వాయుపురాణమ్

ఇత్యేతే వై పరిక్రాన్తా భావా యే దివ్యమానుషాః। పశూనాం పక్షిణాఞ్చైవ స్థావరాణాం నిబోధత ।। ౫౯.

ఇలా దేవతలు, మనుషుల స్వభావాలు వివరించబడ్డాయి. ఇప్పుడు పశువులు, పక్షులు, స్థావరజీవుల స్వభావాలు తెలుసుకో.

గావో హ్యజా మహిష్యోఽశ్వా హస్తినః పక్షిణో నగాః। ఉపయూక్తాః క్రియాస్వేతే యజ్ఞియాస్విహ సర్వశః ।। ౫౯.

ఆవులు, మేకలు, మేషాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, పక్షులు, చెట్లు— ఇవన్నీ యజ్ఞాల్లో ఉపయోగించబడతాయి, సమస్తంగా యాగానికి యోగ్యమైనవే.

దేవస్థానేషు జాయన్తే తద్రూపా ఏవ తే పునః । యథాశయోపభోగాస్తు దేవానాం శుభమూర్త్తయః ।। ౫౯.

ఇవి దేవతల లోకాల్లో జన్మించి, మళ్లీ అదే రూపంలో ఉంటాయి. తమ కోరికలు, అనుభవాలకు అనుగుణంగా దేవతలకు శుభమైన శరీరాలు ఉంటాయి.

తేషాం రూపానురూపైస్తైః ప్రమాణైః స్థాణుజఙ్గమైః। మనోజ్ఞైస్తత్త్వభావజ్ఞైః సుఖినో హ్యుపపేదిరే ।। ౫౯.

వాటికి తగిన రూపాలు, పరిమాణాలతో స్థావరజంతువులు, చలించేవి, అందమైనవి, తత్వాన్ని తెలిసినవి, సుఖంగా జీవిస్తాయి.

అతః శిష్టాన్ ప్రవక్ష్యామి సతః సాధూంస్తథైవ చ। సదితి బ్రహ్మణః శబ్దస్తద్వన్తో యే భవన్త్యుత। సాయుజ్యం బ్రహ్మణోఽత్యన్తం తేన సన్తః ప్రజక్ష్యతే ।। ౫౯.

ఇప్పుడు మిగతా మంచి, సద్గుణాలవారిని చెప్పుతాను. 'సత్' అనే పదం బ్రహ్మనుంచి వస్తుంది; ఆ లక్షణం ఉన్నవారిని 'సంతులు' అంటారు. బ్రహ్మతో సంపూర్ణ ఐక్యం కలిగినవారిని 'సంతులు' అని పిలుస్తారు.

దశాత్మకే యే విషయే కారణే చాష్టలక్షణే । న క్రుధ్యన్తి న హృష్యన్తి జితాత్మానస్తు తే స్మృతాః ।। ౫౯.

పది విధాల విషయాల్లో, ఎనిమిది కారణాల్లో, కోపం రాక, ఆనందించక, మనస్సును జయించుకున్నవారిని సంతులు అని గుర్తిస్తారు.

సామాన్యేషు చ ధర్మేషు తథా వైశేషికేషు చ। బ్రహ్మక్షత్రవిశో యుక్తా యస్మాత్తస్మాద్ద్విజాతయః ।। ౫౯.

సామాన్య ధర్మాలు, విశిష్ట ధర్మాల్లో, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య లక్షణాలు కలిగినవారు— అందువల్ల వీరిని ద్విజాతులు అంటారు.

వర్ణాశ్రమేషు యుక్తస్య స్వర్గగోముఖచారిణః। శ్రౌతస్మార్తస్య ధర్మస్య జ్ఞానాద్ధర్మః స ఉచ్యతే ।। ౫౯.

వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను పాటిస్తూ, స్వర్గమార్గంలో నడుస్తూ, వేదమార్గం, స్మార్తమార్గం రెండింటినీ ఆచరిస్తూ, జ్ఞానంతో చేసే ధర్మమే నిజమైన ధర్మమని అంటారు.

విద్యాయాః సాధనాత్సాధుర్బ్రహ్మచారీ గురోర్హితః। క్రియాణాం సాధనాచ్చైవ గృహస్థః సాధురుచ్యతే ।। ౫౯.

విద్యను సాధించడంలో గురువుకు సేవచేసే బ్రహ్మచారికి సద్గుణమున్నవాడని అంటారు. అలాగే, కర్తవ్యాలను నిష్ఠగా చేసే గృహస్థుడూ సద్గుణమున్నవాడే అని చెబుతారు.

సాధనాత్తపసోఽరణ్యే సాధుర్వైఖానసః స్మృతః। యతమానో యతిః సాధుః స్మృతో యోగస్య సాధనాత్ ।। ౫౯.

అరణ్యంలో తపస్సు చేయడంలో వానప్రస్థుడికి సద్గుణం కలదని గుర్తిస్తారు. యోగ సాధనలో మనస్సును నియంత్రించుకునే యతికి కూడా సద్గుణమున్నవాడని అంటారు.

