వాయుపురాణమ్

ఏతే తు పితరో దేవా మానుషాః పితరశ్చ యే। ప్రీతేషు తేషు ప్రీయన్తే శ్రద్ధాయుక్తేన కర్మణా ।। ౫౬.

ఈ పితృదేవతలు దేవతలు, మరికొందరు మానవ పితృదేవతలు. వీరికి శ్రద్ధతో చేసిన కర్మలు నచ్చితే, వారు సంతోషిస్తారు.

ఇత్యేవం పితరః ప్రోక్తాః పిదౄణాం సోమపాయినామ్। ఏతత్ పితృమతత్వం హి పురాణే నిశ్చయో మతః ।। ౫౬.

ఇలా సోమపానం చేసే పితృదేవతలు వివరించబడ్డారు. పితృదేవతల తత్వం ఇదే అని పురాణంలో నిర్ణయంగా చెప్పబడింది.

ఇత్యర్కపితృ సోమానామైలస్య చ సమాగమః। సుధామృతస్య చావాప్తిః పితౄణాఞ్చైవ తర్పణమ్ ।। ౫౬.

ఇలా సూర్యపితృ, సోమపితృల కలయిక, అమృతప్రాప్తి, పితృదేవతలకు తృప్తి పొందడం జరిగింది.

పూర్ణిమావాస్యయోః కాలః పితౄణాం స్థానమేవ చ। సమాసాత్కీర్త్తితస్తుభ్యమేష సర్గః సనాతనః ।। ౫౬.

పూర్ణిమ, అమావాస్య రోజులు, పితృదేవతల స్థానం — ఇవన్నీ సంక్షిప్తంగా నీకు వివరించాను. ఇది శాశ్వత సృష్టి.

వైశ్వరూప్యన్తు సర్వస్య కథిత़ఞ్చైకదేశికమ్। న శక్యం పరిసఙ్ఖ్యాతుం శ్రద్ధేయం భూతిమిచ్ఛతా ।। ౫౬.

ప్రపంచమంతటినీ కలిగిన రూపం, దాని కొంత భాగాన్ని వివరించాను. పూర్తిగా వివరించడం సాధ్యం కాదు. ఐతే, శ్రద్ధతో ఉన్నవారు దీనిని నమ్మాలి.

స్వాయమ్భువస్య హీత్యేష సర్గః క్రాన్తో మయాత్ర వై। విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ భూయః కిం వర్ణయామ్యహమ్ ।। ౫౬.

స్వాయంభువ మన్వంతరంలో జరిగిన ఈ సృష్టిని నేను ఇక్కడ క్రమంగా, విస్తారంగా వివరించాను. ఇంకా ఏమి చెప్పాలి?

చతుర్యుగాని యాన్యాసన్ పూర్వం స్వాయమ్భువేఽన్తరే । తేషాం నిసర్గం తత్త్వఞ్చ శ్రోతుమిచ్ఛామి విస్తరాత్ ।। ౫౭.

స్వాయంభువ మన్వంతరంలో గతంలో ఉన్న నాలుగు యుగాల ఉద్భవం, అసలు తత్వాన్ని నేను పూర్తిగా వినాలని కోరుతున్నాను.

పృథివ్యాదిప్రసఙ్గేన యన్మయా ప్రాగుదాహృతమ్। తేషాఞ్చతుర్యుగం హ్యేతత్ ప్రవక్ష్యామి నిబోధత ।। ౫౭.

భూమి మొదలైన విషయాల సందర్భంలో నేను ముందుగా చెప్పిన వాటిని, ఇప్పుడు నాలుగు యుగాల గురించి వివరంగా చెబుతాను. మీరు శ్రద్ధగా వినండి.

సఙ్ఖ్యయేహ ప్రసఙ్ఖ్యాయ విస్తారాచ్చైవ సర్వశః। యుగఞ్చ యుగభేదఞ్చ యుగధర్మన్తథైవ చ ।। ౫౭.

ఇక్కడ నేను యుగాల లెక్కింపు, వాటి భేదాలు, ప్రతి యుగానికి సంబంధించిన లక్షణాలు అన్నిటినీ పూర్తిగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.

యుగసన్ధ్యంశకఞ్చైవ యుగసన్ధానమేవ చ। షట్‌ప్రకారయుగాఖ్యానాం ప్రవక్ష్యామీహ తత్త్వతః ।। ౫౭.

యుగ సంధి, సంధ్యాంశాలు, యుగాల కలయిక, ఇంకా ఆరు విధాలుగా చెప్పబడే యుగాల వివరాలు నిజంగా ఇక్కడ వివరించబోతున్నాను.

