీ, దయతో అందరికీ ఇవ్వడానికీ ఉపయోగపడుతుంది.

శ్రుతిస్మృతిభ్యాం విహితో ధర్మో వర్ణాశ్రమాత్మకః। శిష్టాచారావిరుద్ధశ్చ ధర్మః సత్సాధుసఙ్గతః ।। ౫౯.

వేదాలు, స్మృతులు చెప్పిన ధర్మం varnāśrama పద్ధతిలో ఉంటుంది. మంచి, సద్గుణవంతుల సహవాసంలో ఉండే ధర్మం, శిష్టాచారానికి విరుద్ధంగా ఉండదు.

అప్రద్వేషో హ్యనిష్టేషు తథేష్టానభినన్దనమ్। ప్రీతితాపవిషాదేభ్యో వినివృత్తిర్విరక్తతా ।। ౫౯.

అనిష్టమైన వాటిపై ద్వేషం లేకపోవడం, ఇష్టమైన వాటిలో ఆనందించకపోవడం, సంతోషం, బాధ, దుఃఖం లాంటి వాటి నుంచి దూరంగా ఉండడమే విరక్తి.

సంన్యాసః కర్మణో న్యాసః కృతానామకృతైః సహ। కుశలాకుశలానాఞ్చ ప్రహాణం త్యాగ ఉచ్యతే ।। ౫౯.

పనులను, చేసినవాటిని, చేయని వాటిని, మంచివాటినీ, చెడ్డవాటినీ వదిలిపెట్టడమే త్యాగం అని అంటారు.

అవ్యక్తాద్యోఽవిశేషాచ్చ వికారోఽస్మిన్నచేతనే। చేతనాచేతాన్యత్వవిజ్ఞానం జ్ఞానముచ్యతే ।। ౫౯.

అవ్యక్తం, వ్యక్తం, జడ పదార్థాల్లో మార్పు, చైతన్యమున్నదానికి, లేనదానికి తేడా తెలుసుకోవడమే జ్ఞానం.

ప్రత్యఙ్గానాం తు ధర్మస్య ఇత్యేతల్లక్షణం స్మృతమ్ । ఋషిభిర్ధర్మతత్త్వజ్ఞైః పూర్వే స్వాయమ్భువేఽన్తరే ।। ౫౯.

ధర్మానికి సంబంధించిన ఈ లక్షణాలను, పూర్వ కాలంలో ధర్మతత్త్వాన్ని తెలిసిన ఋషులు, స్వాయంభువ మను కాలంలో చెప్పినట్టు గుర్తించాలి.

అత్ర వో వర్త్తయిష్యామి విధిర్మన్వన్తరస్య యః । ఇతరేతరవర్ణస్య చాతుర్వర్ణస్య చైవ హి। ప్రతిమన్వన్తరఞ్చైవ శ్రుతిరన్యా విధీయతే ।। ౫౯.

ఇక్కడ నేను మన్వంతర నియమాన్ని, ప్రతి వర్ణానికి, నాలుగు వర్ణాల వ్యవస్థకు, ప్రతి మన్వంతరంలో వేర్వేరు శాస్త్రాన్ని వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.

ఋచో యజూషిం సామాని యథావత్ ప్రతిదైవతమ్। ఆభూతసంప్లవస్యాపి వర్జ్యైకం శతరుద్రియమ్ ।। ౫౯.

ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదంలోని మంత్రాలను ప్రతి దేవతకు తగినట్లుగా పఠించాలి. కానీ మహాప్రళయ సమయంలో శతరుద్రీయాన్ని మాత్రమే వదిలివేయాలి.

విధిర్హోత్రం తథా స్తోత్రం పూర్వవత్సమ్ప్రవర్తతే। ద్రవ్యస్తోత్రం గుణస్తోత్రం కర్మ స్తోత్రం తథైవ చ। చతుర్థమాభిజనికం స్తోత్రమేతచ్చతుర్విధమ్ ।। ౫౯.