ఏవమాశ్రమధర్మాణాం సాధనాత్ సాధవః స్మృతాః। గృహస్థో బ్రహ్మచారీ చ వానప్రస్థోఽథ భిక్షుకః ।। ౫౯.

ఇలా, గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, భిక్షువు — వీరు తమ తమ ఆశ్రమ ధర్మాలను నిష్టగా ఆచరిస్తే, వారందరినీ సద్గుణులుగా భావిస్తారు.

న చ దేవా న పితరో మునయో న చ మానవాః। అయం ధర్మో హ్యయం నేతి బ్రువన్తోఽభిన్నదర్శనాః ।। ౫౯.

దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, మనుష్యులు — వీరెవరూ 'ఇది ధర్మం, ఇది కాదు' అని చెప్పినప్పటికీ, అందరిలో ధర్మంపై ఏవైనా భేదాలు ఉండవు.

ధర్మాధర్మావిహ ప్రోక్తౌ శబ్దావేతౌ క్రియాత్మకౌ। కుశలాకుశలం కర్మ ధర్మా ధర్మావితి స్మృతౌ ।। ౫౯.

ఇక్కడ ధర్మం, అధర్మం అనే రెండు పదాలు క్రియల రూపంలో చెప్పబడ్డాయి. మంచి పనిని ధర్మం, చెడు పనిని అధర్మమని సంప్రదాయంలో అంటారు.

ధారణా ధృతిరిత్యర్థాద్ధాతోర్ధర్మః ప్రకీర్త్తితః । అధారణేఽమహత్త్వే చ అధర్మ ఇతి చోచ్యతే ।। ౫౯.

'ధృ' అనే ధాతువునుండి ధర్మమనే అర్థం 'ధారణ' అని చెప్పబడింది. దేనికైనా ఆధారం లేకపోతే, విలువ లేకపోతే, దానిని అధర్మమని అంటారు.

అత్రేష్టప్రాపకా ధర్మా ఆచార్యైరుపదిశ్యతే। వృద్ధా హ్యలోలుపాశ్చైవ ఆత్మవన్తో హ్యదమ్భకాః। సమ్యగ్వినీతా ఋజవస్తానాచార్యాన్ ప్రచక్షతే ।। ౫౯.

ఇక్కడ, కోరిన ఫలితాన్ని అందించే ధర్మాలను గురువులు బోధిస్తారు. వారు లోభం లేని వృద్ధులు, ఆత్మనిగ్రహం కలవారు, మాయ లేని వారు, సద్బుద్ధి గలవారు, నేరుగా ఉండే వారు — వీరే నిజమైన గురువులు.

స్వయమాచరతే యస్మాదాచారం స్థాపయత్యపి। ఆచినోతి చ శాస్త్రార్థాన్యమైః సన్నియమైర్యుతః ।। ౫౯.

తాను స్వయంగా సత్కార్యాన్ని ఆచరిస్తాడు, ఇతరులకు కూడా ఆచరింపజేస్తాడు, శాస్త్రార్థాలను సేకరిస్తాడు, నియమశీలత, ఆత్మనిగ్రహం కలిగి ఉంటాడు.

పూర్వేభ్యో వేదయిత్వేహ శ్రౌతం సప్తర్షయోఽబ్రువన్। ఋచో యజూంషి సామాని బ్రహ్మణోఽఙ్గాని చ శ్రుతిః ।। ౫౯.

పూర్వీకుల నుండి వేదాలను నేర్చుకుని, ఇక్కడ సప్తర్షులు వేదమార్గాన్ని ప్రకటించారు. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, బ్రహ్మణాంగాలు — ఇవన్నీ బ్రహ్మదేవుడు చెప్పినవే.

మన్వన్తరస్యాతీతస్య స్మృత్వాచారం పునర్జగౌ। తస్మాత్స్మార్తః స్మృతో ధర్మో వర్ణాశ్రమవిభాగజః ।। ౫౯.

గత మన్వంతరంలో ఉన్న ఆచారాన్ని గుర్తుచేసుకుని, ఆయన మళ్లీ బోధించాడు. అందువల్ల వర్ణాశ్రమ విభాగాలనుండి పుట్టిన ధర్మాన్ని స్మార్తధర్మమని అంటారు.

స ఏష ద్వివిధో ధర్మః శిష్టాచార ఇహోచ్యతే। శేషశబ్దాత్ శిష్ట ఇతి శిష్టాచారః ప్రచక్ష్యతే ।। ౫౯.

ఇలా, ఈ రెండు విధాలైన ధర్మాన్ని శిష్టాచారం అంటారు. 'శేష' అనే పదం వల్ల, దానిని శిష్టుల ఆచారం అని పిలుస్తారు.

మన్వన్తరేషు యే శిష్టా ఇహ తిష్ఠన్తి ధార్మికాః। మనుః సప్తర్షయశ్చైవ లోకసన్తానకారణాత్। ధర్మార్థం యే చ శిష్ట వై యాథాతథ్యం ప్రచక్ష్యతే ।। ౫౯.

