వాయుపురాణమ్

య ఇన్ద్రియాత్మకా దేవా యజ్ఞభాజస్తథా తు యే। తాన్ యజన్తే తదా దేవాః కల్పాదిషు భవన్తి యే ।। ౫౭.

ఇంద్రియ స్వరూపమైన దేవతలు, యజ్ఞంలో భాగం పొందే వారు—అలాంటి దేవతలను అప్పుడే పూజిస్తారు. వారు ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో ఉంటారు.

అధ్వర్యవః ప్రైషకాలే వ్యుత్థితా యే మహర్షయః। మహర్షయస్తు తాన్ దృష్ట్వా దీనాన్ పశుగణాన్ స్థితాన్ । పప్రచ్ఛురిన్ద్రం సమ్భూయ కోఽయం యజ్ఞవిధిస్తవ ।। ౫౭.

అధ్వర్యువులైన మహర్షులు, ఆదేశ సమయానికి లేచి, అక్కడ నిలబడి ఉన్న, బాధతో ఉన్న పశుసమూహాన్ని చూసి, అందరూ కలిసి ఇంద్రుని అడిగారు: 'ఇది నీ యజ్ఞవిధానం ఏంటి?'

అధర్మో బలవానేష హింసాధర్మేప్సయా తవ। నేష్టః పశువధస్త్వేష తవ యజ్ఞే సురోత్తమ ।। ౫౭.

'నీకు హింసా ధర్మం కావాలనే కోరికతో, ఈ అధర్మం బలంగా ఉంది; నీ యజ్ఞంలో పశువులను చంపడం శుభం కాదు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు.'

అధర్మో ధర్మగాతాయ ప్రారబ్ధః పశుభిస్త్వయా। నాయం ధర్మో హ్యధర్మోఽయం న హింసా ధర్మ ఉచ్యతే ।। ౫౭.

'పశువుల ద్వారా, ఇది ధర్మమని భావించి, నీవు అధర్మాన్ని ప్రారంభించావు; ఇది ధర్మం కాదు, అధర్మమే—హింసను ధర్మం అంటారు కాదు.'

ఆగమేన భవాన్ యజ్ఞం కరోతు యదిహేచ్ఛసి। విధిదృష్టేన యజ్ఞేన ధర్మమవ్యయహేతునా। యజ్ఞబీజైః సురశ్రేష్ఠ యేషు హింసా న విద్యతే ।। ౫౭.

'నీవు ఇష్టపడితే, ఆగమ ప్రకారం, నియమించిన విధంగా, నశించని ధర్మాన్ని కారణంగా చేసుకుని, హింస లేని బీజాలతో యజ్ఞం చేయు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా.'

త్రివర్షపరమం కాలముషితైరప్రరోహిభిః। ఏష ధర్మో మహానిన్ద్ర స్వయమ్భువిఙితః పురా ।। ౫౭.

'మూడు సంవత్సరాలు పెంచిన, మొలకెత్తని బీజాలతో యజ్ఞం చేయడం గొప్ప ధర్మం, ఇంద్రా. ఇది పురాతన కాలంలో స్వయంభువుని ద్వారా స్థాపించబడింది.'

ఏవం విశ్వభుగిన్ద్రస్తు మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః। జఙ్గమైః స్థావరైర్వేతి కైర్యష్టవ్యమిహోచ్యతే ।। ౫౭.

'ఇలా, విశ్వాన్ని పోషించే ఇంద్రా, తత్త్వాన్ని తెలిసిన మునులు ఇలా అడుగుతారు: 'జీవులతోనా, అజీవులతోనా, ఇక్కడ యజ్ఞం ఏవిధంగా చేయాలి?'

తే తు ఖిన్నా వివాదేన తత్త్వయుక్తా మహర్షయః। సన్ధాయ వాక్యమిన్ద్రేణ ప్రపచ్ఛుశ్చేశ్వరం వసుమ్ ।। ౫౭.

ఆ మహర్షులు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు, వాదంతో అలసిపోయి, ఇంద్రునితో మాట్లాడి, తరువాత ధనాధిపతిని ప్రశ్నించారు.

మహాప్రాజ్ఞ కథం దృష్టస్త్వయా యజ్ఞవిధిర్నృప। ఉత్తానపాదే ప్రబ్రూహి సంశయం ఛిన్ధి నః ప్రభో ।। ౫౭.

'మహాప్రజ్ఞుడా, రాజా, నీవు యజ్ఞవిధిని ఎలా చూశావు? ఉత్తానపాదుని గురించి చెప్పు. ప్రభూ, మా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయు.'

శ్రుత్వా వాక్యం తతస్తేషామవిచార్య బలాబలమ్। వేదశాస్త్రమనుస్మృత్య యజ్ఞతత్త్వమువాచ హ। యథోపదిష్టైర్యష్టవ్యమితి హోవాచ పార్థివః ।। ౫౭.

