వాయుపురాణమ్

హస్తినునికి ముగ్గురు కుమారులు ఉండేవారు—అందరిలోనూ ధర్మపరులు, మహాపుణ్యశీలులు—అజమీధ, ద్విమీధ, పురుమీధ. అజమీధుని వంశంలో శభ అనే ప్రసిద్ధులు ఉన్నారు; వారు దీర్ఘకాల తపస్సు చేసి, ధర్మమార్గంలో రాజ్యాన్ని పాలించారు. భరద్వాజ మహర్షి కృపతో, వారి వంశవృత్తాంతాన్ని వివరంగా వినుము. అజమీధుడు తన భార్య కేశినిలో కాంత అనే కుమారుడిని పొందాడు. ఆ కాంతుని కుమారుడు మేధాతిథి; ఆయన వంశంలోనే కాంతాయన బ్రాహ్మణులు ఉద్భవించారు. అజమీధుడు ధూమినిలో బృహద్వసు అనే రాజును కనుగొన్నాడు. బృహద్వసుని కుమారుడు బృహద్విష్ణువు, అతను మహాబలశాలి; అతని కుమారుడు బృహత్కర్మ, అతని కుమారుడు బృహద్రథుడు. ఆ బృహద్రథుని కుమారుడు విశ్వజిత్, అతని కుమారుడు సేనజిత్. ఆ సేనజిత్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన నలుగురు కుమారులు జన్మించారు—రుచిరాశ్వ, కావ్య, ధృఢబాణసంపన్నుడైన రామ, వత్స (అవంతక మహారాజు). వీరిని పరివత్సరులు అంటారు. రుచిరాశ్వుని కుమారుడు పృథుశేనుడు, అతని కుమారుడు పర, పరుని కుమారుడు నిప. ఆ నిపకు వంద మంది కుమారులు ఉన్నట్టు విన్నాము; ఆ రాజులు అందరూ నిపులు అని ప్రసిద్ధి చెందారు. వారిలో కీర్తివర్ధనుడు అనే మహారాజు వంశ స్థాపకుడయ్యాడు. కాంపిల్యలో సమర అనే రాజు ఉండేవాడు; అతను 'చేష్ట సమర'గా పేరొందాడు. సమరునికి పర, సత్వద, ఇంకొకరు—మూడు మగబిడ్డలు పుట్టారు; వీరందరూ సర్వగుణసంపన్నులు. పరుని కుమారుడు వృష. వృషుని కుమారుడు సుకృతి; అతడు సద్గుణాలచేత విభ్రజ అనే కుమారుడిని కనుగొన్నాడు. విభ్రజుని కుమారుడు అనూహుడు; అతను శుక మహర్షికి అల్లుడయ్యాడు, అతని కుమారుడు ఋషి—ప్రఖ్యాతుడైన వంశజుడు. అనూహుని కుమారుడు బ్రహ్మదత్తుడు, అతడు మహాతపస్సు కలవాడు; అతని కుమారుడు యోగసును, అతని తరువాత విశ్వక్సేనుడు రాజయ్యాడు. ఆ విశ్వక్సేనుని కుమారుడు ఉడక్సేనుడు. ఉడక్సేనుని కుమారుడు భల్లాతుడు; అతని చేత రాజు హతుడయ్యాడు. భల్లాతుని కుమారుడు జనమేజయుడు; అతని కోసమే ఉగ్రాయుధుడు అన్ని రాజులను సంహరించాడు. ఇప్పుడు, ఉగ్రాయుధుడు ఎవరి కుమారుడు? అతని వంశం ఏది? ఎందుకు అన్ని రాజులను సంహరించాడో తెలుసుకోవాలి. ద్విమీధుని కుమారుడు యవీనరుడు, అతను విద్యావంతుడు. అతని కుమారుడు సత్యధృతి. ఆ సత్యధృతికి ధృఢనేమి అనే మహాబలవంతుడు కుమారుడయ్యాడు; ధృఢనేమికి సువర్మ అనే రాజు కుమారుడు. సువర్మకు శక్తిశాలి, ఖ్యాతిగాంచిన సార్వభౌముడు కుమారుడయ్యాడు; అతను భూమండలానికి ఏకాధిపతి అయ్యాడు. ఆ మహావంశంలో పౌరవుని మహాపౌరవుడు