వాయుపురాణమ్

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ద్వాపరస్య విధిం పునః। తత్ర త్రేతాయుగే క్షీణే ద్వాపరం ప్రతిపద్యతే ।। ౫౮.

ఇప్పుడే నేను మళ్లీ ద్వాపరయుగ నియమాన్ని వివరించబోతున్నాను; త్రేతాయుగం తగ్గినప్పుడు ద్వాపరయుగం ప్రారంభమవుతుంది.

ద్వాపరాదౌ ప్రజానాన్తు సిద్ధిస్త్రతాయుగే తు యా। పరివృత్తే యుగే తస్మింస్తతః సా సంప్రణశ్యతి ।। ౫౮.

ద్వాపరయుగ ప్రారంభంలో, త్రేతాయుగంలో ఉన్న ప్రజల విజయమంతా యుగం మారిన తరువాత కనుమరుగవుతుంది.

తతః ప్రవర్త్తతే తాసాం ప్రజానాం ద్వాపరే పునః। లోభోఽధృతిర్వణిగ్యుద్ధం తత్త్వానామవినిశ్చయః ।। ౫౮.

అప్పుడతను, ద్వాపరయుగంలో ఆ ప్రజల్లో మళ్లీ లోభం, స్థిరత లేకపోవడం, వ్యాపారం, యుద్ధం, ధర్మాధర్మాలపై స్పష్టత లేకపోవడం మొదలవుతాయి.

తమ్భేదశ్చైవ వర్ణానాం కార్యాణాఞ్చా వినిర్ణయః। యజ్ఞౌషధేః పశోర్దణ్డో మదో దమ్భోఽక్షమా బలమ్। ఏషాం రజస్తమోయుక్తా ప్రవృత్తిర్ద్వాపరే స్మృతా ।। ౫౮.

వర్ణాల మధ్య తేడాలు, వాటి కర్తవ్యాల నిర్ణయం, యజ్ఞాల్లో తప్పిదాలకు శిక్ష, మత్తు, మోసం, జూదం, బలమూ—ఇవి అన్నీ రజోగుణం, తమోగుణంతో కూడినవి. ఇవి ద్వాపరయుగంలో ప్రబలంగా ఉంటాయని చెబుతారు.

ఆద్యే కృతే చ ధర్మోఽస్తి త్రేతాయాం సమ్ప్రపద్యతే। ద్వాపరే వ్యాకులీభూత్వా ప్రణశ్యతి కలౌ యుగే ।। ౫౮.

మొదటి కృతయుగంలో ధర్మం పూర్తిగా ఉంటుంది; త్రేతాయుగంలో అది కొంత తగ్గిపోతుంది; ద్వాపరయుగంలో అది గందరగోళంగా మారుతుంది; కలియుగంలో మాత్రం పూర్తిగా నశిస్తుంది.

వర్ణానాం విపరిధ్వంసః సంకీర్త్త్యతే తథాశ్రమః। ద్వైధముత్పద్యతే చైవ యుగే తస్మిన్ శ్రుతౌ స్మృతౌ ।। ౫౮.

ఆ యుగంలో వర్ణాల నాశనం, అలాగే ఆశ్రమాల నాశనం జరుగుతాయని చెప్పబడింది. ఆ కాలంలో శ్రుతి, స్మృతుల్లో కూడా విభేదాలు కలుగుతాయి.

ద్వైధాత్ శ్రుతేః స్మృతేశ్చైవ నిశ్చయో నాధిగమ్యతే। అనిశ్చయాదిగమనాద్ధర్మతత్త్వం నిగద్యతే। ధర్మతత్త్వే తు భిన్నానాం మతిభేదో భవేన్నృణామ్ ।। ౫౮.

శ్రుతి, స్మృతుల్లో విభేదాల వల్ల స్పష్టమైన నిర్ణయం రావడం లేదు. ఆ అనిశ్చయంతో ధర్మస్వరూపం తెలియదు. ధర్మ విషయాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ప్రజల్లో కలుగుతాయి.

పరస్పరవిభిన్నైస్తైర్దృష్టీనాం విభ్రమేణ చ। అయం ధర్మో హ్యయం నేతి నిశ్చయో నాభిగమ్యతే ।। ౫౮.

వారివారి అభిప్రాయాలు పరస్పరం విరుద్ధంగా ఉండటం, గందరగోళం కలగడం వల్ల—ఇది ధర్మం, ఇది కాదు అని స్పష్టంగా చెప్పలేరు.

కారణానాఞ్చ వకైల్యాత్ కారణస్యాప్యనిశ్చయాత్। మతిభేదే చ తేషాం వై దృష్టీనాం విభ్రమో భవేత్ ।। ౫౮.

కారణాలు సరిగా తెలియకపోవడం, తర్కంలో అనిశ్చయం, వారి అభిప్రాయాల్లో తేడాలు ఉండడం వల్ల వారి దృష్టిలో గందరగోళం కలుగుతుంది.