వారు చెప్పిన మాటలు విని, బలహీనతలు పక్కనపెట్టి, వేదశాస్త్రాన్ని గుర్తు చేసుకుని, యజ్ఞసత్యాన్ని వివరించాడు: 'ఉపదేశించినట్లే యజ్ఞం చేయాలి' అని రాజు అన్నాడు.

యష్టవ్యం పశుభిర్మేధ్యైరథ బీజైః ఫలైస్తథా। హింసాస్వభావో యజ్ఞస్య ఇతి మే దర్శయత్యసౌ ।। ౫౭.

'పవిత్రమైన పశువులతో, లేక బీజాలు, పండ్లతో యజ్ఞం చేయవచ్చు; యజ్ఞంలో హింస సహజంగా ఉందని నాకు తెలుస్తోంది.'

యథేహ సంహితామన్త్రా హింసాలిఙ్గా మహర్షిభిః। దీర్ఘేణ తపసా యుక్తైర్దర్శనైస్తారకాదిభిః। తత్ప్రామాణ్యాన్మయా చోక్తం తస్మాన్మా మన్తుమర్హథ ।। ౫౭.

'ఇక్కడ సంహితా మంత్రాలలో హింస సూచనలు ఉన్నాయని, దీర్ఘ తపస్సుతో, దృష్టి కలిగిన మహర్షులు కనుగొన్నారు. అందుకే నేను చెప్పాను; మీరు వేరుగా ఆలోచించకండి.'

యది ప్రమాణం తాన్యేవ మన్త్రవాక్యాని వై ద్విజాః । తదా ప్రావర్త్తతా యజ్ఞో హ్యన్యథా నోఽనృతం వచః। ఏవం హృతోత్తరాస్తే వై యుక్తాత్మానస్తపోధనాః ।। ౫౭.

'ఆ మంత్రవాక్యాలే ప్రమాణమైతే, ద్విజులారా, యజ్ఞం కొనసాగింది; లేదంటే, ఆ మాటలు అబద్ధమే. అలా తపస్సుతో ఉన్న వారు నిశ్శబ్దంగా మౌనంగా ఉన్నారు.'

అధస్వ భవనం దృష్ట్వా తమర్థం వాగ్యతో భవ। మిథ్యావాదీ నృపో యస్మాత్ ప్రవివేశ రసాతలమ్ ।। ౫౭.

'ఆ విషయం తెలుసుకుని, దిగువ లోకానికి వెళ్లి నిశ్శబ్దంగా ఉండు; ఎందుకంటే, రాజు అబద్ధం చెప్పినవాడు కాబట్టి, రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు.'

ఇత్యుక్తమాత్రే నృపతిః ప్రవివేశ రసాతలమ్। ఊర్ద్ధ్వచారీ వసుర్భూత్వా రసాతలచరోఽభవత్ ।। ౫౭.

ఇలా చెప్పగానే, ఆ రాజు రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు; పైకి సంచరించే వసువు అయి, రసాతలంలో నివసించేవాడయ్యాడు.

వసుధాతలవాసీ తు తేన వాక్యేన సోఽభవత్। ధర్మాణాం సంశయచ్ఛేత్తా రాజా వసురథాగతః ।। ౫౭.

భూమిపై నివసిస్తూ, ఆ మాట వల్ల వసురథుడు ధర్మసందేహాలను తొలగించే రాజుగా జన్మించాడు.

తస్మాన్న వాచ్యమేకేన బహుజ్ఞేనాపి సంశయః। బహూద్ధారస్య ధర్మస్య సూక్ష్మాద్‌దూరముపాగతిః ।। ౫౭.

కాబట్టి, ఎంత జ్ఞానమున్నవాడైనా ఒక్కరే ధర్మసందేహాన్ని తేల్చలేడు; ఎందుకంటే ధర్మం చాలా సూక్ష్మంగా, అనేక విధాలుగా అర్థమవుతుంది.

తస్మాన్న నిశ్చయాద్వక్తుం ధర్మః శక్యస్తు కేనచిత్। దేవానృషీనుపాదాయ స్వాయమ్భువమృతే మనుమ్ ।। ౫౭.

అందువల్ల, దేవతలు, ఋషులు, స్వయంభువుడు అయిన మనువు తప్ప మరెవ్వరూ ధర్మాన్ని పూర్తిగా నిర్ణయించలేరు.

తస్మాన్న హింసాధర్మస్య ద్వారముక్తం మహర్షిభిః। ఋషికోటిసహస్రాణి కర్మభిః స్వైర్దివం యయుః ।। ౫౭.

కాబట్టి, మహర్షులు హింసకు మార్గాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు; లక్షలాది ఋషులు తమ స్వంత కర్మలతో స్వర్గాన్ని పొందారు.

తస్మాన్న దానం యజ్ఞం వా ప్రశంసన్తి మహర్షయః। తుచ్ఛం మూలం ఫలం శాకముదపాత్రం తపోధనాః। ఏవం దత్త్వా విభవతః స్వర్గలోకే ప్రతిష్ఠితాః ।। ౫౭.

