వాయుపురాణమ్

అజోషౌ చ మహాభాగౌ యవీయశ్చ మహాబలః

అజోషుడు, మహాభాగుడు, మహాబలుడు అయిన యవీయుడు.

హోతా యజ్వాచ ఇత్యేతే పరాక్రాన్తాః పరావతాః । ఇత్యేతా దేవతా హ్యాసన్మనుస్వారోచిషేన్తరే

హోతా, యజ్వా—ఈ వీర పారావతులు. స్వారోచిష మనువు కాలంలో వీరే దేవతలు.

సోమపాస్తు తదా హ్యేతాశ్చతుర్వింశతిదేవతాః । తేషామిన్ద్రస్తదా హ్యాసీద్వైధశ్చ లోకవిశ్రుతః

అప్పట్లో ఈ ఇరవై నాలుగు దేవతలు సోమపానం చేసేవారు. వీరిలో ఇంద్రుడు వైధుడు అని పిలవబడేవాడు, ఆయన లోకాలన్నింటిలో ప్రసిద్ధుడు.

ఊర్జౌ వసిష్ఠపుత్రస్తు స్తమ్భః కాశ్యప ఏవ చ । భార్గవశ్చ తదా ద్రోణో ఋషభోఽఙ్గిరసస్తథా

ఊర్జుడు వశిష్ఠుని కుమారుడు, స్థంభుడు, కాశ్యపుడు, భార్గవుడు, ద్రోణుడు, ఋషభుడు, అంగిరసుడు.

పౌలస్త్యశ్చైవ దత్తాత్రిరాత్రేయో నిశ్చలస్తథా । పౌలహస్య చ ధావాంస్తు ఏతే సప్తర్షయః స్మృతాః

పౌలస్త్యుడు, దత్తాత్రేయుడు, ఆత్రేయుడు, నిశ్చలుడు, పౌలస్త్యుని కుమారుడు ధావాను—ఇవాళ్లంతా ఏడుగురు ఋషులుగా గుర్తించబడ్డారు.

బృహద్గుహో నవశ్చైవ సుతాశ్చైతే నవ స్మృతాః

బృహద్గుహుడు, నవుడు, వీరి తొమ్మిది మంది కుమారులు—ఈ తొమ్మిది మంది ప్రసిద్ధులు.

మనోః స్వారోచిషస్యైతే పుత్రా వంశకరాః స్మృతాః । పురాణే పరిసఙ్ఖ్యాతా ద్వితీయం చైతదన్తరమ్

స్వారోచిష మనువు కుమారులు వీరే, వంశ స్థాపకులుగా గుర్తించబడ్డారు. పురాణంలో వీరిని రెండవ మన్వంతరానికి చెందినవారిగా పేర్కొన్నారు.

సప్తర్షయో మనుర్దేవాః పితరశ్చ చతుష్టయమ్ । మూలం మన్వన్తరస్యైతే తేషాం చైవాన్తరే ప్రజాః

ఏడు ఋషులు, మనువు, దేవతలు, నలుగురు పితృదేవతలు — ఇవే మన్వంతరానికి మూలాలు. వీరి మధ్యలోనే అన్ని ప్రజలు పుట్టుతూ ఉంటారు.

ఋషీణాం దేవతాః పుత్రాః పితరో దేవసూనవః । ఋషయో దేవపుత్రాశ్చ ఇతి శాస్త్రవినిశ్చయః ॥౨.౧.

ఋషుల కుమారులు దేవతలు, దేవతల కుమారులు పితృదేవతలు. అందుకే, ఋషులు, దేవపుత్రులు అని శాస్త్రాలు నిర్ణయించాయి.

                 ౬౨.౨౧ మనోః క్షత్రం విశశ్చైవ సప్తర్షిభ్యో ద్విజాతయః । ఏతన్మన్వన్తరం ప్రోక్తం సమాసాన్న తు విస్తరాత్

మనువు వంశంలో క్షత్రియులు, ప్రజలు పుట్టారు; ఏడు ఋషుల వంశంలో ద్విజులు పుట్టారు. ఇదే మన్వంతరమని సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.

