వాయుపురాణమ్

యష్టవ్యం పశుభిర్మేధ్యైరథ బీజైః ఫలైస్తథా। హింసాస్వభావో యజ్ఞస్య ఇతి మే దర్శయత్యసౌ ।। ౫౭.

'పవిత్రమైన పశువులతో, లేక బీజాలు, పండ్లతో యజ్ఞం చేయవచ్చు; యజ్ఞంలో హింస సహజంగా ఉందని నాకు తెలుస్తోంది.'

యథేహ సంహితామన్త్రా హింసాలిఙ్గా మహర్షిభిః। దీర్ఘేణ తపసా యుక్తైర్దర్శనైస్తారకాదిభిః। తత్ప్రామాణ్యాన్మయా చోక్తం తస్మాన్మా మన్తుమర్హథ ।। ౫౭.

'ఇక్కడ సంహితా మంత్రాలలో హింస సూచనలు ఉన్నాయని, దీర్ఘ తపస్సుతో, దృష్టి కలిగిన మహర్షులు కనుగొన్నారు. అందుకే నేను చెప్పాను; మీరు వేరుగా ఆలోచించకండి.'

యది ప్రమాణం తాన్యేవ మన్త్రవాక్యాని వై ద్విజాః । తదా ప్రావర్త్తతా యజ్ఞో హ్యన్యథా నోఽనృతం వచః। ఏవం హృతోత్తరాస్తే వై యుక్తాత్మానస్తపోధనాః ।। ౫౭.

'ఆ మంత్రవాక్యాలే ప్రమాణమైతే, ద్విజులారా, యజ్ఞం కొనసాగింది; లేదంటే, ఆ మాటలు అబద్ధమే. అలా తపస్సుతో ఉన్న వారు నిశ్శబ్దంగా మౌనంగా ఉన్నారు.'

అధస్వ భవనం దృష్ట్వా తమర్థం వాగ్యతో భవ। మిథ్యావాదీ నృపో యస్మాత్ ప్రవివేశ రసాతలమ్ ।। ౫౭.

'ఆ విషయం తెలుసుకుని, దిగువ లోకానికి వెళ్లి నిశ్శబ్దంగా ఉండు; ఎందుకంటే, రాజు అబద్ధం చెప్పినవాడు కాబట్టి, రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు.'

ఇత్యుక్తమాత్రే నృపతిః ప్రవివేశ రసాతలమ్। ఊర్ద్ధ్వచారీ వసుర్భూత్వా రసాతలచరోఽభవత్ ।। ౫౭.

ఇలా చెప్పగానే, ఆ రాజు రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు; పైకి సంచరించే వసువు అయి, రసాతలంలో నివసించేవాడయ్యాడు.

వసుధాతలవాసీ తు తేన వాక్యేన సోఽభవత్। ధర్మాణాం సంశయచ్ఛేత్తా రాజా వసురథాగతః ।। ౫౭.

భూమిపై నివసిస్తూ, ఆ మాట వల్ల వసురథుడు ధర్మసందేహాలను తొలగించే రాజుగా జన్మించాడు.

తస్మాన్న వాచ్యమేకేన బహుజ్ఞేనాపి సంశయః। బహూద్ధారస్య ధర్మస్య సూక్ష్మాద్‌దూరముపాగతిః ।। ౫౭.

కాబట్టి, ఎంత జ్ఞానమున్నవాడైనా ఒక్కరే ధర్మసందేహాన్ని తేల్చలేడు; ఎందుకంటే ధర్మం చాలా సూక్ష్మంగా, అనేక విధాలుగా అర్థమవుతుంది.

తస్మాన్న నిశ్చయాద్వక్తుం ధర్మః శక్యస్తు కేనచిత్। దేవానృషీనుపాదాయ స్వాయమ్భువమృతే మనుమ్ ।। ౫౭.