అందువల్ల, మహర్షులు దానం లేదా యజ్ఞాన్ని ఎక్కువగా ప్రశంసించరు; తపస్సుతో ఉన్న వారు చిన్న చిన్న మూలకూరలు, పండ్లు, ఆకులు లేదా ఒక గిన్నె నీళ్లు ఇచ్చినా, తమ శక్తికి తగినట్టు స్వర్గంలో స్థిరపడ్డారు.

అద్రోహశ్చాప్యలోభశ్చ దమో భూతదయా తపః। బ్రహ్మచర్యం తథా సత్యమనుక్రోశః క్షమా ధృతిః। సనాతనస్య ధర్మస్య మూలమేతద్దురాసదమ్ ।। ౫౭.

ద్వేషం లేకపోవడం, లోభం లేకపోవడం, మనస్సు నియంత్రణ, ప్రాణులపై దయ, తపస్సు, బ్రహ్మచర్యం, సత్యం, కరుణ, సహనం, స్థిరత — ఇవే శాశ్వత ధర్మానికి దుర్లభమైన మూలాలు.

ధర్మమన్త్రాత్మకో యజ్ఞస్తపశ్చానశనాత్మకమ్। యజ్ఞేన దేవానాప్నోతి వైరాగ్యం తపసా పునః ।। ౫౭.

ధర్మమంత్రాలతో యజ్ఞం, ఉపవాసంతో తపస్సు — యజ్ఞంతో దేవతలను, తపస్సుతో వైరాగ్యాన్ని పొందుతారు.

బ్రాహ్మణ్యం కర్మసంన్యాసాద్వైరాగ్యాత్ ప్రేక్షతే లయమ్। జ్ఞానాత్ ప్రాప్నోతి కైవల్యం పఞ్చైతా గతయః స్మృతాః ।। ౫౭.

కర్మలను వదిలేయడం వల్ల బ్రాహ్మణత్వం, వైరాగ్యంతో లయాన్ని, జ్ఞానంతో మోక్షాన్ని పొందుతారు — ఇవే ఐదు మార్గాలు అని గుర్తించబడినవి.

ఏవం వివాదః సుమహాన్ యజ్ఞస్యాసీత్ ప్రవర్త్తనే। ఋషీణాం దేవతానాఞ్చ పూర్వం స్వాయమ్భువేఽన్తరే ।। ౫౭.

ఇలా యజ్ఞప్రవర్తన విషయంలో మహా వివాదం ఋషులు, దేవతల మధ్య స్వాయంభువమంతరంలో ఏర్పడింది.

తతస్తే ఋషయో దృష్ట్వాద్భుతం వర్త్మ బలేన తు। వసోర్వాక్యమనాదృత్య జగ్ముస్తే వై యథాగతాః ।। ౫౭.

అప్పుడు ఆ ఋషులు, అద్భుతమైన మార్గాన్ని చూచి, వసువు మాటను పట్టించుకోకుండా వచ్చిన దారిలో తిరిగి వెళ్లిపోయారు.

గతేషు దేవసఙ్ఘేషు దేవా యజ్ఞమవాప్నుయుః। శ్రూయన్తే హి తపఃసిద్ధా బ్రహ్మక్షత్రమయా నృపాః ।। ౫౭.

దేవతల సమూహం వెళ్లిపోయిన తరువాత, దేవతలు యజ్ఞాన్ని పొందారు; నిజంగా బ్రాహ్మణ, క్షత్రియులుగా ఉన్న తపస్సుతో ఉన్న రాజులు ప్రసిద్ధి చెందారు.

ప్రియవ్రతోత్తానపాదౌ ధ్రువో మేధాతిథిర్వసుః। సుమేధా విరజాశ్చైవ శఙ్ఖపాద్రజ ఏవ చ। ప్రాచీనబర్హిః పర్జన్యో హవిర్ద్ధానాదయో నృపాః ।। ౫౭.

ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు, ధ్రువుడు, మేధాతిథి, వసువు, సుమేధ, విరజ, శంఖపాద్రజ, ప్రాచీనబర్హి, పర్జన్యుడు, హవిర్ధానుడు మరియు ఇతర రాజులు.

ఏతే చాన్యే చ బహవో నృపాః సిద్ధా దివం గతాః। రాజర్షయో మహాసత్త్వా యేషాం కీర్త్తిః ప్రతిష్ఠితా ।। ౫౭.

ఇవాళ్లతో పాటు మరెన్నో మహారాజులు సిద్ధులై స్వర్గానికి చేరారు; వీరంతా మహాశక్తిశాలి రాజర్షులు, వీరి కీర్తి స్థిరంగా ఉంది.

తస్మాద్విశిష్యతే యజ్ఞాత్తపః సర్వేషు కారణైః। బ్రహ్మణా తపసా సృష్ట జగద్విశ్వమిదం పురా ।। ౫౭.

అందుచేత, తపస్సు అన్ని విషయాల్లో యజ్ఞాన్ని మించిపోతుంది; బ్రహ్మదేవుడు కూడా ఈ ప్రపంచాన్ని తపస్సుతోనే సృష్టించాడు.