తతో దృష్టివిభిన్నైస్తైః కృతం శాస్త్రకులన్త్విదమ్। ఏకో వేదశ్వతుష్పాదస్త్రేతాస్విహ విధీయతే ।। ౫౮.

అందువల్ల భిన్నమైన అభిప్రాయాలు కలిగినవారు ఎన్నో శాస్త్రాలను రచించారు. మొదట ఒకే వేదం నాలుగు శాఖలతో ఉండేది, త్రేతాయుగంలో అది విడిపోయింది.

సంరోధాదాయుషశ్చైవ దృశ్యతే ద్వాపరేషు చ । వేదవ్యాసైశ్చతుర్ధా తు వ్యస్యతే ద్వాపరాదిషు ।। ౫౮.

ఆయుషు తగ్గిపోవడం ద్వాపరయుగాల్లో కనిపిస్తుంది. ద్వాపరయుగం మొదలు వేదవ్యాసుడు వేదాన్ని నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు.

ఋషిపుత్రైః పునర్వేదా భిద్యన్తే దృష్టివిభ్రమైః। మన్త్రబ్రాహ్మణవిన్యాసైః స్వరవర్ణవిపర్యయైః ।। ౫౮.

ఋషుల కుమారులు మళ్లీ వేదాలను తమ తమ అభిప్రాయాల గందరగోళంతో విభజించారు. మంత్రాల, బ్రాహ్మణాల క్రమంలో, స్వర, అక్షరాలలో తేడాలు వచ్చాయి.

సంహితా ఋగ్యజుఃసామ్నాం సంహన్యన్తే శ్రుతర్షిభిః। సామాన్యాద్వైకృతాచ్చైవ దృష్టిభిన్నైః వ్కచిత్వ్కచిత్ ।। ౫౮.

ఋగ్వేద, యజుర్వేద, సామవేదాల సంకలనాలను పండిత ఋషులు సృష్టించారు. సాధారణంగా, ప్రత్యేకంగా, భిన్నమైన అభిప్రాయాల వల్ల అవి కొన్నిసార్లు మార్పులకు లోనయ్యాయి.

బ్రాహ్మణం కల్పసూత్రాణి మన్త్రప్రవచనాని చ। అన్యే తు ప్రహితాస్తీర్థైః కేచిత్తాన్ ప్రత్యవస్థితాః ।। ౫౮.

బ్రాహ్మణాలు, కల్పసూత్రాలు, మంత్రాల వివరణలు—వాటిలో కొన్ని పండితులు స్థాపించారు, మరికొన్ని గురువులు కొనసాగిస్తున్నారు.

ద్వాపరేషు ప్రవర్త్తన్తే భిన్నవృత్తాశ్రమా ద్విజాః। ఏకమాధ్వర్యవం పూర్వమాసీద్ద్వైధం పునస్తతః ।। ౫౮.

ద్వాపరయుగాల్లో ద్విజులు వేర్వేరు ఆచారాలు, ఆశ్రమాలు పాటిస్తారు. మొదట ఒకే ఆద్వర్యు సంప్రదాయం ఉండేది, తరువాత అది రెండు భాగాలైంది.

సామాన్యవిపరీతార్థైః కృతం శాస్త్రకులన్త్విదమ్। ఆధ్వర్యవస్య ప్రస్తావైర్బహుధా వ్యాకులం కృతమ్ ।। ౫౮.

సాధారణంగా, విరుద్ధార్థాలతో ఎన్నో శాస్త్రాలు ఏర్పడ్డాయి. ఆద్వర్యువుల వివిధ వ్యాఖ్యానాల వల్ల అవి అనేకంగా, గందరగోళంగా మారాయి.

తథైవాథర్వఋక్సామ్నాం వికల్పైశ్చాప్యసంక్షయైః। వ్యాకులం ద్వాపరే భిన్నే క్రియతే భిన్నదర్శనైః ।। ౫౮.

అలాగే, అథర్వణ, ఋగ్వేద, సామవేదాలు కూడా అంతులేని మార్పులు, విభాగాలతో ద్వాపరయుగంలో భిన్నమైన అభిప్రాయాల వల్ల గందరగోళంగా మారాయి.

తైషాం భేదాః ప్రభేదాశ్చ వికల్పైశ్చాప్యసంక్షయాః । ద్వాపరే సమ్ప్రవర్తన్తే వినశ్యన్తి పునః కలౌ ।। ౫౮.

వాటిలో విభాగాలు, ఉపవిభాగాలు, అంతులేని మార్పులు ద్వాపరయుగంలో ఏర్పడతాయి. కానీ అవి కలియుగంలో మళ్లీ నశించిపోతాయి.

తేషాం విపర్యయాశ్చైవ భవన్తి ద్వాపరే పునః। అవృష్టిర్మరణఞ్చైవ తథైవ వ్యాధ్యుపద్వవాః ।। ౫౮.

వాటిలో తేడాలు, మార్పులు ద్వాపరయుగంలో మళ్లీ జరుగుతాయి. వర్షాభావం, మరణం, వ్యాధులు, ఉపద్రవాలు కూడా కలుగుతాయి.

