వాయుపురాణమ్

దేవాసురప్రమాణాత్తు సప్తసప్తాఙ్గులం హ్రసత్। అహ్గులానాం శతం పూర్ణమష్టపఞ్చాశదుత్తరమ్ ।। ౫౯.

దేవతలు, అసురులతో పోలిస్తే, కలియుగంలో మనుషుల పొడవు నలభై తొమ్మిది వేలి పరిమాణం తక్కువగా ఉంటుంది. మొత్తం పొడవు వంద వేలులు, దానికి యాభై ఎనిమిది వేలులు అదనంగా ఉంటాయి.

దేవాసురప్రమాణన్తదుచ్ఛ్రాయం కలిజైః స్మృతమ్। చత్వారశ్చాప్యశీతిశ్చ కలిజైరఙ్గులైః స్మృతమ్ ।। ౫౯.

దేవతలు, అసురుల పరిమాణమే కలియుగంలో జన్మించినవారి గరిష్ఠ పొడవుగా భావించబడుతుంది. కలియుగంలో అది ఎనభై నాలుగు వేలుల పొడవుగా చెప్పబడింది.

స్వేనాఙ్గులప్రమాణేన ఊర్ద్ధ్వమాపాదమస్తకమ్। ఇత్యేష మానుషోత్సేధో హ్రసతీహ యుగాన్తికే ।। ౫౯.

ప్రతి ఒక్కరి వేలి పరిమాణాన్ని తీసుకుని, పాదాల నుంచి తల వరకు కొలిచినదే మనుష్యుని పొడవు. యుగాంతంలో ఈ పొడవు మరింత తగ్గిపోతుంది.

సర్వేషు యుగకాలేషు అతీతానాగతేష్విహ। స్వేనాఙ్గులప్రమాణేన అష్టతాలః స్మృతో నరః ।। ౫౯.

అన్ని యుగాలలో, గతంలోనైనా, భవిష్యత్తులోనైనా, ప్రతి మనిషి తన వేలి పరిమాణంతో ఎనిమిది తాళాల పొడవుగా ఉంటాడని చెప్పబడింది.

ఆపాదతో మస్తకన్తు నవతాలో భవేత్తు యః। సంహతాజానుబాహుస్తు స సురైరపి పూజ్యతే ।। ౫౯.

పాదాల నుంచి తల వరకు తొమ్మిది తాళాల పొడవు ఉండి, కలిపిన చేతులు మోకాళ్ల వరకు చేరేవారిని దేవతలు కూడా గౌరవిస్తారు.

గవాశ్వహస్తినాఞ్చైవ మహిష స్థావరాత్మనామ్। క్రమేణైతేన యోగేన హ్రాసవృద్ధీ యుగే యుగే ।। ౫౯.

ఆవులు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, మేషాలు, స్థావరజీవులు— వీటన్నింటికీ కూడా ఇదే లెక్క ప్రకారం, ప్రతి యుగంలో పరిమాణంలో తగ్గుదల లేదా పెరుగుదల జరుగుతుంది.

షట్సప్తత్యఙ్గులోత్సేధః పశూనాం కకుదస్తు వై। అఙ్గులాష్టశతం పూర్ణముత్సేధః కరిణాం స్మృతః ।। ౫౯.

పశువుల్లో కుంభం వద్ద పొడవు డబ్బై ఆరు వేలులు; ఏనుగులకు మొత్తం పొడవు నూరై ఎనిమిది వేలులు అని చెప్పబడింది.

అఙ్గులానాం సహస్రన్తు చత్వారింశాఙ్గులం వినా । పఞ్చాశతం హయానాఞ్చ ఉత్సేధః శాఖినాం స్మృతః ।। ౫౯.

గుర్రాల పొడవు వెయ్యి వేలులు, అందులో నలభై నాలుగు వేలులు తక్కువగా ఉంటుంది. చెట్ల పొడవు యాభై వేలులు అని చెప్పబడింది.

మానుషస్య శరీరస్య సన్నివేశస్తు యాదృశః। తల్లక్షణస్తు దేవానాం దృశ్యతే తత్త్వర్శనాత్ ।। ౫౯.

మనిషి శరీర నిర్మాణం ఎలా ఉంటుందో, అదే లక్షణాలు దేవతల్లో కూడా నిజమైన జ్ఞానంతో చూడవచ్చు.

బుద్ధ్యాతిశయయుక్తఞ్చ దేవానాం కాయముచ్యతే । దేవానతిశయఞ్చైవ మానుషం కాయముచ్యతే ।। ౫౯.

దేవతల శరీరానికి అత్యుత్తమ బుద్ధి కలిగి ఉంటుంది. అలాగే, మానవ శరీరం కూడా ఇతరుల కంటే శ్రేష్ఠమైనదిగా చెప్పబడింది.

