పురాణప్రసిద్ధమైన సంగీత శాస్త్రాన్ని మహర్షులు వివరించగా, సంగీతంలోని నూతన రహస్యాలను శ్రద్ధగా మనం తెలుసుకోవాలి. సంగీతంలో ఏడుకొండలు వలె ఏడుస్వరాలు ఉన్నాయి—అవి షడ్జ, ఋషభ, గాంధార, మధ్యమ, పంచమ, ధైవత, నిషాద. ఈ ఏడుస్వరాలే సంగీతానికి మూలాధారం. ఇవి మూడు ప్రధాన గ్రామాలలో విభజించబడ్డాయి: మధ్యమగ్రామ, షడ్జగ్రామ, గాంధారగ్రామ. ప్రతి గ్రామంలో అనేక విధాలుగా స్వరమండలులు, రాగాలు, తాళాలు ప్రబలంగా ఉన్నాయి. మొత్తం కలిపి ఇరవై ఒక విధాల స్వరమండలులు, యాభై ఒక తాళాలు ఉన్నాయని మహర్షులు వివరించారు. మధ్యమగ్రామంలో సౌవీరి, హరిణాస్యా, మరియు స్వచ్ఛమైన మధ్యమ అనే నాలుగు ప్రధాన స్వరప్రకారాలు ఉంటాయి. వీటిలోని నాల్గవది కాలబలంతో కూడినది. మధ్యమగ్రామానికి సంబంధించిన మోడ్లు శారంగి, పావని, దృష్టాకా అనే వరుసగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు షడ్జగ్రామపు మోడ్లను వినండి—ఉత్తరమంద్ర, రజనీ, ఉత్తరాయతా, స్వచ్ఛమైన షడ్జ, ఏడవది మరొకటి. ఇక గాంధారగ్రామపు స్వరమండలులు: మొదటిది ఆగ్నిష్టోమిక, రెండవది వాజపేయిక, మూడవది పౌండ్రక, నాల్గవది అశ్వమేధిక, ఐదవది రాజసూయ, ఆరవది చక్రసువర్ణక. ఏడవది గోసవ, ఎనిమిదవది మహావృష్టిక, తొమ్మిదవది బ్రహ్మదాన, తరువాత ప్రాజాపత్య. ఇంకా నాగపక్షాశ్రయ, గోతర, హయక్రాంత, మృగక్రాంత, విష్ణుక్రాంత అనే మోడ్లు కూడా ఉన్నాయి. సూర్యక్రాంత, వరేణ్య, మత్తమైన కోకిలలు పాడే మోడ్, సావిత్ర, అర్ధసావిత్ర, మద్రమ అనే అన్ని దిక్కుల్లో వినిపించే స్వరమండలులు ఉన్నాయి. సువర్ణ, సుతంద్ర, విష్ణు, వైష్ణువర, సాగర, విజయ అనే మోడ్లు అన్నింటికీ ఆకర్షణీయంగా ఉంటాయి. హంస, జ్యేష్ఠ, తుంబురు ప్రియమైనది, మధాత్ర్య అనే మధురమైనది, గంధర్వులతో కూడినది కూడా ఉన్నాయి. అలంబుషా ప్రియమైనది, నారదుడు ఇష్టపడే మోడ్, భీమసేనుడు చెప్పిన నాగ ప్రియమైనది కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. కరోపనీత, వినత, శ్రీరాఖ్య, భృగు ప్రియమైనది—ఇవన్నీ కలిపి మధ్యమగ్రామానికి ఇరవై, షడ్జగ్రామానికి పద్నాలుగు మోడ్లు. అలాగే గాంధార గ్రామాలకు పదిహేను మోడ్లు కోరుకుంటారు. గాంధారి, సౌవీరితో కలిపి బ్రహ్మదేవుడు ప్రశంసించబడింది. ఉత్తర స్వరానికి బ్రహ్మదేవుడు అధిపతి. ఇది హరిదేశంలో జన్మించింది, హరివదనం నుండి ఉద్భవించింది. దీని మోడ్యూలేషన్ కూడా హరివదనం నుండే, ఇంద్రుడు దీనికి అధిపతి. ఇది శబ్దలో మరుత్ దేవతలచే వ్యాప్తి చెయ్యబడింది, మరుత్ ఈ మోడ్కు దేవత. మనుదేశంలో జన్మించిన స్వచ్ఛమైన మధ్యమ మోడ్యూలేషన్, దీనికి గంధర్వుడు అధిపతి. ఇది మృగాలతో కూడి సిద్ధులకు మార్గాన్ని చూపుతుంది, అందుకే దీనిని మార్గి అంటారు, మృగేంద్రుడు ఇక్కడ దేవత. ఇది ఆశ్రమాలకు సంబంధించినది, అనేక