దృశ్యన్తే నాభిదృశ్యన్తే వేదాః కలియుగేఽఖిలాః। ఉత్సీదన్తే తదా యజ్ఞాః కోవలా ధర్మపీడితాః ।। ౫౮.
కళియుగంలో వేదాలు కనిపిస్తాయి, మళ్లీ కనిపించవు. అప్పటికి యజ్ఞాలు నశిస్తాయి, కేవలం ధర్మభారం మోయువారు మాత్రమే మిగులుతారు.
తదా త్వల్పేన కాలేన సిద్ధిం యాస్యన్తి మానవాః। ధన్యా ధర్మఞ్చరిష్యన్తి యుగాన్తే ద్విజసత్తమాః ।। ౫౮.
అప్పుడు తక్కువ కాలంలోనే మనుషులు సిద్ధి పొందుతారు. యుగాంతంలో ధన్యులు ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు, ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా!
శ్రుతిస్మృత్యుదితం ధర్మం యే చరన్త్యనసూయకాః. త్రేతాయాం వార్షికో ధర్మో ద్వాపరే మాసికః స్మృతః। యథాశక్తిం చరన్ ప్రాజ్ఞస్తదహ్నా ప్రాప్రుయాత్ కలౌ ।। ౫౮.
శ్రుతి, స్మృతిలో చెప్పిన ధర్మాన్ని అసూయ లేకుండా ఆచరించే వారు, త్రేతాయుగంలో సంవత్సరానికి ఒకసారి, ద్వాపరంలో నెలకు ఒకసారి ధర్మాన్ని ఆచరిస్తారు. కళియుగంలో, ఎంత శక్తి ఉన్నదో అంతవరకు, ఒక్క రోజులోనే ఫలితాన్ని పొందుతారు.
ఏషా కలియుగేఽవస్థా సన్ధ్యాంశన్తు నిబోధ మే । యుగే యుగే తు హీయన్తే త్రీంస్త్రీన్ పాదాంశ్చ సిద్ధయః ।। ౫౮.
కళియుగంలో ఇదే పరిస్థితి. ఇప్పుడు సంధ్యాకాలాల గురించి విను. ప్రతి యుగంలో మూడు భాగాలు సిద్ధి తగ్గిపోతుంది.
యుగస్వభావాత్సన్ధ్యాస్తు తిష్ఠన్తీమాస్తు పాదశః। సన్ధ్యాస్వభావాచ్చాంశేషు పాదశస్తే ప్రతిష్ఠితాః ।। ౫౮.
యుగ స్వభావం వల్ల సంధ్యా భాగాలు ఇలా నిలుస్తాయి. సంధ్యా స్వభావం వల్ల ఆ భాగాలు కూడా కొంతవరకు స్థిరంగా ఉంటాయి.
ఏవం సన్ధ్యాంశకే కాలే సమ్ప్రాప్తే తు యుగాన్తికే। తేషాం శాస్తా హ్యసాధూనాం భృగూణాం నిధనోత్థితః ।। ౫౮.
ఇలా, యుగాంత సంధ్యా భాగం వచ్చినప్పుడు, దుష్టులను శిక్షించే వాడు, భృగువంశం నుంచి ఉద్భవించి స్థాపితమవుతాడు.
గోత్రేణ వై చన్ద్రమసో నామ్నా ప్రమితిరుచ్యతే। మాధవస్య తు సోంశేన పూర్వం స్వాయమ్భువేఽన్తరే ।। ౫౮.
చంద్రుని వంశంలో పుట్టినవాడిగా ప్రమితి అనే పేరు కలవాడిగా పిలవబడతాడు. స్వాయంభువమంతరంలో, మాధవుని భాగంగా ఆయన జన్మించాడు.
సమాః స వింశతిం పూర్ణాః పర్యటన్ వై వసున్ధరామ్। ఆచకర్ష స వై సేనాం సవాజిరథకుఞ్జరామ్ ।। ౫౮.
ఆయన ఇరవై సంవత్సరాలు పూర్తిగా భూమి మీద సంచరించాడు. అప్పుడు గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు కలిగిన సైన్యాన్ని కూడగట్టాడు.
ప్రగృహీతాయుధైర్విప్రైః శతశోఽథ సహస్రశః। స తదా తైః పరివృతో మ్లేచ్ఛాన్ హన్తి సహస్రశః ।। ౫౮.
ఆయన ఆయుధాలు పట్టుకున్న వందలాది, వేలాది బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడి, ఆ బ్రాహ్మణులతో కలిసి వేలాది మ్లేచ్ఛులను సంహరించాడు.
స హత్వా సర్వగశ్చైవ రాజ్ఞస్తాన్ శూద్రయోనిజాత్। పాషణ్డాన్ స తతః సర్వాన్నిఃశేషాన్ కృతవాన్ ప్రభుః ।। ౫౮.
అంతటా ఉన్న శూద్ర వంశంలో పుట్టిన రాజులను సంహరించి, ప్రభువు అన్ని పాషండులను పూర్తిగా నాశనం చేశాడు.