ఇత్యేతే వై పరిక్రాన్తా భావా యే దివ్యమానుషాః। పశూనాం పక్షిణాఞ్చైవ స్థావరాణాం నిబోధత ।। ౫౯.

ఇలా దేవతలు, మనుషుల స్వభావాలు వివరించబడ్డాయి. ఇప్పుడు పశువులు, పక్షులు, స్థావరజీవుల స్వభావాలు తెలుసుకో.

గావో హ్యజా మహిష్యోఽశ్వా హస్తినః పక్షిణో నగాః। ఉపయూక్తాః క్రియాస్వేతే యజ్ఞియాస్విహ సర్వశః ।। ౫౯.

ఆవులు, మేకలు, మేషాలు, గుర్రాలు, ఏనుగులు, పక్షులు, చెట్లు— ఇవన్నీ యజ్ఞాల్లో ఉపయోగించబడతాయి, సమస్తంగా యాగానికి యోగ్యమైనవే.

దేవస్థానేషు జాయన్తే తద్రూపా ఏవ తే పునః । యథాశయోపభోగాస్తు దేవానాం శుభమూర్త్తయః ।। ౫౯.

ఇవి దేవతల లోకాల్లో జన్మించి, మళ్లీ అదే రూపంలో ఉంటాయి. తమ కోరికలు, అనుభవాలకు అనుగుణంగా దేవతలకు శుభమైన శరీరాలు ఉంటాయి.

తేషాం రూపానురూపైస్తైః ప్రమాణైః స్థాణుజఙ్గమైః। మనోజ్ఞైస్తత్త్వభావజ్ఞైః సుఖినో హ్యుపపేదిరే ।। ౫౯.

వాటికి తగిన రూపాలు, పరిమాణాలతో స్థావరజంతువులు, చలించేవి, అందమైనవి, తత్వాన్ని తెలిసినవి, సుఖంగా జీవిస్తాయి.

అతః శిష్టాన్ ప్రవక్ష్యామి సతః సాధూంస్తథైవ చ। సదితి బ్రహ్మణః శబ్దస్తద్వన్తో యే భవన్త్యుత। సాయుజ్యం బ్రహ్మణోఽత్యన్తం తేన సన్తః ప్రజక్ష్యతే ।। ౫౯.

ఇప్పుడు మిగతా మంచి, సద్గుణాలవారిని చెప్పుతాను. 'సత్' అనే పదం బ్రహ్మనుంచి వస్తుంది; ఆ లక్షణం ఉన్నవారిని 'సంతులు' అంటారు. బ్రహ్మతో సంపూర్ణ ఐక్యం కలిగినవారిని 'సంతులు' అని పిలుస్తారు.

దశాత్మకే యే విషయే కారణే చాష్టలక్షణే । న క్రుధ్యన్తి న హృష్యన్తి జితాత్మానస్తు తే స్మృతాః ।। ౫౯.

పది విధాల విషయాల్లో, ఎనిమిది కారణాల్లో, కోపం రాక, ఆనందించక, మనస్సును జయించుకున్నవారిని సంతులు అని గుర్తిస్తారు.

సామాన్యేషు చ ధర్మేషు తథా వైశేషికేషు చ। బ్రహ్మక్షత్రవిశో యుక్తా యస్మాత్తస్మాద్ద్విజాతయః ।। ౫౯.

సామాన్య ధర్మాలు, విశిష్ట ధర్మాల్లో, బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య లక్షణాలు కలిగినవారు— అందువల్ల వీరిని ద్విజాతులు అంటారు.

వర్ణాశ్రమేషు యుక్తస్య స్వర్గగోముఖచారిణః। శ్రౌతస్మార్తస్య ధర్మస్య జ్ఞానాద్ధర్మః స ఉచ్యతే ।। ౫౯.

వర్ణాశ్రమ ధర్మాలను పాటిస్తూ, స్వర్గమార్గంలో నడుస్తూ, వేదమార్గం, స్మార్తమార్గం రెండింటినీ ఆచరిస్తూ, జ్ఞానంతో చేసే ధర్మమే నిజమైన ధర్మమని అంటారు.

విద్యాయాః సాధనాత్సాధుర్బ్రహ్మచారీ గురోర్హితః। క్రియాణాం సాధనాచ్చైవ గృహస్థః సాధురుచ్యతే ।। ౫౯.

విద్యను సాధించడంలో గురువుకు సేవచేసే బ్రహ్మచారికి సద్గుణమున్నవాడని అంటారు. అలాగే, కర్తవ్యాలను నిష్ఠగా చేసే గృహస్థుడూ సద్గుణమున్నవాడే అని చెబుతారు.

సాధనాత్తపసోఽరణ్యే సాధుర్వైఖానసః స్మృతః। యతమానో యతిః సాధుః స్మృతో యోగస్య సాధనాత్ ।। ౫౯.

అరణ్యంలో తపస్సు చేయడంలో వానప్రస్థుడికి సద్గుణం కలదని గుర్తిస్తారు. యోగ సాధనలో మనస్సును నియంత్రించుకునే యతికి కూడా సద్గుణమున్నవాడని అంటారు.