పౌరవులు, రావులు దీనికి సంభంధించబడ్డారు. ఈ మోడ్యూలేషన్ సమ్మిళితమైనది, రాత్రి ధూళితో కూడినది. తాళం ఉత్తరమంద్ర అని పిలవబడుతుంది, దీనికి ఆరు దేవతలు, మొదటి ఉత్తర తాళం విస్తృతమైనది, ఉత్తరమంద్రకు ధ్రువదేవత. దీనికి ఉత్తరత్వం అపాన, ధైవత కారణంగా ఉంది, పితృదేవతలు పితృకర్మలకు ఇక్కడ అధిపతులు. స్వచ్ఛమైన షడ్జ స్వరాన్ని స్థాపించి, మహర్షులు అగ్నిని పూజిస్తారు, అందుకే దీనిని స్వచ్ఛ షడ్జ అని తెలుసుకోవాలి. ధార్మిక మోడ్యూలేషన్ను ఏర్పరచినవారు ఐదవ స్వరం అవుతారు, యక్షులకు ఇది యక్షిక మోడ్యూలేషన్. నాగుల దృష్టి విషం, పాటలు ఈ మోడ్యూలేషన్కు చేరవు, ఇవన్నీ బ్రహ్మదేవుడు తీసుకుంటాడు, నాగులు దేవతలు, వరుణుడు అధిపతి. పక్షులతో పోల్చితే, కిన్నరులు ఈ మోడ్ను పొందుతారు, అందుకే ఇది ఉత్తమ మోడ్యూలేషన్, పక్షిరాజు దేవత. గాంధార స్వరధ్వని భూమిని అర్థంతో నిలబెడుతుంది, అందుకే స్వచ్ఛ గాంధారి, గంధర్వుడు అధిపతి. గాంధారి తరువాత వచ్చిన మోడ్యూలేషన్ ఉత్తర గాంధారి, వసువులు దేవతలు. ఇదే మహత్తరమైన తత్త్వం, పితామహుడు స్థాపించినది, అందుకే షడ్జ మోడ్యూలేషన్కు అగ్నిదేవత. ఇది దైవికమైనది, విస్తృతమైనది, ఆరవ మోడ్యూలేషన్ నెమ్మదిగా ఉంటుంది, ఐదవది ధైవత. ఇలా ఏడుస్వరాలు పూర్తవుతాయి, మోడ్యూలేషన్లు వివరించబడ్డాయి. ఆరు సాధారణంగా లేవు, ఆరు ఉపమోడ్యూలేషన్లు. ఇప్పుడు ప్రాచీన ఆచార్యుల సిద్ధాంతాన్ని తెలుసుకుని, ముప్పై అలంకారాలను వివరించబోతున్నాను, వాటిని శ్రద్ధగా వినండి. అలంకారాలను వాటి స్వంత అక్షరాల ప్రకారం, కారణాల ప్రకారం, పాదాల క్రమబద్ధత ద్వారా, జాగ్రత్తగా పరిశీలించి వివరించాలి. అలంకార పరిపూర్ణత అర్థం, పదాలు, పదబంధాల సమ్మిళితిలోనే ఉంటుంది. పాటలోని పదాలను ప్రారంభంలోనో చివరనో ఉంచవచ్చు. మూడు స్థానం—ఉరసం, కంఠం, శిరస్సు—ఉన్నాయని తెలుసుకోవాలి. వీటిలో ఉత్తమమైన పద్ధతిని పాటించాలి. నాలుగు ప్రకృతిస్వభావ అక్షరాలు, నాలుగు రకాల విశ్లేషణలు, ఎనిమిది మార్పులు ఉంటాయి, దేవతలు వాటిని పదహారుగా తెలుసుకుంటారు. అక్షర నిపుణులు స్థిరమైన అక్షరం, చలించే అక్షరం, మూడవది అవరోహణ, నాల్గవది ఆరోహణ అని తెలుసుకుంటారు. వీటిలో ఒకటి స్థిరంగా, చలించేదిగా ఉండవచ్చు, రెండింటికీ లక్షణాలు కలిగి ఉంటుంది. ఆరోహణ అక్షరాలకు అవరోహణ కూడా సూచించబడుతుంది. ఆరోహణ ద్వారా నిపుణులు ఆరోహణ అక్షరాన్ని తెలుసుకుంటారు. ఇప్పుడు ఈ అక్షరాలకు సంబంధించిన అలంకారాలను తెలుసుకోండి. నాలుగు అలంకారాలు ఉన్నాయి: స్థాపన, క్రమబద్ధమైన చలనం, అపశబ్దం, శుద్ధశబ్దం. ఇప్పుడు వాటి లక్షణాలను వివరించబోతున్నాను. ఇలా మహర్షులు సంగీతశాస్త్రంలోని స్వర, గ్రామ, మోడ్, తాళ, అలంకార రహస్యాలను మనకు వరుసగా వివరించారు.