అందువల్ల, దేవతలు, ఋషులు, స్వయంభువుడు అయిన మనువు తప్ప మరెవ్వరూ ధర్మాన్ని పూర్తిగా నిర్ణయించలేరు.

తస్మాన్న హింసాధర్మస్య ద్వారముక్తం మహర్షిభిః। ఋషికోటిసహస్రాణి కర్మభిః స్వైర్దివం యయుః ।। ౫౭.

కాబట్టి, మహర్షులు హింసకు మార్గాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు; లక్షలాది ఋషులు తమ స్వంత కర్మలతో స్వర్గాన్ని పొందారు.

తస్మాన్న దానం యజ్ఞం వా ప్రశంసన్తి మహర్షయః। తుచ్ఛం మూలం ఫలం శాకముదపాత్రం తపోధనాః। ఏవం దత్త్వా విభవతః స్వర్గలోకే ప్రతిష్ఠితాః ।। ౫౭.

అందువల్ల, మహర్షులు దానం లేదా యజ్ఞాన్ని ఎక్కువగా ప్రశంసించరు; తపస్సుతో ఉన్న వారు చిన్న చిన్న మూలకూరలు, పండ్లు, ఆకులు లేదా ఒక గిన్నె నీళ్లు ఇచ్చినా, తమ శక్తికి తగినట్టు స్వర్గంలో స్థిరపడ్డారు.

అద్రోహశ్చాప్యలోభశ్చ దమో భూతదయా తపః। బ్రహ్మచర్యం తథా సత్యమనుక్రోశః క్షమా ధృతిః। సనాతనస్య ధర్మస్య మూలమేతద్దురాసదమ్ ।। ౫౭.

ద్వేషం లేకపోవడం, లోభం లేకపోవడం, మనస్సు నియంత్రణ, ప్రాణులపై దయ, తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, సత్యం, కరుణ, సహనం, స్థిరత — ఇవే శాశ్వత ధర్మానికి దుర్లభమైన మూలాలు.

ధర్మమన్త్రాత్మకో యజ్ఞస్తపశ్చానశనాత్మకమ్। యజ్ఞేన దేవానాప్నోతి వైరాగ్యం తపసా పునః ।। ౫౭.

ధర్మమంత్రాలతో యజ్ఞం, ఉపవాసంతో తపస్సు — యజ్ఞంతో దేవతలను, తపస్సుతో వైరాగ్యాన్ని పొందుతారు.

బ్రాహ్మణ్యం కర్మసంన్యాసాద్వైరాగ్యాత్ ప్రేక్షతే లయమ్। జ్ఞానాత్ ప్రాప్నోతి కైవల్యం పఞ్చైతా గతయః స్మృతాః ।। ౫౭.

కర్మలను వదిలేయడం వల్ల బ్రాహ్మణత్వం, వైరాగ్యంతో లయాన్ని, జ్ఞానంతో మోక్షాన్ని పొందుతారు — ఇవే ఐదు మార్గాలు అని గుర్తించబడినవి.

ఏవం వివాదః సుమహాన్ యజ్ఞస్యాసీత్ ప్రవర్త్తనే। ఋషీణాం దేవతానాఞ్చ పూర్వం స్వాయమ్భువేఽన్తరే ।। ౫౭.

ఇలా యజ్ఞప్రవర్తన విషయంలో మహా వివాదం ఋషులు, దేవతల మధ్య స్వాయంభువమంతరంలో ఏర్పడింది.

తతస్తే ఋషయో దృష్ట్వాద్భుతం వర్త్మ బలేన తు। వసోర్వాక్యమనాదృత్య జగ్ముస్తే వై యథాగతాః ।। ౫౭.

అప్పుడు ఆ ఋషులు, అద్భుతమైన మార్గాన్ని చూచి, వసువు మాటను పట్టించుకోకుండా వచ్చిన దారిలో తిరిగి వెళ్లిపోయారు.