ఏవమాశ్రమధర్మాణాం సాధనాత్ సాధవః స్మృతాః। గృహస్థో బ్రహ్మచారీ చ వానప్రస్థోఽథ భిక్షుకః ।। ౫౯.

ఇలా, గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, భిక్షువు — వీరు తమ తమ ఆశ్రమ ధర్మాలను నిష్టగా ఆచరిస్తే, వారందరినీ సద్గుణులుగా భావిస్తారు.

న చ దేవా న పితరో మునయో న చ మానవాః। అయం ధర్మో హ్యయం నేతి బ్రువన్తోఽభిన్నదర్శనాః ।। ౫౯.

దేవతలు, పితృదేవతలు, ఋషులు, మనుష్యులు — వీరెవరూ 'ఇది ధర్మం, ఇది కాదు' అని చెప్పినప్పటికీ, అందరిలో ధర్మంపై ఏవైనా భేదాలు ఉండవు.

ధర్మాధర్మావిహ ప్రోక్తౌ శబ్దావేతౌ క్రియాత్మకౌ। కుశలాకుశలం కర్మ ధర్మా ధర్మావితి స్మృతౌ ।। ౫౯.

ఇక్కడ ధర్మం, అధర్మం అనే రెండు పదాలు క్రియల రూపంలో చెప్పబడ్డాయి. మంచి పనిని ధర్మం, చెడు పనిని అధర్మమని సంప్రదాయంలో అంటారు.

ధారణా ధృతిరిత్యర్థాద్ధాతోర్ధర్మః ప్రకీర్త్తితః । అధారణేఽమహత్త్వే చ అధర్మ ఇతి చోచ్యతే ।। ౫౯.

'ధృ' అనే ధాతువునుండి ధర్మమనే అర్థం 'ధారణ' అని చెప్పబడింది. దేనికైనా ఆధారం లేకపోతే, విలువ లేకపోతే, దానిని అధర్మమని అంటారు.

అత్రేష్టప్రాపకా ధర్మా ఆచార్యైరుపదిశ్యతే। వృద్ధా హ్యలోలుపాశ్చైవ ఆత్మవన్తో హ్యదమ్భకాః। సమ్యగ్వినీతా ఋజవస్తానాచార్యాన్ ప్రచక్షతే ।। ౫౯.

ఇక్కడ, కోరిన ఫలితాన్ని అందించే ధర్మాలను గురువులు బోధిస్తారు. వారు లోభం లేని వృద్ధులు, ఆత్మనిగ్రహం కలవారు, మాయ లేని వారు, సద్బుద్ధి గలవారు, నేరుగా ఉండే వారు — వీరే నిజమైన గురువులు.

స్వయమాచరతే యస్మాదాచారం స్థాపయత్యపి। ఆచినోతి చ శాస్త్రార్థాన్యమైః సన్నియమైర్యుతః ।। ౫౯.

తాను స్వయంగా సత్కార్యాన్ని ఆచరిస్తాడు, ఇతరులకు కూడా ఆచరింపజేస్తాడు, శాస్త్రార్థాలను సేకరిస్తాడు, నియమశీలత, ఆత్మనిగ్రహం కలిగి ఉంటాడు.

పూర్వేభ్యో వేదయిత్వేహ శ్రౌతం సప్తర్షయోఽబ్రువన్। ఋచో యజూంషి సామాని బ్రహ్మణోఽఙ్గాని చ శ్రుతిః ।। ౫౯.

పూర్వీకుల నుండి వేదాలను నేర్చుకుని, ఇక్కడ సప్తర్షులు వేదమార్గాన్ని ప్రకటించారు. ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, బ్రహ్మణాంగాలు — ఇవన్నీ బ్రహ్మదేవుడు చెప్పినవే.

మన్వన్తరస్యాతీతస్య స్మృత్వాచారం పునర్జగౌ। తస్మాత్స్మార్తః స్మృతో ధర్మో వర్ణాశ్రమవిభాగజః ।। ౫౯.

గత మన్వంతరంలో ఉన్న ఆచారాన్ని గుర్తుచేసుకుని, ఆయన మళ్లీ బోధించాడు. అందువల్ల వర్ణాశ్రమ విభాగాలనుండి పుట్టిన ధర్మాన్ని స్మార్తధర్మమని అంటారు.

స ఏష ద్వివిధో ధర్మః శిష్టాచార ఇహోచ్యతే। శేషశబ్దాత్ శిష్ట ఇతి శిష్టాచారః ప్రచక్ష్యతే ।। ౫౯.

ఇలా, ఈ రెండు విధాలైన ధర్మాన్ని శిష్టాచారం అంటారు. 'శేష' అనే పదం వల్ల, దానిని శిష్టుల ఆచారం అని పిలుస్తారు.