కుమారుడయ్యాడు; అతని కుమారుడు రుక్మరథుడు. రుక్మరథుని కుమారుడు సుపార్శ్వుడు; సుపార్శ్వుని కుమారుడు ధర్మశీలుడైన సుమతి. సుమతికి వినయవంతుడైన రాజు సనతి జన్మించాడు; అతని కుమారుడు కృతుడు. కృతుడు మహాత్ముడైన కౌతుమ హిరణ్యనాభుని శిష్యుడయ్యాడు; అతని ద్వారా సామవేద సంహితలు ఇరవై నాలుగు శాఖల్లో బోధించబడ్డాయి. వీటిని పూర్వశాఖలు అంటారు; సామగులు రచించినవి. కార్తి ఉగ్రాయుధుడు ఆ పౌరవ వంశజుడే. ఆయన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించి, పృశతుని పూర్వీకుడిని సంహరించాడు; పాంచాళ రాజైన నీలుని, బలవంతుడైనవానిని సంహరించాడు. ఉగ్రాయుధుని కుమారుడు క్షేముడు; అతనికి సువీరుడు కుమారుడు; సువీరుని కుమారుడు నృపంచయుడు; నృపంచయుని కుమారుడు వీరరథుడు—వీరు పౌరవులు. ఇప్పుడు, అజమీధుడు నీలినిలో నీలుడిని కనుగొన్నాడు; అతని ఘనమైన తపస్సుతో సుశాంతి జన్మించాడు. సుశాంతికి పురుజాను కుమారుడు, పురుజానునికి ఋక్షుడు కుమారుడు. ఆ ఋక్షుని నుండి ముద్గలుడు, శృంజయుడు, బృహదిషు మహారాజు, ధైర్యవంతుడైన యవీయాన్, ఐదవవాడైన కాంపిల్యుడు జన్మించారు. వారి రక్షణ కోసం తండ్రి వారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు: "ఈ ఐదుగురిని తెలుసుకోండి; వీరందరికీ అభివృద్ధి చెందిన రాజ్యాలు ఉన్నాయి." వారి రక్షణ సరిపోతుంది; వీరే పాంచాళులు అని ప్రసిద్ధి. ముద్గలుని వంశంలో మౌద్గల్యులు ఉద్భవించారు—ఇవరు ద్విజులు, క్షత్రియ వంశస్థులు. ఈ అంగిరసులు ఈ వైపున ఆశ్రయించారు; కంఠ వంశానికి చెందిన ముద్గళులు. ముద్గలుని పెద్ద కుమారుడు వేదవిద్యలో ప్రావీణ్యం, మహాప్రతిష్ట కలవాడు. ఇంద్రసేన ద్వారా బధ్యశ్వుడు జన్మించాడు; బధ్యశ్వుని నుండి మెనక అనే కవలలు పుట్టారు, ఇది పురాణంలో విన్నాము. దివోదాసుడు మహారాజ ఋషి, అలాగే ప్రసిద్ధి చెందిన అహల్యా. అహల్యా శారద్వతునికి కుమారుడిని ప్రసవించింది. ఆమె నుండి శతానందుడు జన్మించాడు, అతడు మునులలో ప్రముఖుడు; అతని కుమారుడు సత్యధృతి, సత్యవ్రతుడూ, ధనుర్విద్యలో నిపుణుడు. ఒకసారి సత్యధృతి ఒక అప్సరసును చూచి, అతని వీర్యం నొయలపై పడింది; అక్కడే సంయోగం జరిగింది. దయతో, వేటకు వెళ్లిన శంతను ఆ శిశువును తీసుకున్నాడు; అతను కృపగా ప్రసిద్ధి చెందాడు, అతనివల్ల గౌతమీ అనే కృపీ జన్మించింది. వీరే శారద్వతుని ఋతథ్యులు, గౌతమ వంశస్థులు. ఇప్పుడు దివోదాసుని సంతానం గురించి చెబుతాను. దివోదాసుని కుమారుడు మిత్రయు, వేదవిద్యలో నిపుణుడు; మిత్రయుని కుమారుడు స్మృతుడు—వీరు కూడా ఈ వంశానికి చెందుతారు.