వాయుపురాణమ్

మహాధనుర్ద్ధరాశ్చైవ త్రేతాయాం చక్రవర్తినః। సర్వలక్షణసమ్పన్నా న్యగ్రోధపరిమణ్డలాః ।। ౫౭.

తృతాయుగంలో సమస్త లక్షణాలతో, గొప్ప విల్లు ధరించిన, న్యగ్రోధవృక్షంలాంటి శరీరాకృతితో చక్రవర్తులు ఉంటారు.

న్యగ్రోధౌ తౌ స్మృతౌ బాహూ వ్యామో న్యగ్రోధ ఉచ్యతే। వామేనైవోచ్ఛ్రయాద్యస్య సమ ఊర్ద్ధ్వన్తు దేహినః। సముచ్ఛ్రయః పరీణాహో జ్ఞేయో న్యగ్రోధమణ్డలః ।। ౫౭.

రెండు భుజాలను న్యగ్రోధవృక్షాలుగా భావిస్తారు. ఒక వ్యామం న్యగ్రోధం అని అంటారు. ఎడమ చేతితో కొలిచినప్పుడు ఎవరైనా శరీర ఎత్తు సమంగా ఉంటే, దానిని న్యగ్రోధ పరిమాణం అంటారు.

చక్రం రథో మణిర్భార్యా నిధిరశ్చాగజాస్తథా। సప్తాతిశయరత్నాని సర్వేషాఞ్చక్రవర్త్తినామ్ ।। ౫౭.

చక్రం, రథం, మణి, భార్య, నిధి, ఏనుగులు—ఈ ఏడూ చక్రవర్తులకు అత్యుత్తమ రత్నాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

thumb|400px|చక్రవర్తీ thumb|400px|చతుర్దశరత్నాని చక్రం రథో మణిః ఖడ్గం ధనూరత్నఞ్చ పఞ్చమమ్। కేతుర్నిధిశ్చ సప్తైతే ప్రాణహీనాః ప్రకీర్త్తితాః ।। ౫౭.

చక్రం, రథం, మణి, ఖడ్గం, విల్లు ఐదవది, కేతువు, నిధి—ఈ ఏడింటిని జడరత్నాలు అని అంటారు.

భార్యా పురోహితశ్చైవ సేనానీ రథకృచ్చ యః। మన్త్ర్యశ్వః కలభశ్చైవ ప్రాణినః సమ్ప్రకీర్త్తితాః ।। ౫౭.

భార్య, పురోహితుడు, సేనాధిపతి, రథసారథి, మంత్రి, గుర్రం, ఏనుగు—ఇవన్నీ ప్రాణవంతమైన రత్నాలు అని చెప్పబడతాయి.

రత్నాన్యేతాని దివ్యాని సంసిద్ధాని మహాత్మనామ్। చతుర్దశ విధేయాని సర్వేషాం చక్రవార్తినామ్ ।। ౫౭.

ఈ పద్నాలుగు దివ్యమైన, సంపూర్ణమైన రత్నాలు అన్ని చక్రవర్తులకు చెందినవిగా తెలుసుకోవాలి.

విష్ణోరంశేన జాయన్తే పృథివ్యాం చక్రవర్త్తినః। మన్వన్తరేషు సర్వేషు అతీతానాగతేషు వై ।। ౫౭.

విష్ణువు యొక్క అంశంతో ప్రతి మన్వంతరంలో, గతంలోనూ భవిష్యత్తులోనూ భూమిపై చక్రవర్తులు జన్మిస్తారు.

భూతభవ్యాని యానీహ వర్త్తమానాని యాని చ। త్రేతాయుగాదికేష్వత్ర జాయన్తే చక్రవర్త్తినః ।। ౫౭.

ఇక్కడ గతంలో ఉన్నవి, ప్రస్తుతం ఉన్నవి, భవిష్యత్తులో ఉండబోయినవి—ఇవి అన్నీ తృతాయుగాది యుగాలలో చక్రవర్తులు జన్మిస్తారు.

భద్రాణీమాని తేషాం వై భవన్తీహ మహీక్షితామ్। అద్భుతాని చ చత్వారి బలం ధర్మః సుఖం ధనమ్ ।। ౫౭.

ఆ మహారాజులకు ఈ లోకంలో శుభకరమైన నాలుగు అద్భుత లక్షణాలు కలుగుతాయి—బలం, ధర్మం, సుఖం, ధనం.

అన్యోన్యస్యావిరోధేన ప్రాప్యన్తే వై నృపైః సమమ్। అర్థో ధర్మశ్చ కామశ్చ యశో విజయ ఏవ చ ।। ౫౭.

రాజులు పరస్పరం విరోధం లేకుండా ఉండగా, ధనం, ధర్మం, కామం, కీర్తి, విజయం — ఇవన్నీ సమానంగా పొందుతారు.

