వాయుపురాణమ్

కథం త్రేతాయుగముఖే యజ్ఞస్యాసీత్ప్రవర్తనమ్। పూర్వం స్వాయమ్భువే సర్గే యథావత్తద్బ్రవీహి మే ।। ౫౭.

త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో యజ్ఞం ఎలా మొదలైంది? ముందు స్వాయంభువ సృష్టిలో అది ఎలా జరిగిందో నాకు వివరంగా చెప్పు.

అన్తర్హితాయాం సన్ధ్యాయాం సార్ద్ధం కృతయుగేన వై। కలాఖ్యాయాం ప్రవృత్తాయాం ప్రాప్తే త్రేతాయుగే తదా। వర్ణాశ్రమవ్యవస్థానం కృతవన్తశ్చ వై పునః ।। ౫౭.

సంధ్య ముగిసిన తర్వాత, కృతయుగంతో కలసి, కలా అనే కాలం ప్రారంభమైనప్పుడు, త్రేతాయుగం వచ్చినపుడు వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను మళ్లీ స్థాపించారు.

సమ్భారాంస్తాం శ్చ సమ్భృత్య కథం యత్రః ప్రవర్తితః। ఏతచ్ఛ్రుత్వాబ్రవీత్సూతః శ్రూయతాం శాంశపాయన ।। ౫౭.

ఆ సమస్త సామగ్రిని సమకూర్చి, యజ్ఞం ఎలా నిర్వహించబడింది? ఇది విని, సూతుడు ఇలా అన్నాడు: శాంశపాయన! విను.

iయథా త్రేతాయుగముఖే యజ్ఞస్యాసీత్ప్రవర్తనమ్। ఓషధీషు చ జాతాసు ప్రవృత్తే వృష్టిసర్జనే। ప్రతిష్ఠితాయాం వార్తాయాం గృహాశ్రమపురేషు చ ।। ౫౭.

ఇలా త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో యజ్ఞాచరణ మొదలైంది — ఔషధులు పుట్టినప్పుడు, వర్షం పడటం ప్రారంభమైనప్పుడు, వ్యవసాయం స్థిరపడినప్పుడు, గృహస్థుల పట్టణాలలో.

వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థానం కృత్వా మన్త్రాంశ్చ సంహితామ్। మన్త్రాన్ సంయోజయిత్వాథ ఇహాముత్రేషు కర్మసు ।। ౫౭.

వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను, మంత్రాల సమాహారాన్ని ఏర్పాటుచేసి, ఆ మంత్రాలను ఇహలోక, పరలోక కర్మలకు కలిపారు.

తథా విశ్వముగిన్ద్రస్తు యజ్ఞం ప్రావర్తయత్తదా। దైవతైః సహితః సర్వైః సర్వసమ్భారసమ్భృతమ్ ।। ౫౭.

అప్పుడు జగదాధిపతి దేవతలందరితో, అన్ని అవసరమైన సామగ్రితో కలిసి యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.

అథాశ్వమేధే వితతే సమాజగ్ముర్మహర్షయః। యజన్తే పశుభిర్మేధ్యైర్హుత్వా సర్వే సమాగతాః ।। ౫౭.

ఆశ్వమేధ యజ్ఞం జరుగుతుండగా, మహర్షులు అక్కడికి వచ్చారు. అక్కడ చేరినవారు అందరూ పవిత్రమైన పశువులతో హోమాలు చేశారు.

కర్మవ్యగ్రేషు ఋత్విక్షు సతతే యజ్ఞకర్మణి। సమ్ప్రగీతేషు తేష్వేవమాగమేష్వథ సత్వరమ్ ।। ౫౭.

పూజారులు తమ పనుల్లో నిమగ్నంగా, యజ్ఞకార్యాల్లో ఎప్పుడూ తలమునకలై, మంత్రాలు సమయానికి ఉచ్చరించబడుతున్నప్పుడు, అప్పుడు త్వరగా—

పరిక్రాన్తేషు లఘుషు అధ్వర్యువృషభేషు చ। ఆలబ్ధేషు చ మేధ్యేషు తథా పశుగణేషు వై ।। ౫౭.

తక్కువ బరువున్న పశువులు, ప్రధాన అధ్వర్యువులు ముందుకు సాగినపుడు, ఇంకా పశువులను పట్టుకోకముందు, అలాగే పశుసమూహం—

హవిష్యగ్నౌ హూయమానే దేవానాం దేవహోతృభిః। ఆహూతేషు చ దేవేషు యజ్ఞభాక్షు మహాత్మసు ।। ౫౭.

పూజారులు దేవతల కోసం హవిస్సును అగ్నిలో సమర్పిస్తున్నప్పుడు, యజ్ఞంలో భాగం పొందే మహాత్ములైన దేవతలను ఆహ్వానించినపుడు—

య ఇన్ద్రియాత్మకా దేవా యజ్ఞభాజస్తథా తు యే। తాన్ యజన్తే తదా దేవాః కల్పాదిషు భవన్తి యే ।। ౫౭.