విధి, హోత్రం, అలాగే స్తోత్రం కూడా మునుపటిలాగే జరుగుతాయి. ద్రవ్య స్తోత్రం, గుణ స్తోత్రం, కర్మ స్తోత్రం, నాలుగవది వంశ స్తోత్రం — ఇవే నాలుగు రకాల స్తోత్రాలు.

మన్వన్తరేషు సర్వేషు యథా దేవా భవన్తి యే। ప్రవర్త్తయతి తేషాం వై బ్రహ్మస్తోత్రం చతుర్విధమ్। ఏవం మన్త్రగుణానాఞ్చ సముత్పత్తిశ్చతుర్విధా ।। ౫౯.

ప్రతి మన్వంతరంలో ఉన్న దేవతలకు బ్రహ్మ ఈ నాలుగు రకాల స్తోత్రాలను ప్రారంభిస్తాడు. అలాగే మంత్రాలూ, వాటి లక్షణాలూ కూడా నాలుగు విధాలుగా ఉత్పన్నమవుతాయి.

అథర్వయజుషాం సామ్నాం వేదేష్విహ పృథక్ పృథక్ । ఋషీణాన్తప్యతాముగ్రన్తపః పరమదుశ్చరమ్ ।। ౫౯.

అథర్వ, యజుర్, సామ వేదాల్లో వేర్వేరుగా, ఋషులు అత్యంత కఠినమైన తపస్సు చేశారు. అది చాలా గొప్పదిగా, చేయడం చాలా కష్టమైనదిగా ఉండేది.

మన్త్రాః ప్రాదుర్బభూవుర్హి పూర్వమన్వన్తరేష్విహ। పరితోషాద్భయాద్దుఃఖాత్సుఖాచ్ఛోకాచ్చ పఞ్చధా ।। ౫౯.

ఇక్కడ గత మన్వంతరాల్లో మంత్రాలు ప్రాకట్యమయ్యాయి. అవి సంతృప్తి, భయం, బాధ, ఆనందం, శోకం అనే ఐదు కారణాల వల్ల ఉద్భవించాయి.

ఋషీణాం తపఃకార్త్స్న్యేన దర్శనేన యదృచ్ఛయా। ఋషీణాం యదృషిత్వం హి తద్వక్ష్యామీహ లక్షణైః ।। ౫౯.

ఋషుల తపస్సు సంపూర్ణత వల్ల, వారి దృష్టి వల్ల, సహజంగా ఋషిత్వం కలుగుతుంది. ఇప్పుడు ఆ ఋషిత్వ లక్షణాలను ఇక్కడ వివరించబోతున్నాను.

అతీతానాగతానాన్తు పఞ్చధా ఋషిరుచ్యతే। అతస్త్వృషీణాం వక్ష్యామి హ్యార్షస్య చ సముద్భవమ్ ।। ౫౯.

గతాన్ని, భవిష్యత్తును తెలుసుకునే ఐదు విధాల ఋషి అని అంటారు. అందుకే, ఇప్పుడు ఋషుల గురించి, వారి ఋషిత్వం ఎలా ఉద్భవించిందో వివరించబోతున్నాను.

గుణసామ్యే వర్త్తమానే సర్వసమ్ప్రలయే తదా। అతిచారే తు దేవానామతిదేశే తయోర్యథా ।। ౫౯.

గుణాలు సమంగా ఉన్నప్పుడు, సమస్త ప్రళయం సంభవించినప్పుడు, దేవతల్లో అధికారం దాటి పోయినప్పుడు, లేదా ఒకరి స్థానంలో మరొకరు ఉన్నప్పుడు — ఇవన్నీ యథావిధిగా జరుగుతాయి.

అబుద్ధిపూర్వకం తద్వై చేతనార్థం ప్రవర్త్తతే । తేన హ్యబుద్ధిపూర్వం తచ్చేతనేన హ్యధిష్ఠితమ్ ।। ౫౯.

ఏదైనా ముందుగా తెలియకుండానే జరిగితే, అది చైతన్యానికి కోసం జరుగుతుంది. అజ్ఞానంగా జరిగినదాన్ని చైతన్యం నియంత్రిస్తుంది.

వర్త్తతే చ యథా తౌ తు యథా మత్స్యోదకే ఉభే। చేతనాధిష్ఠితం తత్త్వం ప్రవర్త్తతి గుణాత్మనా ।। ౫౯.