లౌకికేన ప్రమాణేన విబుద్ధోఽబ్దస్తు మానుషః। తేనాబ్దేన ప్రసఙ్ఖ్యాయ వక్ష్యామీహ చతుర్యుగమ్ ।। ౫౭.౫ . నిమేషకాలః కాష్ఠా చ కలాశ్చాపి ముహూర్త్తకాః। నిమేషకాలతుల్యం హి విద్యాల్లఘ్వక్షరఞ్చయత్ ।। ౫౭.

ప్రపంచంలో మనుషుల కాలమానం ప్రకారం ఒక సంవత్సరం మనుషుల సంవత్సరంగా లెక్కించబడుతుంది. ఆ సంవత్సరాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని నాలుగు యుగాల లెక్కను ఇప్పుడు చెబుతాను. నిమిషం, కాష్ఠ, కల, ముహూర్తాలు — వీటిలో నిమిషానికి సమానమైన కాలాన్ని లఘువక్షరమని తెలుసుకోండి.

కాష్ఠా నిమేషా దశ పఞ్చ చైవ త్రింశచ్చ కాష్ఠా గణయేత్ కలాస్తాః। త్రింశత్ కలాశ్చైవ భవేన్ముహూర్త్తాస్తత్ర్త్రింశతా రాత్ర్యహనీ సమేతే ।। ౫౭.

పదిహేను నిమిషాలు కలిపితే ఒక కాష్ఠ అవుతుంది. ముప్పై కాష్ఠలు కలిపితే ఒక కల అవుతుంది. ముప్పై కలలు కలిపితే ఒక ముహూర్తం అవుతుంది. ముప్పై ముహూర్తాలు కలిపితే ఒక పగలు, ఒక రాత్రి కలిసిన రోజు అవుతుంది.

అహోరాత్రే విభజతే సూర్యో మానుషదైవికే। తత్రాహః కర్మచేష్టాయాం రాత్రిః స్వప్నాయ కల్ప్యతే ।। ౫౭.

సూర్యుడు పగలు, రాత్రిని మనుషులకు, దేవతలకు వేర్వేరుగా విభజిస్తాడు. అందులో పగలు పనికోసం, రాత్రి నిద్ర కోసం నిర్ణయించబడింది.

పిత్ర్యే రాత్ర్యహనీ మాసః ప్రవిభాగస్తయోః పునః। కృష్ణ పక్షస్త్వహస్తేషాం శుక్లః స్వప్నాయ శర్వరీ ।। ౫౭.

పితృదేవతలకు ఒక నెల అంటే ఒక పగలు, ఒక రాత్రి కలిపినదే. అందులో కృష్ణపక్షం వారికి పగలు, శుక్లపక్షం నిద్ర కోసం రాత్రిగా భావించబడుతుంది.

త్రింశచ్చ మానుషా మాసాః పిత్ర్యో మాసశ్చ స స్మృతః। శతాని త్రీణి మాసానాం షష్టయా చాప్యధికాని వై। పిత్ర్యః సంవత్సరో హ్యేష మానుషేణ విభావ్యతే ।। ౫౭.

ముప్పై మనుషుల నెలలు కలిపితే ఒక పితృదేవతల నెల అవుతుంది. మూడువందల అరవై నెలలు, ఇంకా అరవై నెలలు కలిపితే, అది పితృదేవతల సంవత్సరంగా మనుషుల లెక్కన చెప్పబడుతుంది.

మానుషేణైవ మానేన వర్షాణాం యచ్ఛతం భవేత్ । పిదౄణాం త్రీణి వర్షాణి సఙ్ఖయాతానీహ తాని వై। చత్వార శ్చాధికా మాసాః పిత్రే చైవేహ కీర్త్తితాః ।। ౫౭.

మనుషుల లెక్కన వంద సంవత్సరాలు అంటే, పితృదేవతలకు మూడు సంవత్సరాలు, ఇంకా నాలుగు నెలలు అదనంగా ఇక్కడ చెప్పబడ్డాయి.

లోకికేనైవ మానేన అబ్దో యో మానుషః స్మృతః। ఏతద్దివ్యమహోరాత్రం శాస్త్రేఽస్మిన్ నిశ్వయో మతః ।। ౫౭.

ప్రపంచంలో మనుషుల సంవత్సరాన్ని ఈ శాస్త్రంలో ఒక దివ్య పగలు, రాత్రిగా భావిస్తారు.

దివ్యే రాత్ర్యహనీ వర్షం ప్రవిభాగస్తయోః పునః । అహస్తత్రోదగయనం రాత్రిః స్యాద్దక్షిణాయనమ్ ।। ౫౭.

దివ్య సంవత్సరాన్ని కూడా పగలు, రాత్రిగా విభజిస్తారు. అందులో పగలు ఉత్తరాయణం, రాత్రి దక్షిణాయణంగా ఉంటుంది.

యే తే రాత్ర్యహనీ దివ్యే ప్రసఙ్ఖయాతే తయోః పునః। త్రింశచ్చ తాని వర్షాణి దివ్యో మాసస్తు స స్మృతః ।। ౫౭.

