హర్యశ్వుని కుమారుడు మరు. మరువుని కుమారుడు ప్రతిత్వకుడు. ప్రతిత్వకునికి ధర్మపరుడు అయిన కీర్తిరథుడు జన్మించాడు. కీర్తిరథుని కుమారుడు దేవమీఢుడు. దేవమీఢునికి విబుధుడు, విబుధునికి ధృతి జన్మించారు. మహాధృతికి కుమారుడిగా కీర్తిరాజుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతని పాండిత్యంతో పేరుగాంచిన కుమారుడు మహారోమా. మహారోమాకు సువర్ణరోమా జన్మించాడు. సువర్ణరోమునికి హ్రస్వరోమా అనే రాజు పుట్టాడు. హ్రస్వరోమునికి జ్ఞానవంతుడైన సీరధ్వజుడు కుమారుడిగా జన్మించాడు. ఇతడే లాంగలయజ్ఞ సమయంలో భూమిని కలుపుతుండగా, భూమిలోంచి వెలిసిన సీతాదేవిని కనుగొన్నాడు. ఆమె రామునికి భార్యగా, పతివ్రతగా, పూర్తిగా భర్తకు అంకితమై జీవించిన మహానుభావురాలు. ఈ సందర్భంలో శాంశపాయనుడు ప్రశ్నించాడు: “ప్రఖ్యాత సీతా భూమిని కలుపుతుండగా ఎలా జన్మించిందో వివరించగలవా? ఆ రాజు ఎందుకు ఆ పొలాన్ని కలుపుతున్నాడు?” దీనికి సూతుడు సమాధానం ఇచ్చాడు: “ఆ మహాత్ముని అశ్వమేధయాగం కోసం యజ్ఞవాటికను శాస్త్రోక్తంగా కలుపుతుండగా, అక్కడే సీతాదేవి భూమిలోంచి వెలిసింది.” సీరధ్వజునికి భానుమాన్ అనే కుమారుడు జన్మించాడు; అతన్ని మైతిలుడు అని కూడా పిలిచేవారు. భానుమానుని సోదరుడు కుశధ్వజుడు కాశీ దేశానికి రాజయ్యాడు. భానుమానునికి పరాక్రమశాలి ప్రద్యుమ్నుడు కుమారుడిగా పుట్టాడు. ప్రద్యుమ్నుని కుమారుడు ముని, అతనివలన ఊర్జవహుడు ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఊర్జవహుని కుమారుడు సుతత్వజుడు; అతనికి శకుని కుమారుడు; శకునికి స్వాగతుడు కుమారుడు; స్వాగతునికి సువర్చా జన్మించాడు. సువర్చాకు శ్రుతుడు వారసుడు; శ్రుతునికి సుశ్రుతుడు కుమారుడు; సుశ్రుతునికి జయా కుమారుడు; జయాకు విజయుడు కుమారుడు. విజయునికి ఋతుడు కుమారుడు; ఋతునికి సునయుడు కుమారుడు; సునయునికి వीतహవ్యుడు కుమారుడు; వీతహవ్యునికి ధృతి కుమారుడు. ధృతికి బహులాశ్వుడు కుమారుడు; బహులాశ్వునికి కృతి కుమారుడు; ఇతనిలోనే మహా జనకుల వంశం స్థాపితమైంది. ఈ విధంగా మైతిల రాజుల వంశావళి వివరించబడింది. ఇప్పుడు సోముని గురించి విను. ఇక్కడ మహాపురాణంలో చెప్పబడిన వైవస్వత మనువుని వంశ చరిత్ర ముగిసింది. వాయు మహాపురాణంలో ఉత్తర భాగంలో ఇలా చెప్పబడింది – సోముడు దక్షిణ దిశను బ్రాహ్మణులకు, ముఖ్య బ్రహ్మర్షులకు, సభ్యులకు ఇచ్చాడు. సినీ, కుహూ, వపుః, పుష్టి, ప్రభావసు, కీర్తి, ధృతి, లక్ష్మీ – ఈ తొమ్మిది దేవతలు సోముని సేవించేవారు. యజ్ఞస్నానం పూర్తి చేసి, దేవతలు, ఋషులు అందరూ గౌరవించగా, ఆ మహారాజు, రాజాధిరాజు, పదిదిక్కులను ప్రకాశింపజేశాడు. దేవతలు, ఋషులు కోరినా, అప్పట్లో