ఇంద్రియ స్వరూపమైన దేవతలు, యజ్ఞంలో భాగం పొందే వారు—అలాంటి దేవతలను అప్పుడే పూజిస్తారు. వారు ప్రతి కల్ప ప్రారంభంలో ఉంటారు.

అధ్వర్యవః ప్రైషకాలే వ్యుత్థితా యే మహర్షయః। మహర్షయస్తు తాన్ దృష్ట్వా దీనాన్ పశుగణాన్ స్థితాన్ । పప్రచ్ఛురిన్ద్రం సమ్భూయ కోఽయం యజ్ఞవిధిస్తవ ।। ౫౭.

అధ్వర్యువులైన మహర్షులు, ఆదేశ సమయానికి లేచి, అక్కడ నిలబడి ఉన్న, బాధతో ఉన్న పశుసమూహాన్ని చూసి, అందరూ కలిసి ఇంద్రుని అడిగారు: 'ఇది నీ యజ్ఞవిధానం ఏంటి?'

అధర్మో బలవానేష హింసాధర్మేప్సయా తవ। నేష్టః పశువధస్త్వేష తవ యజ్ఞే సురోత్తమ ।। ౫౭.

'నీకు హింసా ధర్మం కావాలనే కోరికతో, ఈ అధర్మం బలంగా ఉంది; నీ యజ్ఞంలో పశువులను చంపడం శుభం కాదు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడవు నీవు.'

అధర్మో ధర్మగాతాయ ప్రారబ్ధః పశుభిస్త్వయా। నాయం ధర్మో హ్యధర్మోఽయం న హింసా ధర్మ ఉచ్యతే ।। ౫౭.

'పశువుల ద్వారా, ఇది ధర్మమని భావించి, నీవు అధర్మాన్ని ప్రారంభించావు; ఇది ధర్మం కాదు, అధర్మమే—హింసను ధర్మం అంటారు కాదు.'

ఆగమేన భవాన్ యజ్ఞం కరోతు యదిహేచ్ఛసి। విధిదృష్టేన యజ్ఞేన ధర్మమవ్యయహేతునా। యజ్ఞబీజైః సురశ్రేష్ఠ యేషు హింసా న విద్యతే ।। ౫౭.

'నీవు ఇష్టపడితే, ఆగమ ప్రకారం, నియమించిన విధంగా, నశించని ధర్మాన్ని కారణంగా చేసుకుని, హింస లేని బీజాలతో యజ్ఞం చేయు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా.'

త్రివర్షపరమం కాలముషితైరప్రరోహిభిః। ఏష ధర్మో మహానిన్ద్ర స్వయమ్భువిఙితః పురా ।। ౫౭.

'మూడు సంవత్సరాలు పెంచిన, మొలకెత్తని బీజాలతో యజ్ఞం చేయడం గొప్ప ధర్మం, ఇంద్రా. ఇది పురాతన కాలంలో స్వయంభువుని ద్వారా స్థాపించబడింది.'

ఏవం విశ్వభుగిన్ద్రస్తు మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః। జఙ్గమైః స్థావరైర్వేతి కైర్యష్టవ్యమిహోచ్యతే ।। ౫౭.

'ఇలా, విశ్వాన్ని పోషించే ఇంద్రా, తత్త్వాన్ని తెలిసిన మునులు ఇలా అడుగుతారు: 'జీవులతోనా, అజీవులతోనా, ఇక్కడ యజ్ఞం ఏవిధంగా చేయాలి?'

తే తు ఖిన్నా వివాదేన తత్త్వయుక్తా మహర్షయః। సన్ధాయ వాక్యమిన్ద్రేణ ప్రపచ్ఛుశ్చేశ్వరం వసుమ్ ।। ౫౭.

ఆ మహర్షులు, తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు, వాదంతో అలసిపోయి, ఇంద్రునితో మాట్లాడి, తరువాత ధనాధిపతిని ప్రశ్నించారు.

మహాప్రాజ్ఞ కథం దృష్టస్త్వయా యజ్ఞవిధిర్నృప। ఉత్తానపాదే ప్రబ్రూహి సంశయం ఛిన్ధి నః ప్రభో ।। ౫౭.

'మహాప్రజ్ఞుడా, రాజా, నీవు యజ్ఞవిధిని ఎలా చూశావు? ఉత్తానపాదుని గురించి చెప్పు. ప్రభూ, మా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయు.'

శ్రుత్వా వాక్యం తతస్తేషామవిచార్య బలాబలమ్। వేదశాస్త్రమనుస్మృత్య యజ్ఞతత్త్వమువాచ హ। యథోపదిష్టైర్యష్టవ్యమితి హోవాచ పార్థివః ।। ౫౭.