నాత్యర్థం ధార్మికా యే చ తాన్ సర్వాన్ హన్తి సర్వశః। వర్ణవ్యత్యాసజాతాంశ్చ యే చ తానుపజీవినః ।। ౫౮.
ధర్మబద్ధంగా లేని వారిని, వర్ణమార్పిడి ద్వారా పుట్టినవారిని, అలాగే వారిని ఆధారపడినవారిని కూడా ఆయన పూర్తిగా సంహరించాడు.
ఉదీచ్యాన్మధ్యదేశాంశ్చ పార్వతీయాంస్తథైవ చ। ప్రాచ్యాన్ ప్రతీచ్యాంశ్చ తథా విన్ధ్యపృష్ఠాపరాన్తికాన్ ।। ౫౮.
ఉత్తర ప్రాంతాలు, మధ్య దేశాలు, పర్వత ప్రాంతాలు, తూర్పు, పడమర ప్రాంతాలు, వింధ్య పర్వతాల అవతలి వారిని కూడా ఆయన నాశనం చేశాడు.
తథైవ దాక్షిణాత్యాంశ్చ ద్రవిడాన్ సింహలైః సహ। గాన్దారాన్ పారదాంశ్చైవ పహ్నవాన్ యవనాంస్తథా ।। ౫౮.
అలాగే దక్షిణ ప్రాంతాలవారిని, ద్రావిడులను సింహళులతో పాటు, గాంధారులను, పారదులను, పహ్నవులను, యవనులను కూడా ఆయన సంహరించాడు.
తుషారాన్ వర్వరాంశ్చీనాన్ శూలికాన్ దరదాన్ ఖసాన్। లమ్పాకాన్థ కేతాంశ్చ కిరాతానాఞ్చ జాతయః ।। ౫౮.
తుషారులు, బార్బరులు, చీనులు, శూలికులు, దరదులు, ఖసులు, లంపాకులు, కేతులు, కిరాత జాతులను కూడా ఆయన నాశనం చేశాడు.
ప్రవృత్తచక్రో బలవాన్ మ్లేచ్ఛానామన్తకృద్విభుః। అధృష్యః సర్వభూతానాం చచారాథ వసున్ధరామ్ ।। ౫౮.
బలవంతుడైన ప్రభువు తన చక్రాన్ని ప్రవేశపెట్టి మ్లేచ్ఛులను అంతం చేశాడు. అన్ని జీవులకు అతడు అజేయుడై భూమి మీద సంచరించాడు.
మాధవస్య తు సోంశేన దేవస్య హి విజజ్ఞివాన్ । పూర్వజన్మవిధిజ్ఞైశ్చ ప్రమితిర్నామ వీర్యవాన్ ।। ౫౮.
మాధవుని భాగంగా, పూర్వజన్మల విషయాన్ని తెలిసినవారికి ప్రమితి అనే పేరు కలిగి, పరాక్రమంలో ప్రబలుడై జన్మించాడు.
గోత్రేణ వై చన్ద్రమసః పూర్వే కలియుగే ప్రభుః। ద్వాత్రింశేఽభ్యుదితే వర్షే ప్రక్రాన్తే వింశతిం సమాః ।। ౫౮.
చంద్రుని వంశంలో పుట్టిన ప్రభువు, మునుపటి కలియుగంలో ముప్పై రెండవ సంవత్సరం వచ్చినప్పుడు, ఇరవై సంవత్సరాలు గడిపాడు.
వినిఘ్నన్ సర్వభూతాని మానవాని సహస్రశః। కృత్వా వీర్యావశేషాన్తు పృథ్వీం ఱూఢేన కర్మణా । పరస్పరనిమిత్తేన కోపేనాకస్మికేన తు ।। ౫౮.
అతడు అన్ని జీవులను, వేలాది మనుష్యులను సంహరించి, పరాక్రమంలో కొంత భాగమే మిగిల్చి, భూమిపై పరస్పర కారణాలతో, ఆకస్మిక కోపంతో కార్యాలు చేశాడు.
స సాధయిత్వా వృషలాన్ ప్రాయశస్తానధార్మికాన్ । గఙ్గాయమునయోర్మధ్యే నిష్ఠాం ప్రాప్తః సహానుగః ।। ౫౮.
వృషళులను, ముఖ్యంగా అధర్ములను జయించి, గంగా-యమున నదుల మధ్య తన అనుచరులతో కలిసి స్థిరమైన స్థానం పొందాడు.
తతో వ్యతీతే తస్మింస్తు అమాత్యే సత్యసైనికే। ఉత్సాద్య పార్థివాన్ సర్వాన్ మ్లేచ్ఛాంశ్చైవ సహస్రశః ।। ౫౮.
ఆ తరువాత, మంత్రులు, నమ్మకమైన సైనికులతో కలిసి, అన్ని రాజులను, వేలాది మ్లేచ్ఛులను నాశనం చేశాడు.