సోముడు తారను అంగిరసునికి అప్పగించలేదు. ఉశనుడు ఆమెను అంగిరసుని నుండి తీసుకున్నాడు; అతడు తన తండ్రి బృహస్పతికి ప్రఖ్యాత శిష్యుడు. ఈ ప్రేమతో రుద్రుడు బృహస్పతికి రక్షకుడిగా నిలిచాడు, తన ధనుస్సును పట్టుకుని సిద్ధంగా ఉన్నాడు. ఆ మహాత్ముడి చేత బ్రహ్మర్షుల్లో ప్రథముడైనవారిపై, దేవతలపై పరమాయుధాన్ని ప్రయోగించగా, వారి కీర్తి నాశనం అయింది. అక్కడ దేవతలు, తుషిత దేవతలు బ్రహ్మను ఆశ్రయించారు. తర్వాత, ఉశనుడు, రుద్రుడు, శంకరుని నియంత్రించి, తారను అంగిరసునికి బ్రహ్మ స్వయంగా అప్పగించాడు. అప్పుడు తార గర్భవతి, చంద్రుని పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందిన గర్భాన్ని మోస్తూ ఉండగా, బృహస్పతి “ఈ గర్భాన్ని విడువకూడదు” అన్నాడు. “నా శరీరంలో, నా గర్భంలో, ఈ శిశువు ఏ విధంగా అయినా నిలవాలి,” అని తార అనగా, ఆమె శత్రునాశకుడైన శిశువును విడువలేదు. ఆమె ఒక ముళ్లకాండను ఆశ్రయించి, అగ్ని వలె ప్రకాశిస్తూ, ఆ శిశువు దేవతల మధ్య తన రూపాన్ని విడిచాడు. అప్పుడు దేవతలు సందేహంతో తారను ప్రశ్నించారు: “నిజం చెప్పు – ఈ శిశువు సోమునిదా, బృహస్పతిదా?” దేవతల ముందు తారకు సంకోచం కలిగి, ఆమె ఏమీ చెప్పలేదు. అప్పుడు ఆ శిశువు, శత్రునాశకుడు, ఆమెను శపించసాగాడు. బ్రహ్మ ఆ శిశువును, తారను నియంత్రించి, చంద్రుని గురించి సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తూ, “నిజం చెప్పు తార, ఎవరి కుమారుడు ఇతడు?” అని అడిగాడు. తార చేతులు జోడించి బ్రహ్మను నమస్కరించి, “ఇతడు సోముని కుమారుడు, మహాత్ముడు, శత్రునాశకుడు” అని చెప్పింది. అప్పుడు సోముడు, సృష్టికర్త, ప్రాణుల అధిపతి, తన కుమారుని ఆలింగనం చేసి, అతనికి బుద్ధుడు అనే పేరు పెట్టాడు. ప్రతి తరంలో బుద్ధుడు జ్ఞానులలో ప్రముఖుడయ్యాడు. తరువాత ఆ రాజకుమార్తె కుమారుడిని ప్రసవించింది. ఆ కుమారుడు మహాతేజస్సుతో, ఉర్వశి నుండి జన్మించిన పురూరవుడు. అతనికి ఆరు పరాక్రమశాలి కుమారులు జన్మించారు. అక్కడ సోముడు, రాజరోగంతో బాధపడి, తన వర్గం తగ్గిపోవడంతో, తండ్రి అత్రిని ఆశ్రయించాడు. ప్రఖ్యాతి గల అత్రి అతని పాపాన్ని తొలగించేందుకు కృషి చేశాడు. రాజరోగం నుండి విముక్తుడైన సోముడు మళ్లీ తన కాంతిని పొందాడు. ఇదే, ద్విజశ్రేష్ఠులారా, సోముని జననకథ. ఇప్పుడు అతని వంశవృత్తాంతాన్ని వినండి. సోముని జననాన్ని వినేవారికి ఐశ్వర్యం, ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయువు, పుణ్యం లభిస్తాయి. పాపాలన్నింటినీ తొలగించుకుంటారు. భీముని వారసుడైన కాంతిప్రభ అనే ప్రసిద్ధ రాజు ఉన్నాడు. జ్ఞానులందరిలో కాంతిప్రభునికంటే మహాశక్తిశాలి సుహోత్రుడు మరింత గొప్పవాడు.