స్వాయమ్భువేన విస్తారో జ్ఞేయః స్వారోచిషస్య తు । న శక్యో విస్తరస్తస్య వక్తుం వర్షశతైరపి । పునరుక్తబహుత్వాత్తు ప్రజానాం వైకులే కులే

స్వాయంభువుడి కాలంలో సృష్టి ఎలా విస్తరించిందో తెలుసుకోవాలి. అలాగే స్వారోచిషుడి కాలంలోనూ. కానీ ప్రతి వంశంలో ప్రజలు పునఃపునః పుట్టడంవల్ల, ఆ విస్తారాన్ని వందల సంవత్సరాలు చెప్పినా పూర్తిగా వివరించలేము.

తృతీయస్త్వథ పర్యాయ ఔత్తమస్యాన్తరే మనోః । పఞ్చ చైవ గణాః ప్రోక్తాస్తాన్ వక్ష్యామి నిబోధత

ఇప్పుడు మూడవ మన్వంతరంలో, ఉత్తమ మనువు కాలంలో ఐదు వర్గాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది. వాటిని నేను వివరంగా చెబుతాను, మీరు శ్రద్ధగా వినండి.

సుధామానశ్చ దేవాశ్చ యే చాన్యే వశవర్త్తినః । ప్రతర్ద్దనాః శివాః సత్యా గణా ద్వాదశ వై స్మృతాః

సుధామానులు, దేవతలు, ఇతర విధేయులు, ప్రతర్దనులు, శివులు, సత్యులు — వీరు కలిపి పన్నెండు వర్గాలుగా గుర్తించబడ్డారు.

సత్యో ధృతిర్దమో దాన్తః క్షమః క్షామో ధృతిః శుచిః । ఈషోర్జాశ్చ తథా జ్యేష్ఠో వపుష్మాంశ్చైవ ద్వాదశ । ఇత్యేతే నామభిః క్రాన్తాః సుధామానస్తు ద్వాదశ

సత్యుడు, ధృతిః, దమః, దాంతః, క్షమ, క్షామః, ధృతిః, శుచిః, ఈషోర్జ, జ్యేష్ఠుడు, వపుష్మాన్ — వీరు పేర్లతో పన్నెండు మంది సుధామానులు.

సహస్రధారో విశ్వాత్మా శమితారో బృహద్వసుః । విశ్వధావిశ్వకర్మా చ మనస్వన్తో విరాడ్యశాః

సహస్రధారుడు, విశ్వాత్మా, శమితారుడు, బృహద్వసు, విశ్వధా, విశ్వకర్మ, మనస్వంతుడు, విరాడ్యశ — వీరు కూడా ఉన్నారు.

జ్యోతిశ్చైవ విభావ్యశ్చ కీర్త్తిమాన్ వంశకారిణః । అన్యానారాధితో దేవో వసుధిష్ణో వివస్వసుః

జ్యోతి, విభావ్య, కీర్తిమాన్, వంశకారిణి; ఇంకా పూజించబడే దేవుడు వసుధిష్ణుడు, వివస్వసు మరియు ఇతరులు.

దినక్రతుః సుధర్మా చ ధృతవర్మా యశస్వినః । కేతుమాంశ్చైవ ఇత్యేతే కీర్తితాస్తు ప్రమర్ద్దనాః

దినక్రతు, సుధర్మా, ధృతవర్మ, ప్రతిష్ఠితులు, కేతుమాన్ — వీరే ప్రమర్దనులు అని పిలవబడతారు.

హంసస్వరోఽహిహా చైవ ప్రతర్ద్దనయశస్కరౌ । సుదానో వసుదానశ్చ సుమఞ్జసవిషావుభౌ

హంసస్వరుడు, అహిహా, ప్రతర్దనుడు, యశస్కరుడు, సుదానుడు, వసుదానుడు, సుమంజసుడు, విషావుడు — వీరు ఇద్దరూ కూడ.

జన్తువాహయతిశ్చైవ సువిత్తసునయస్తథా । శివా హ్యేతే తు విజ్ఞేయా యజ్ఞియా ద్వాదశాపరాః ॥౨.౧.

జంతువాహుడు, యతి, సువిత్త, సునయ — వీరు శివులు. వీరు పన్నెండు మంది, యజ్ఞానికి యోగ్యులు.

౬౨.౩౦ సత్యానామపి నామాని నిబోధత యథామతమ్ । దిక్పతిర్వాక్పతిశ్చైవ విశ్వః శమ్భుస్తథైవ చ

ఇప్పుడు సత్యుల పేర్లు వినండి: దిక్పతి, వాక్పతి, విశ్వ, శంభు — వీరు ప్రసిద్ధులు.