ఐశ్వర్యేణాణిమాద్యేన ప్రభుశక్త్యా తథైవ చ। అన్యేన తపసా చైవ ఋషీనభిభవన్తి చ। బలేన తపసా చైవ దేవదానవామానుషాన్ ।। ౫౭.

ఐశ్వర్యంతో, అణిమాది శక్తులతో, ప్రభుత్వబలం, తపస్సు వంటి ఇతర శక్తులతో వారు ఋషులను మించిపోతారు; బలంతో, తపస్సుతో దేవతలు, దానవులు, మనుష్యులను కూడా జయిస్తారు.

లక్షణైశ్చాపి జాయన్తే శరీరస్థైరమానుషైః। కేశస్థితా లలాటోర్ణా జిహ్వా చాస్యప్రమార్జనీ। తామ్రప్రభోష్ఠదన్తోష్ఠాః శ్రీవత్సాశ్చోర్ద్ధ్వరోమశాః ।। ౫౭.

వారికి మానవులలో శరీరంలో కనిపించే లక్షణాలు ఉంటాయి — తలపై జుట్టు, నుదిటిపై తుడిపాటి, నాలుక, నోరు శుభ్రపరిచే అవయవం, రాగి వర్ణం, బయటకు కనిపించే పళ్ళు, పెదాలు, శ్రీవత్సం, పైకి పెరిగే రోమాలు.

ఆజానుబాహనశ్చైవ జాలహస్తా వృషాఙ్కితాః। న్యగ్రోధపరిణాహాశ్చ సింహస్కన్ధాః సుమేహనాః । గజేన్ద్రగతయశ్చైవ మహాహనవ ఏవ చ ।। ౫౭.

వారి చేతులు మోకాళ్ల వరకు చేరతాయి, చేతులు జాలిలా ఉంటాయి, వృషభం గుర్తు ఉంటుంది, అరణి చెట్టు పొడవు లా దేహం, సింహపు భుజాలు, మంచి తొడలు, ఏనుగు నడక, పెద్ద నోరు ఉంటాయి.

పాదయోశ్చక్రమత్స్యౌ తు శఙ్ఖపద్మౌ తు హస్తయోః। పఞ్చాశీతిసహస్రాణి తే భవన్త్యజరా నృపాః ।। ౫౭.

వారి పాదాలపై చక్రం, చేప గుర్తులు ఉంటాయి; చేతులపై శంఖం, పద్మం గుర్తులు ఉంటాయి. ఇలాంటి రాజులు ఎనభై ఐదు వేల మంది, వారికీ వృద్ధాప్యం ఉండదు.

అసఙ్గా గతయస్తేషాం చతస్రశ్చక్రవర్త్తినామ్। అన్తరిక్షే సముద్రే చ పాతాలే పర్వతేషు చ ।। ౫౭.

చక్రవర్తులకు నడకలో నాలుగు విధాలుగా ఆటంకం ఉండదు — ఆకాశంలో, సముద్రంలో, పాతాళంలో, పర్వతాలలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తారు.

ఇజ్యా దానం తపః సత్యం త్రేతాయాం ధర్మ ఉచ్యతే । తదా ప్రవర్త్తతే ధర్మో వర్ణాశ్రమవిభాగశః ।। ౫౭.

త్రేతాయుగంలో యజ్ఞం, దానం, తపస్సు, సత్యమే ధర్మంగా చెప్పబడింది. అప్పట్లో ధర్మం వర్ణాశ్రమ భేదంగా నడుస్తుంది.

మర్యాదాస్థాపనార్థం చ దణ్డనీతిః ప్రవర్త్తతే । హృష్టపుష్టాః ప్రజాః సర్వా హ్యరోగాః పూర్ణమానసాః ।। ౫౭.

వ్యవస్థను స్థాపించేందుకు శిక్ష విధానం అమలు చేస్తారు. ప్రజలు అందరూ ఆనందంగా, సంపన్నంగా, ఆరోగ్యంగా, సంతృప్తిగా ఉంటారు.

ఏకో వేదశ్చతుష్పాదస్త్రేతాయుగవిధౌ స్మృతః। త్రీణి వర్షసహస్రాణి తదా జీవన్తి మానవాః ।। ౫౭.

త్రేతాయుగంలో ఒకే వేదం, అది నాలుగు భాగాలుగా ఉంటుంది. ఆ కాలంలో మనుషులు మూడు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.

పుత్రపౌత్రసమాకీర్ణా మ్రియన్తే చ క్రమేణ తు । ఏష త్రేతాయుగే ధర్మస్త్రేతాసన్ధౌ నిబోధత ।। ౫౭.

కొడుకులు, మనవళ్లతో చుట్టూ ఉండి, వారు క్రమంగా మరణిస్తారు. ఇదే త్రేతాయుగ ధర్మం. ఇప్పుడు త్రేతా సంధి గురించి విను.