ప్రతి మన్వంతరంలో ఇక్కడ ఉన్న ధార్మికులు, మనువు, సప్తర్షులు, లోక సంచరణ కోసం ఉన్నవారు — వీరు ధర్మాన్ని నిజంగా చెప్పేవారు, వీరే శిష్టులు.

మన్వాదయశ్చ యే శిష్టా యే మయా ప్రాగుదీరితాః। తైః శిష్టైశ్చరితో ధర్మః సమ్యగేవ యుగే యుగే ।। ౫౯.

మనువు మొదలైన శిష్టులు, నేను ముందుగా చెప్పినవారు, ప్రతి యుగంలో ధర్మాన్ని సరిగ్గా ఆచరించారు.

త్రయీ వార్తా దణ్డనీతిరిజ్యా వర్ణాశ్రమాస్తథా। శిష్టైరాచర్యతే యస్మాన్మనునా చ పునః పునః। పూర్వైః పూర్వగతత్వాచ్చ శిష్టాచారః స శాశ్వతః ।। ౫౯.

త్రయీ వేదాలు, వృత్తి, దండనīti, యజ్ఞం, వర్ణాశ్రమాలు — ఇవన్నీ శిష్టులు, మనువు మళ్లీ మళ్లీ ఆచరించారు. పూర్వీకులు కూడా పాటించినందువల్ల, ఈ శిష్టుల ఆచారం శాశ్వతంగా నిలిచింది.

దానం సత్యన్తపోఽలోభో విద్యేజ్యాప్రజనీ దయా। అష్టౌ తాని చరిత్రాణి శిష్టాచారస్య లక్షణమ్ ।। ౫౯.

దానం, సత్యం, తపస్సు, లోభం లేకపోవడం, విద్య, యజ్ఞం, సంతానాన్ని కలగనివ్వకపోవడం, దయ — ఇవి ఎనిమిది శిష్టుల ఆచార లక్షణాలు.

శిష్టా యస్మాచ్చరన్త్యేనం మనుః సప్తర్షయశ్చ వై। మన్వన్తరేషు సర్వేషు శిష్టాచారస్తతః స్మృతః ।। ౫౯.

మనువు, సప్తర్షులు ప్రతి మన్వంతరంలో ఈ ఆచారాన్ని పాటించేవారు. అందువల్ల శిష్టుల ఆచారం అని గుర్తించబడింది.

విజ్ఞేయః శ్రవణాత్ శ్రౌతః స్మరణాత్ స్మార్త్త ఉచ్యతే। ఇజ్యా వేదాత్మకః శ్రౌతః స్మార్తో వర్ణాశ్రమాత్మకః। ప్రత్యఙ్గాని చ వక్ష్యామి ధర్మస్యేహ తు లక్షణమ్ ।। ౫౯.

వేదధర్మాన్ని వినడం ద్వారా, స్మార్తధర్మాన్ని జ్ఞాపకం ద్వారా తెలుసుకోవాలి. వేదధర్మం యజ్ఞం, వేదాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని ఉంటుంది; స్మార్తధర్మం వర్ణాశ్రమాలపై ఆధారపడింది. ఇప్పుడు ధర్మానికి ప్రత్యేక లక్షణాలను చెప్పబోతున్నాను.

దృష్ట్వా ప్రభూతమర్థం యః పృష్టో వై న నిగూహతి। యథా భూతప్రవాదస్తు ఇత్యేతత్సత్యలక్షణమ్ ।। ౫౯.

ఎవరైనా అడిగినప్పుడు తనకు ఉన్న ధనం లేదా చూసినదాన్ని దాచకుండా, నిజంగా ఉన్నదాన్ని చెప్పేవాడే నిజాయితీగలవాడని భావించాలి.

బ్రహ్మచర్యం జపో మౌనం నిరాహారత్వమేవ చ। ఇత్యేతత్ తపసో మూలం సుఘోరం తద్దురాసదమ్ ।। ౫౯.

బ్రహ్మచర్యం, జపం, మౌనం, ఉపవాసం ఇవన్నీ తపస్సుకు మూలాలు. ఇవి చాలా కఠినమైనవి, సాధించడానికి చాలా కష్టం.

పశూనాం ద్రవ్యహవిషామృక్సామయజుషాం తథా। ఋత్విజాం దక్షిణానాఞ్చ సంయోగో యోగ ఉచ్యతే ।। ౫౯.

పశువులు, హవిస్సులు, ఋగ్వేదం, సామవేదం, యజుర్వేదం, యజ్ఞంలో పాల్గొనే యాజమానులు, వారికి ఇచ్చే దక్షిణలు—ఇవన్నీ కలిపి యజ్ఞంలో కలయికగా భావించబడుతుంది.

ఆత్మవత్సర్వభూతేషు యో హితాయాహితాయ చ। సమా ప్రవర్త్తతే దృష్టిః కృత్స్నా హ్యేషా దయా స్మృతా ।। ౫౯.

ప్రతి జీవిని తనలా భావించి, వారికి మేలు లేదా నష్టం ఏదైనా సమానంగా చూసేవాడి దృష్టినే దయ అని అంటారు.