వారు చెప్పిన మాటలు విని, బలహీనతలు పక్కనపెట్టి, వేదశాస్త్రాన్ని గుర్తు చేసుకుని, యజ్ఞసత్యాన్ని వివరించాడు: 'ఉపదేశించినట్లే యజ్ఞం చేయాలి' అని రాజు అన్నాడు.

యష్టవ్యం పశుభిర్మేధ్యైరథ బీజైః ఫలైస్తథా। హింసాస్వభావో యజ్ఞస్య ఇతి మే దర్శయత్యసౌ ।। ౫౭.

'పవిత్రమైన పశువులతో, లేక బీజాలు, పండ్లతో యజ్ఞం చేయవచ్చు; యజ్ఞంలో హింస సహజంగా ఉందని నాకు తెలుస్తోంది.'

యథేహ సంహితామన్త్రా హింసాలిఙ్గా మహర్షిభిః। దీర్ఘేణ తపసా యుక్తైర్దర్శనైస్తారకాదిభిః। తత్ప్రామాణ్యాన్మయా చోక్తం తస్మాన్మా మన్తుమర్హథ ।। ౫౭.

'ఇక్కడ సంహితా మంత్రాలలో హింస సూచనలు ఉన్నాయని, దీర్ఘ తపస్సుతో, దృష్టి కలిగిన మహర్షులు కనుగొన్నారు. అందుకే నేను చెప్పాను; మీరు వేరుగా ఆలోచించకండి.'

యది ప్రమాణం తాన్యేవ మన్త్రవాక్యాని వై ద్విజాః । తదా ప్రావర్త్తతా యజ్ఞో హ్యన్యథా నోఽనృతం వచః। ఏవం హృతోత్తరాస్తే వై యుక్తాత్మానస్తపోధనాః ।। ౫౭.

'ఆ మంత్రవాక్యాలే ప్రమాణమైతే, ద్విజులారా, యజ్ఞం కొనసాగింది; లేదంటే, ఆ మాటలు అబద్ధమే. అలా తపస్సుతో ఉన్న వారు నిశ్శబ్దంగా మౌనంగా ఉన్నారు.'

అధస్వ భవనం దృష్ట్వా తమర్థం వాగ్యతో భవ। మిథ్యావాదీ నృపో యస్మాత్ ప్రవివేశ రసాతలమ్ ।। ౫౭.

'ఆ విషయం తెలుసుకుని, దిగువ లోకానికి వెళ్లి నిశ్శబ్దంగా ఉండు; ఎందుకంటే, రాజు అబద్ధం చెప్పినవాడు కాబట్టి, రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు.'

ఇత్యుక్తమాత్రే నృపతిః ప్రవివేశ రసాతలమ్। ఊర్ద్ధ్వచారీ వసుర్భూత్వా రసాతలచరోఽభవత్ ।। ౫౭.

ఇలా చెప్పగానే, ఆ రాజు రసాతలంలోకి ప్రవేశించాడు; పైకి సంచరించే వసువు అయి, రసాతలంలో నివసించేవాడయ్యాడు.

వసుధాతలవాసీ తు తేన వాక్యేన సోఽభవత్। ధర్మాణాం సంశయచ్ఛేత్తా రాజా వసురథాగతః ।। ౫౭.

భూమిపై నివసిస్తూ, ఆ మాట వల్ల వసురథుడు ధర్మసందేహాలను తొలగించే రాజుగా జన్మించాడు.

తస్మాన్న వాచ్యమేకేన బహుజ్ఞేనాపి సంశయః। బహూద్ధారస్య ధర్మస్య సూక్ష్మాద్‌దూరముపాగతిః ।। ౫౭.

కాబట్టి, ఎంత జ్ఞానమున్నవాడైనా ఒక్కరే ధర్మసందేహాన్ని తేల్చలేడు; ఎందుకంటే ధర్మం చాలా సూక్ష్మంగా, అనేక విధాలుగా అర్థమవుతుంది.

తస్మాన్న నిశ్చయాద్వక్తుం ధర్మః శక్యస్తు కేనచిత్। దేవానృషీనుపాదాయ స్వాయమ్భువమృతే మనుమ్ ।। ౫౭.

అందువల్ల, దేవతలు, ఋషులు, స్వయంభువుడు అయిన మనువు తప్ప మరెవ్వరూ ధర్మాన్ని పూర్తిగా నిర్ణయించలేరు.

తస్మాన్న హింసాధర్మస్య ద్వారముక్తం మహర్షిభిః। ఋషికోటిసహస్రాణి కర్మభిః స్వైర్దివం యయుః ।। ౫౭.

కాబట్టి, మహర్షులు హింసకు మార్గాన్ని ఎప్పుడూ చెప్పలేదు; లక్షలాది ఋషులు తమ స్వంత కర్మలతో స్వర్గాన్ని పొందారు.