త్రేతాయుగ స్వభావస్తు సన్ధ్యాపాదేవ వర్త్తతే । సన్ధ్యాయాం వై స్వభావస్తు యుగపాదేన తిష్ఠతి ।। ౫౭.

త్రేతాయుగ స్వభావం దాని సంధ్య ప్రారంభంలో ఉంటుంది. సంధ్యలో ఆ స్వభావం యుగంలో నాలుగవ వంతు వరకు నిలుస్తుంది.

కథం త్రేతాయుగముఖే యజ్ఞస్యాసీత్ప్రవర్తనమ్। పూర్వం స్వాయమ్భువే సర్గే యథావత్తద్బ్రవీహి మే ।। ౫౭.

త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో యజ్ఞం ఎలా మొదలైంది? ముందు స్వాయంభువ సృష్టిలో అది ఎలా జరిగిందో నాకు వివరంగా చెప్పు.

అన్తర్హితాయాం సన్ధ్యాయాం సార్ద్ధం కృతయుగేన వై। కలాఖ్యాయాం ప్రవృత్తాయాం ప్రాప్తే త్రేతాయుగే తదా। వర్ణాశ్రమవ్యవస్థానం కృతవన్తశ్చ వై పునః ।। ౫౭.

సంధ్య ముగిసిన తర్వాత, కృతయుగంతో కలసి, కలా అనే కాలం ప్రారంభమైనప్పుడు, త్రేతాయుగం వచ్చినపుడు వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను మళ్లీ స్థాపించారు.

సమ్భారాంస్తాం శ్చ సమ్భృత్య కథం యత్రః ప్రవర్తితః। ఏతచ్ఛ్రుత్వాబ్రవీత్సూతః శ్రూయతాం శాంశపాయన ।। ౫౭.

ఆ సమస్త సామగ్రిని సమకూర్చి, యజ్ఞం ఎలా నిర్వహించబడింది? ఇది విని, సూతుడు ఇలా అన్నాడు: శాంశపాయన! విను.

iయథా త్రేతాయుగముఖే యజ్ఞస్యాసీత్ప్రవర్తనమ్। ఓషధీషు చ జాతాసు ప్రవృత్తే వృష్టిసర్జనే। ప్రతిష్ఠితాయాం వార్తాయాం గృహాశ్రమపురేషు చ ।। ౫౭.

ఇలా త్రేతాయుగ ప్రారంభంలో యజ్ఞాచరణ మొదలైంది — ఔషధులు పుట్టినప్పుడు, వర్షం పడటం ప్రారంభమైనప్పుడు, వ్యవసాయం స్థిరపడినప్పుడు, గృహస్థుల పట్టణాలలో.

వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థానం కృత్వా మన్త్రాంశ్చ సంహితామ్। మన్త్రాన్ సంయోజయిత్వాథ ఇహాముత్రేషు కర్మసు ।। ౫౭.

వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థను, మంత్రాల సమాహారాన్ని ఏర్పాటుచేసి, ఆ మంత్రాలను ఇహలోక, పరలోక కర్మలకు కలిపారు.

తథా విశ్వముగిన్ద్రస్తు యజ్ఞం ప్రావర్తయత్తదా। దైవతైః సహితః సర్వైః సర్వసమ్భారసమ్భృతమ్ ।। ౫౭.

అప్పుడు జగదాధిపతి దేవతలందరితో, అన్ని అవసరమైన సామగ్రితో కలిసి యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించాడు.

అథాశ్వమేధే వితతే సమాజగ్ముర్మహర్షయః। యజన్తే పశుభిర్మేధ్యైర్హుత్వా సర్వే సమాగతాః ।। ౫౭.

ఆశ్వమేధ యజ్ఞం జరుగుతుండగా, మహర్షులు అక్కడికి వచ్చారు. అక్కడ చేరినవారు అందరూ పవిత్రమైన పశువులతో హోమాలు చేశారు.

కర్మవ్యగ్రేషు ఋత్విక్షు సతతే యజ్ఞకర్మణి। సమ్ప్రగీతేషు తేష్వేవమాగమేష్వథ సత్వరమ్ ।। ౫౭.

పూజారులు తమ పనుల్లో నిమగ్నంగా, యజ్ఞకార్యాల్లో ఎప్పుడూ తలమునకలై, మంత్రాలు సమయానికి ఉచ్చరించబడుతున్నప్పుడు, అప్పుడు త్వరగా—

పరిక్రాన్తేషు లఘుషు అధ్వర్యువృషభేషు చ। ఆలబ్ధేషు చ మేధ్యేషు తథా పశుగణేషు వై ।। ౫౭.

తక్కువ బరువున్న పశువులు, ప్రధాన అధ్వర్యువులు ముందుకు సాగినపుడు, ఇంకా పశువులను పట్టుకోకముందు, అలాగే పశుసమూహం—