ఆ దివ్య పగలు, రాత్రులు ముప్పై కలిపితే ఒక దివ్యమాసంగా పరిగణించబడతాయి.

మానుషఞ్చ శతం విద్ధి దివ్యమాసాస్త్రయస్తు తే। దశ చైవ తథాహాని దివ్యో హ్యేష విధిః స్మృతః ।। ౫౭.

వంద మనుషుల సంవత్సరాలు అంటే మూడు దివ్యమాసాలు, ఇంకా పది దినాలు. ఇదే దివ్య లెక్కగా చెప్పబడింది.

త్రీణి పర్షశతాన్యేవ షష్టివర్షాణి యాని చ। దివ్యః సంవత్సరో హ్యేష మానుషేణ ప్రకీర్త్తితః ।। ౫౭.

మూడు వందల అరవై సంవత్సరాలు, ఇంకా అరవై సంవత్సరాలు కలిపితే, అవే దివ్య సంవత్సరంగా మనుషుల లెక్కన చెప్పబడుతుంది.

త్రీణి వర్షసహస్రాణి మానుషేణ ప్రమాణతః। త్రింశద్యాని తు వర్షాణి మతః సప్తర్షివత్సరః ।। ౫౭.

మూడు వేల మనుషుల సంవత్సరాలు, ఇంకా ముప్పై సంవత్సరాలు కలిపితే, అది సప్తర్షుల సంవత్సరంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

నవ యాని సహస్రాణి వర్షాణాం మానుషాణి తు । అన్యాని నవతిశ్చైవ క్రౌఞ్చః సంవత్సరః స్మృతః ।। ౫౭.

తొమ్మిది వేల మనుషుల సంవత్సరాలు, ఇంకా తొంభై సంవత్సరాలు కలిపితే, అది క్రౌంచ సంవత్సరంగా చెప్పబడింది.

షట్‌త్రింశత్తు సహస్రాణి వర్షాణాం మానుషాణి తు । వర్షాణాన్తు శతం జ్ఞేయం దివ్యో హ్యేష విధిః స్మృతః ।। ౫౭.

ముప్పై ఆరు వేల మనుషుల సంవత్సరాలు, ఇంకా వంద సంవత్సరాలు కలిపితే, అది దివ్య లెక్కగా తెలుసుకోవాలి.

త్రీణ్యేవ నియుతాన్యేవ వర్షాణాం మానుషాణి చ। షష్టిశ్చైవ సహస్రాణి సఙ్ఖ్యాతాని తు సఙ్ఖ్యయా। దివ్యవర్షసహస్రన్తు ప్రాహుః సఙ్ఖ్యావిదో జనాః ।। ౫౭.

మూడు లక్షల మనుషుల సంవత్సరాలు, ఇంకా అరవై వేల సంవత్సరాలు కలిపితే, లెక్క తెలిసిన వారు దీన్ని వెయ్యి దివ్య సంవత్సరాలుగా చెబుతారు.

ఇత్యేవమృషిభిర్గీతం దివ్యయా సఙ్ఖ్యయాన్వితమ్। దివ్యేనైవ ప్రమాణేన యుగసఙ్కచాప్రకల్పనమ్ ।। ౫౭.

ఇలా మహర్షులు దివ్యమైన లెక్కతో, దివ్యమైన ప్రమాణంతో యుగాల క్రమాన్ని వర్ణించారు.

చత్వారి భారతే వర్షే యుగాని కవయో విదుః। పూర్వం కృతయుగం నామ తతస్త్రేతా విధీయతే। ద్వాపరశ్చ కలి శ్చైవ యుగాన్యేతాని కల్పయేత్ ।। ౫౭.

భారతదేశంలో నాలుగు యుగాలు ఉన్నాయని కవులు తెలుసుకున్నారు. మొదట కృతయుగం, తర్వాత త్రేతాయుగం, ఆ తరువాత ద్వాపరయుగం, చివరగా కలియుగం. ఇవే లెక్కించాల్సిన యుగాలు.

చత్వార్యాహుః సహస్రాణి వర్షాణాన్తు కృతం యుగమ్। తత్ర తావచ్ఛతీ సన్ధ్యా సన్ధ్యాంశశ్చ తథావిధః ।। ౫౭.

కృతయుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలు ఉంటుందని చెబుతారు. అందులో వంద సంవత్సరాల సంధ్యా, అలాగే అంతే కాలం సంధ్యాంశం ఉంటాయి.

ఇత రాసు చ సన్ధ్యాసు సన్ధ్యాంశేషు చ వై త్రిషు । ఏకాపాయేన వర్త్తన్తే సహస్రాణి శతాని చ ।। ౫౭.

ఈ మూడు సంధ్యా, సంధ్యాంశాల్లో, వెయ్యిళ్లు, వందలు ఒక్కొక్కటి తక్కువగా కొనసాగుతాయి.