గతేషు దేవసఙ్ఘేషు దేవా యజ్ఞమవాప్నుయుః। శ్రూయన్తే హి తపఃసిద్ధా బ్రహ్మక్షత్రమయా నృపాః ।। ౫౭.

దేవతల సమూహం వెళ్లిపోయిన తరువాత, దేవతలు యజ్ఞాన్ని పొందారు; నిజంగా బ్రాహ్మణ, క్షత్రియులుగా ఉన్న తపస్సుతో ఉన్న రాజులు ప్రసిద్ధి చెందారు.

ప్రియవ్రతోత్తానపాదౌ ధ్రువో మేధాతిథిర్వసుః। సుమేధా విరజాశ్చైవ శఙ్ఖపాద్రజ ఏవ చ। ప్రాచీనబర్హిః పర్జన్యో హవిర్ద్ధానాదయో నృపాః ।। ౫౭.

ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు, ధ్రువుడు, మేధాతిథి, వసువు, సుమేధ, విరజ, శంఖపాద్రజ, ప్రాచీనబర్హి, పర్జన్యుడు, హవిర్ధానుడు మరియు ఇతర రాజులు.

ఏతే చాన్యే చ బహవో నృపాః సిద్ధా దివం గతాః। రాజర్షయో మహాసత్త్వా యేషాం కీర్త్తిః ప్రతిష్ఠితా ।। ౫౭.

ఇవాళ్లతో పాటు మరెన్నో మహారాజులు సిద్ధులై స్వర్గానికి చేరారు; వీరంతా మహాశక్తిశాలి రాజర్షులు, వీరి కీర్తి స్థిరంగా ఉంది.

తస్మాద్విశిష్యతే యజ్ఞాత్తపః సర్వేషు కారణైః। బ్రహ్మణా తపసా సృష్ట జగద్విశ్వమిదం పురా ।। ౫౭.

అందుచేత, తపస్సు అన్ని విషయాల్లో యజ్ఞాన్ని మించిపోతుంది; బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఈ ప్రపంచాన్ని తపస్సుతోనే సృష్టించాడు.

తస్మాన్నాత్యేతి తద్యజ్ఞం తపోమూలమిదం స్మృతమ్। యజ్ఞప్రవర్త్తనం హ్యేవమతః స్వాయమ్భువేఽన్తరే। తతఃప్రభృతి యజ్ఞోఽయం యుగైః సహ వ్యవర్త్తత ।। ౫౭.

కాబట్టి, యజ్ఞం తపస్సును మించదు; ఇది తపస్సే మూలమని గుర్తించబడింది. అలా స్వాయంభువమంతరంలో యజ్ఞప్రవర్తన మొదలైంది; అప్పటి నుండి యుగాలనుబట్టి యజ్ఞం కొనసాగింది.

అత ఊర్ద్ధ్వం ప్రవక్ష్యామి ద్వాపరస్య విధిం పునః। తత్ర త్రేతాయుగే క్షీణే ద్వాపరం ప్రతిపద్యతే ।। ౫౮.

ఇప్పుడే నేను మళ్లీ ద్వాపరయుగ నియమాన్ని వివరించబోతున్నాను; త్రేతాయుగం తగ్గినప్పుడు ద్వాపరయుగం ప్రారంభమవుతుంది.

ద్వాపరాదౌ ప్రజానాన్తు సిద్ధిస్త్రతాయుగే తు యా। పరివృత్తే యుగే తస్మింస్తతః సా సంప్రణశ్యతి ।। ౫౮.

ద్వాపరయుగ ప్రారంభంలో, త్రేతాయుగంలో ఉన్న ప్రజల విజయమంతా యుగం మారిన తరువాత కనుమరుగవుతుంది.

తతః ప్రవర్త్తతే తాసాం ప్రజానాం ద్వాపరే పునః। లోభోఽధృతిర్వణిగ్యుద్ధం తత్త్వానామవినిశ్చయః ।। ౫౮.