ఆ రెండూ ఎలా సాగుతాయంటే, నీళ్లలో రెండు చేపలు నడిచినట్లు, చైతన్యం ఆధీనంలో ఉన్న తత్త్వం గుణ స్వభావానికి అనుగుణంగా పనిచేస్తుంది.

కరణత్వాత్తథా కార్యం తదా తస్య ప్రవర్త్తతే। విషయే విషయిత్వాచ్చ హ్యర్థేఽర్థిత్వాత్తథైవ చ ।। ౫౯.

పరికరం వల్ల కార్యం జరుగుతుంది. విషయానికి విషయి సంబంధం వల్ల, ఆ విషయాన్ని కోరుకోవడం వల్ల కూడా కార్యం జరుగుతుంది.

కాలేన ప్రాపణీయేన భేదాస్తు కారణాత్మకాః। సంసిధ్యన్తి తదా వ్యక్తాః క్రమేణ మహదాదయః ।। ౫౯.

కాలం ద్వారా, సాధించదగినదిగా మారే సమయంలో, కారణాల వల్ల భేదాలు ఏర్పడతాయి. అప్పుడు మహత్త్వం మొదలుకొని ఇతర ప్రకటనలు క్రమంగా పరిపూర్ణతకు చేరతాయి.

మహతశ్వాప్యహఙ్కారస్తస్మాద్భూతేన్ద్రియాణి చ। భూతభేదాస్తు భేదేభ్యో జజ్ఞిరే తే పరస్పరమ్। సంసిద్ధికారణం కార్యం సద్య ఏవ వివర్త్తతే ।। ౫౯.

మహత్త్వం నుంచి అహంకారం, దాని నుంచి భూతాలు, ఇంద్రియాలు ఉద్భవించాయి. భూతాల భేదాలు పరస్పరం జన్మించాయి. కార్యం, పరిపూర్ణతకు కారణంగా, వెంటనే రూపాంతరం చెందుతుంది.

యథోల్ముకస్రుటన్నూర్ద్ధ్వమేకకాలం ప్రవర్త్తతే। తథా వివృతః క్షేత్రజ్ఞః కాలేనైకేన కర్మణా ।। ౫౯.

ఎలా నిప్పు రవ్వ ఒక్కసారిగా పైకి ఎగసిపడుతుందో, అలాగే క్షేత్రజ్ఞుడు ప్రాకట్యమైనప్పుడు ఒక్కసారిగా కర్మ ద్వారా కార్యం చేస్తాడు.

యథాన్ధకారే ఖద్యోతః సహసా సమ్ప్రదృశ్యతే। తథా వివృత్తో హ్యవ్యక్తాత్ ఖద్యోత ఇవ చేల్వణః ।। ౫౯.

ఎలా చీకటిలో జ్యోతిర్గుం ఒక్కసారిగా కనిపిస్తుందో, అలాగే అవ్యక్తం నుంచి ప్రకాశం కలిగిన జ్యోతిర్గుం లాగా ప్రాకట్యం జరుగుతుంది.

స మహాన్ సశరీరస్తు యత్రైవాగ్రే వ్యవస్థితః। తత్రైవ సంస్థితో విద్వాన్ ద్వారశాలాముఖే స్థితః ।। ౫౯.

ఆ మహత్త్వం, శరీరంతో కూడినది, మొదట ఎక్కడ ఉందో అక్కడే స్థిరంగా ఉంటుంది. అటువంటి స్థితిలో జ్ఞాని, ద్వారశాల ముఖంలో నిలబడినట్టు ఉంటాడు.

మహాంస్తు తమసః పారే వైలక్షణ్యాద్విభావ్యతే । తత్రైవ సంస్థితో విద్వాంస్తమసోఽన్త ఇతి శ్రుతిః ।। ౫౯.

మహత్త్వం చీకటి అవతల, ప్రత్యేకత వల్ల గుర్తించబడుతుంది. అక్కడే జ్ఞాని నిలబడతాడు — ఇదే చీకటి అంతం అని శృతి చెబుతుంది.