స్వమృడీకోఽధిపశ్చైవ వర్చ్చోధా ముహ్యసర్వ్వశః । వాసవశ్చ సదాశ్వశ్చ క్షేమానన్దౌ తథైవ చ

స్వమృడీకుడు, అధిపుడు, వర్చ్ఛోధా, ముహ్యసర్వశ, వాసవుడు, సదాశ్వుడు, క్షేమానందుడు కూడా ఉన్నారు.

సత్యా హ్యేతే పరిక్రాన్తా యజ్ఞియా ద్వాదశాపరాః । ఇత్యేతే దేవతా హ్యాసన్నౌత్తమస్యాన్తరే మనోః

ఇవే సత్యులు, పన్నెండు మంది, యజ్ఞానికి యోగ్యులు. ఉత్తమ మనువు కాలంలో వీరు దేవతలుగా ఉన్నారు.

అజశ్చ పరశుశ్చైవ దివ్యో దివ్యౌషధిర్న్నయః । దేవానుజశ్చాప్రతిమో మహోత్సాహౌశిజస్తథా

అజుడు, పరశువు, దివ్యుడు, దివ్యౌషధి, నయుడు, దేవానుజుడు, అప్రమేయుడు, మహోత్సాహుడు, ఉశిజుడు కూడా ఉన్నారు.

వినీతశ్చ సుకేతుశ్చ సుమిత్రః సుబలః శుచిః । ఔత్తమస్య మనోః పుత్రాస్త్రయోదశ మహాత్మనః । ఏతే క్షత్రప్రణేతారస్తృతీయం చైతదన్తరమ్

వినీతుడు, సుకేతుడు, సుమిత్రుడు, సుబలుడు, శుచిః — వీరు ఉత్తమ మనువు మహాత్ముడి పదమూడు మంది కుమారులు. వీరే ఆ కాలంలో క్షత్రియులకు నాయకులు.

ఔత్తమే పరిసఙ్ఖ్యాతః సర్గః స్వారోచిషేణ తు । విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ తామసస్తాన్నిబోధత

ఉత్తమ మన్వంతరంలో సృష్టి వివరంగా చెప్పబడింది. అలాగే స్వారోచిషుడి కాలంలోనూ. ఇప్పుడు తామస మన్వంతరంలో సృష్టి ఎలా జరిగిందో క్రమంగా వినండి.

చతుర్థేత్వథ పర్యాయే తామసస్యాన్తరే మనోః । సత్యా స్వరూపాః సుధియో హరయశ్చతురో గణాః

నాలుగవ యుగంలో, తామస మను కాలంలో, సత్యులు, స్వరూపులు, సుధులు, హరుల నాలుగు వర్గాలు ప్రబలంగా వెలిసాయి.

పులస్త్యపుత్రస్తు శీర్ష్యణ్యాస్తమశ్చైవాష్టమస్తథా । ఇన్ద్రియాణి తదా దేవా మనోస్తస్యాన్తరే స్మృతాః

పులస్త్యుని కుమారుడు శీర్ష్యణ్యుడు, ఎనిమిదవవాడు తముడు. ఆ సమయంలో మను యుగాంతరంలో ఇంద్రియములు దేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

ఇన్ద్రియాణాం శతం యద్ధిమునయః ప్రతిజానతే । సత్యప్రాణాస్తు శీర్ష్యణ్యాస్తమశ్చైవాష్టమస్తథా । ఇన్ద్రియాణి తదా దేవా మనోస్తస్యాన్తరే స్మృతాః

మహర్షులు ఇంద్రియాలు వంద అని చెబుతారు. శీర్ష్యణ్యునికి సత్యప్రాణులు, ఎనిమిదవవాడు తముడు. ఆ మను యుగాంతరంలో ఇంద్రియములు దేవతలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.

తేషాం చ ప్రభుదేవానాం శివిరిన్ద్రః ప్రతాపవాన్ । సప్తర్షయోఽన్తరే చైవ తాన్నిబోధత సత్తమాః ॥౨.౧.

ఆ దేవతలలో శివి అనే వీరుడు ఇంద్రుడయ్యాడు. ఆ యుగాంతరంలో ఉన్న సప్తర్షులను మీరు తెలుసుకోండి.