అప్పుడతను, ద్వాపరయుగంలో ఆ ప్రజల్లో మళ్లీ లోభం, స్థిరత లేకపోవడం, వ్యాపారం, యుద్ధం, ధర్మాధర్మాలపై స్పష్టత లేకపోవడం మొదలవుతాయి.

తమ్భేదశ్చైవ వర్ణానాం కార్యాణాఞ్చా వినిర్ణయః। యజ్ఞౌషధేః పశోర్దణ్డో మదో దమ్భోఽక్షమా బలమ్। ఏషాం రజస్తమోయుక్తా ప్రవృత్తిర్ద్వాపరే స్మృతా ।। ౫౮.

వర్ణాల మధ్య తేడాలు, వాటి కర్తవ్యాల నిర్ణయం, యజ్ఞాల్లో తప్పిదాలకు శిక్ష, మత్తు, మోసం, జూదం, బలమూ—ఇవి అన్నీ రజోగుణం, తమోగుణంతో కూడినవి. ఇవి ద్వాపరయుగంలో ప్రబలంగా ఉంటాయని చెబుతారు.

ఆద్యే కృతే చ ధర్మోఽస్తి త్రేతాయాం సమ్ప్రపద్యతే। ద్వాపరే వ్యాకులీభూత్వా ప్రణశ్యతి కలౌ యుగే ।। ౫౮.

మొదటి కృతయుగంలో ధర్మం పూర్తిగా ఉంటుంది; త్రేతాయుగంలో అది కొంత తగ్గిపోతుంది; ద్వాపరయుగంలో అది గందరగోళంగా మారుతుంది; కలియుగంలో మాత్రం పూర్తిగా నశిస్తుంది.

వర్ణానాం విపరిధ్వంసః సంకీర్త్త్యతే తథాశ్రమః। ద్వైధముత్పద్యతే చైవ యుగే తస్మిన్ శ్రుతౌ స్మృతౌ ।। ౫౮.

ఆ యుగంలో వర్ణాల నాశనం, అలాగే ఆశ్రమాల నాశనం జరుగుతాయని చెప్పబడింది. ఆ కాలంలో శ్రుతి, స్మృతుల్లో కూడా విభేదాలు కలుగుతాయి.

ద్వైధాత్ శ్రుతేః స్మృతేశ్చైవ నిశ్చయో నాధిగమ్యతే। అనిశ్చయాదిగమనాద్ధర్మతత్త్వం నిగద్యతే। ధర్మతత్త్వే తు భిన్నానాం మతిభేదో భవేన్నృణామ్ ।। ౫౮.

శ్రుతి, స్మృతుల్లో విభేదాల వల్ల స్పష్టమైన నిర్ణయం రావడం లేదు. ఆ అనిశ్చయంతో ధర్మస్వరూపం తెలియదు. ధర్మ విషయాల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ప్రజల్లో కలుగుతాయి.

పరస్పరవిభిన్నైస్తైర్దృష్టీనాం విభ్రమేణ చ। అయం ధర్మో హ్యయం నేతి నిశ్చయో నాభిగమ్యతే ।। ౫౮.

వారివారి అభిప్రాయాలు పరస్పరం విరుద్ధంగా ఉండటం, గందరగోళం కలగడం వల్ల—ఇది ధర్మం, ఇది కాదు అని స్పష్టంగా చెప్పలేరు.

కారణానాఞ్చ వకైల్యాత్ కారణస్యాప్యనిశ్చయాత్। మతిభేదే చ తేషాం వై దృష్టీనాం విభ్రమో భవేత్ ।। ౫౮.

కారణాలు సరిగా తెలియకపోవడం, తర్కంలో అనిశ్చయం, వారి అభిప్రాయాల్లో తేడాలు ఉండడం వల్ల వారి దృష్టిలో గందరగోళం కలుగుతుంది.