వాఙ్మనఃకర్మజైర్దుఃఖైర్నిర్వేదో జాయతే పునః । నిర్వేదాజ్జాయతే తేషాం దుఃఖమోక్ష విచారణా ।। ౫౮.

మాట, మనస్సు, చేతల వల్ల కలిగే బాధలతో మళ్లీ విరక్తి కలుగుతుంది. ఆ విరక్తి వల్ల వారికి బాధల నుంచి విముక్తి గురించి విచారణ మొదలవుతుంది.

విచారాణాచ్చ వైరాగ్యం వైరాగ్యాద్దోపదర్శనమ్। దోషాణాం దర్శనాచ్చైవ ద్వాపరే జ్ఞానసమ్భవః ।। ౫౮.

విచారణ వల్ల విరక్తి కలుగుతుంది; విరక్తి వల్ల లోపాలు కనిపిస్తాయి; లోపాలు కనిపించడం వల్ల ద్వాపరయుగంలో జ్ఞానం కలుగుతుంది.

తేషాఞ్చ మానినాం పూర్వమాద్యే స్వాయమ్భువేఽన్తరే। ఉత్పద్యన్తే హి శాస్త్రాణాం ద్వాపరే పరిపన్థినః ।। ౫౮.

ఆ గర్వంతో ఉన్నవారిలో, మొదటి స్వాయంభువ మను కాలంలో, ద్వాపరయుగంలో శాస్త్రాలకు వ్యతిరేకంగా ఉన్నవారు పుడతారు.

ఆయుర్వేదవికల్పాశ్చ అఙ్గానాం జ్యౌతిషస్య చ। అర్థశాస్త్రవికల్పశ్చ హేతుశాస్త్రవికల్పనమ్ ।। ౫౮.

ఆయుర్వేదం, జ్యోతిష్యానికి సంబంధించిన భాగాలు, అర్థశాస్త్రం, తర్కశాస్త్రం — వీటిలో ఎన్నో వేర్వేరు మార్గాలు ఏర్పడతాయి.

స్మృతిశాస్త్రప్రభేదాశ్చ ప్రస్థానాని పృథక్ పృథక్। ద్వాపరేష్వభివర్త్తన్తే మతిభేదాస్తథా నృణామ్ ।। ౫౮.

స్మృతి శాస్త్రాలు కూడా అనేక విధాలుగా విడిపోతాయి; ద్వాపరయుగంలో ప్రజల్లో అభిప్రాయ భేదాలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.

మనసా కర్మణా వాచా కృచ్ఛ్రా ద్వార్త్తా ప్రసిద్ధ్యతి। ద్వాపరే సర్వభూతానాం కాయక్లేశపురస్కృతా ।। ౫౮.

మనసుతో, చేతలతో, మాటలతో జీవనం సంపాదించటం చాలా కష్టంగా మారుతుంది; ద్వాపరయుగంలో అందరికీ శరీర శ్రమ ప్రధానమవుతుంది.

లోభేఽధృతిర్వణిగ్యుద్ధం తత్త్వానామవినిశ్చయః। వేదశాస్త్రప్రణయనం ధర్మాణాం సఙ్కరస్తథా ।। ౫౮.

లోభం వల్ల, స్థిరత లేకపోవడం వల్ల, వ్యాపార తగాదాలు, సత్యం తెలియకపోవడం వల్ల, కొత్త వేదశాస్త్రాలు రచించబడతాయి; ధర్మాలలో కూడా కలవరం కలుగుతుంది.

ద్వాపరేషు ప్రవర్త్తన్తే రోగో లోభో వధస్తథా। వర్ణాశ్రమపరిధ్వంసాః కామద్వేషౌ తథైవ చ ।। ౫౮.

ద్వాపరయుగాల్లో వ్యాధులు, లోభం, హింస పెరుగుతాయి; వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థలు ధ్వంసమవుతాయి; కామం, ద్వేషం కూడా ఎక్కువవుతాయి.

పూర్ణే వర్షసహస్రే ద్వే పరమాయుస్తుథా నృణామ్। నిఃశేపే ద్వాపరే తస్మిన్ తస్య సన్ధ్యా తు పాదతః ।। ౫౮.

రెండు వేల సంవత్సరాలు పూర్తయినప్పుడు, అది మనుషులకు గరిష్ఠ ఆయుష్కాలం; ద్వాపరయుగం చివరలో, దాని సంధ్య ఒక్క పాదంతో మిగిలి ఉంటుంది.

ప్రతిష్ఠతే గుణైర్హీనో ధర్మోఽసౌ ద్వాపరస్య తు । తథైవ సన్ధ్యాపాదేన అంశస్తస్యావతిష్ఠతే ।। ౫౮.

ద్వాపరయుగంలో ధర్మం గుణాలు తగ్గిపోతుంది; అలాగే సంధ్య ఒక్క పాదంతో, దాని కొంత భాగమే మిగిలి ఉంటుంది.