తత్ర సన్ధ్యాంశకే కాలే సమ్ప్రాప్తే తు యుగాన్తికే। స్థితాస్వల్పావశిష్టాసు ప్రజాస్విహ వ్కచిత్ వ్కచిత్ ।। ౫౮.
ఆ సమయంలో, యుగాంతానికి దగ్గరగా సంధ్యా భాగంలో, మిగిలిన ప్రజల్లో కొంతమంది ఇక్కడ అక్కడ మిగిలిపోయారు.
అప్రగ్రహాస్తతస్తా వై లోకచేష్టాస్తు వృన్దశః। ఉపహింసన్తి చాన్యోన్యం ప్రపద్యన్తే పరస్పరమ్ ।। ౫౮.
అప్పుడు నియంత్రణ లేకుండా, ప్రజలు గుంపులుగా వ్యవహరించి, ఒకరినొకరు హింసించి, పరస్పరం విరుద్ధంగా మారిపోయారు.
అరాజకే యుగవశాత్ సంశయే సముపస్థితే। ప్రజాస్తా వై తతః సర్వాః పరస్పరభయార్దితాః ।। ౫౮.
పాలకుడు లేకుండా యుగ ప్రభావంతో అనిశ్చితి వచ్చినప్పుడు, ప్రజలు అందరూ పరస్పర భయంతో బాధపడిపోయారు.
వ్యాకులాశ్చ పరిశ్రాన్తాస్త్యక్త్వా దారాన్ గృహాణి చ। స్వాన్ ప్రాణాన్ సమవేక్షన్తో నిష్ఠాం ప్రాప్తాః సుదుఃఖితాః ।। ౫౮.
వారు కలవరపడి, అలసిపోయి, భార్యలను, ఇళ్లను వదిలి, తమ ప్రాణాలను ఆలోచిస్తూ, తీవ్ర దుఃఖంతో తుదికి చేరుకున్నారు.
నష్టే శ్రౌతే స్మృతే ధర్మే పరస్పరహతాస్తదా। నిర్మర్యాదా నిరాక్రన్దా నిఃస్నేహా నిరపత్రపాః ।। ౫౮.
వేదపారాయణం, స్మృతి, ధర్మం నశించి, ఒకరిపై ఒకరు గొడవలు పెరిగినప్పుడు, ప్రజలు నియమాలు లేకుండా, విలాపించకుండా, ప్రేమ లేకుండా, సిగ్గు లేకుండా మారిపోతారు.
నష్టే వర్పే ప్రతిహతా హ్రస్వకాః పఞ్జవింశకాః। హిత్వా దారాంశ్చ పుత్రాంశ్చ విషాదవ్యాకులేన్ద్రియాః ।। ౫౮.
ఆకర్షణ తగ్గిపోతే, అందరూ బలహీనంగా, కేవలం ఇరవై ఐదుగురు మాత్రమే మిగిలి, భార్యలను, పిల్లలను వదిలేసి, దుఃఖంతో ఇంద్రియాలు కలవరపడిపోతారు.
అనావృష్టిహతాశ్చైవ వార్త్తాముత్సృజ్య దుఃఖితాః। ప్రత్యన్తాంస్తాన్నిపేవన్తే హిత్వా జనపదాన్ స్వకాన్ ।। ౫౮.
వర్షాలు పడక, జీవనోపాధిని వదిలేసి, దుఃఖంతో తమ ఊర్లను విడిచి, సరిహద్దు ప్రాంతాలకు వెళ్ళిపోతారు.
సరితః సాగరాన్ కూపాన్ సేవన్తే పర్వతాంస్తదా। మధుమాంసైర్మూలఫలైర్వర్త్తయన్తి సుదుఃఖితాః ।। ౫౮.
అప్పుడు వారు బాగా బాధపడుతూ, నదులు, సముద్రాలు, బావులు, కొండలు చుట్టూ తిరుగుతూ, తేనె, మాంసం, మూలాలు, పండ్లు తిని బ్రతుకుతారు.
చీరవస్త్రాజినధరా నిష్పత్రా నిష్పరిగ్రహాః। వర్ణాశ్రమపరిభ్రష్టాః సఙ్కరం ఘోరమాస్థితాః ।। ౫౮.
చీరలు, పాతబట్టలు, జంతు చర్మాలు ధరించి, ఆకులు లేకుండా, సంపద లేకుండా, వర్ణాశ్రమ ధర్మం నుండి తప్పిపోయి, కలవరమైన జీవితం గడుపుతారు.
ఏతాః కాష్ఠామనుప్రాప్తా అల్పశేషాస్తథా ప్రజాః । జరావ్యాధిక్షుధావిష్టా దుఃఖాన్నిర్వేదమాగమన్ ।। ౫౮.
ఇలా మిగిలిన కొద్దిమంది ప్రజలు, వృద్ధాప్యం, వ్యాధి, ఆకలితో బాధపడుతూ, దుఃఖం వల్ల విరక్తి చెందుతారు.