யே சாபி வாமதேவத்வம் ஜ்ஞாஸ்யந்தீஹ த்விஜாதயஃ। விஜ்ஞாய சேமாம் ருத்ராணீம் காயத்ரீம் மாதரம் விபோ ।। ௨௩.
இங்கு யார் யார் வாமதேவராகும் நிலையை அறிந்து, இந்த ருத்ராணி காயத்ரியை தாயாக ஏற்று உணர்கிறார்களோ, அவர்கள் எல்லாம், பிரபுவே,
ஸர்வபாபவிநிர்முக்தா விரஜா ப்ரஹ்மவர்சஸஃ। ருத்ரலோகம் கமிஷ்யந்தி புநராவ்ரு'த்திதுர்லபம் ।। ௨௩.
அவர்கள் எல்லா பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு, தூய்மையும் பிரம்ம ஒளியுடன் பிரகாசித்து, ருத்ரனுடைய உலகை அடைவார்கள்; அங்கிருந்து திரும்ப வருவது அரிது.
யதா து புநரேவாயம் க்ரு'ஷ்ணவர்ணோ பயாநகஃ। மத்க்ரு'தேந ச வர்ணேந மத்கல்பஃ க்ரு'ஷ்ண உச்யதே ।। ௨௩.
மீண்டும் இந்த உருவம் கருப்பாகவும் பயங்கரமாகவும் மாறும் போது, என் சொந்த நிறத்தால் அது 'கருப்பு' என்று அழைக்கப்படும்; அது என்னைப் போல எனப்படும்.
தத்ராऽஹம் காலஸம்காஶஃ காலோ லோகப்ரகாஶநஃ । விஜ்ஞாதோऽஹம் த்வயா ப்ரஹமந் கோரோ கோரபராக்ரமஃ ।। ௨௩.
அங்கே நான் காலம் போல் இருப்பேன்; உலகங்களை வெளிச்சம் செய்யும் காலன். பிரம்மனே, நீ என்னை கொடியவனாகவும், பேராற்றல் கொண்டவனாகவும் அறிந்துள்ளாய்.
தஸ்மாத்கோரத்வமாபந்நம் யே மாம் வேத்ஸ்யந்தி பூதலே। தேஷாமகோரஃ ஶாந்தஶ்ச பவிஷ்யாம்யஹமவ்யயஃ ।। ௨௩.
எனது பயங்கரமான வடிவத்தை பூமியில் யார் உணர்கிறார்களோ, அவர்களுக்கு நான் பயங்கரமற்றவனாகவும், அமைதியானவனாகவும், அழிவில்லாதவனாகவும் இருப்பேன்.
தஸ்மாத்விஶ்வத்வமாந்நம் யே மாம் பஶ்யந்தி பூதலே । தேஷாம் ஶிவஶ்ச ஸௌம்யஶ்ச பவிஷ்யாமி ஸதைவ து ।। ௨௩.
என் உலகமயமான வடிவத்தை பூமியில் யார் காண்கிறார்களோ, அவர்களுக்கு நான் எப்போதும் மங்களகரமானவனாகவும், மென்மையானவனாகவும் இருப்பேன்.
தஸ்மாச்ச விஶ்வரூபோ வை கல்போऽயம் ஸமுதாஹ்ரு'தஃ। விஶ்வரூபா ததா சேயம் ஸாவித்ரீ ஸமுதாஹ்ரு'தா ।। ௨௩.
இதனால் இந்த உலகமயமான வடிவம் என் உருவமாக அறிவிக்கப்பட்டது; அதுபோல் இந்த சாவித்ரீயும் உலகமயமான வடிவமாக அறிவிக்கப்பட்டாள்.
ஸர்வரூபாஸ்ததா சேமே ஸம்வ்ரு'த்தா மம புத்ரகாஃ। சத்வாரஸ்தே ஸமாக்யாதாஃ பாதா வை லோகஸம்மதாஃ ।। ௨௩.
என் மகன்களே, இந்த எல்லா வடிவங்களும் எனிலிருந்து தோன்றின. நான்கு வடிவங்கள் பெயரிடப்பட்டுள்ளன; அவை உலகத்தால் ஏற்றுக்கொள்ளப்பட்ட கால்கள்.
தஸ்மாச்ச ஸர்வ வர்ணத்வம் ப்ரஜாத்வம் மே பவிஷ்யதி। ஸர்வபக்ஷ்யா ச மேத்யா ச வர்ணதஶ்ச பவிஷ்யதி ।। ௨௩.
எனவே, எல்லா நிறங்களும், எல்லா பிறப்புகளும் எனக்கு உரியது; எல்லா உணவுகளும், தூய்மையானதும் தூய்மையற்றதும், நிறத்தின்படி எனக்கு உரியது.
மோக்ஷோ தர்மஸ்ததார்தஶ்ச காமஶ்சேதி சதுஷ்டயம்। தஸ்மாத்வேத்தா ச வேத்யம் ச சதுர்த்தா வை பவிஷ்யதி ।। ௨௩.
விடுதலை, தர்மம், செல்வம், ஆசை — இந்த நான்கு; அதுபோல் அறிந்தவரும் அறியப்படுவதும் நான்கு வகையாக இருக்கும்.
பூதக்ராமாஶ்ச சத்வாரஃ ஆஶ்ரமாஶ்சதுரஸ்ததா। தர்மஸ்ய பாதாஶ்சத்வார ஶ்சத்வாரோ மம புத்ரகாஃ ।। ௨௩.
நான்கு உயிரினக் குழுக்கள், அதுபோல் நான்கு ஆசிரமங்கள்; தர்மத்தின் நான்கு கால்கள், நான்கு பேர் என் மகன்கள்.
தஸ்மாச்சதுர்யுகாவஸ்தம் ஜகத்வை ஸசராசரம்। சதுர்த்தாऽவஸ்திதம் சைவ சதுஷ்பாதம் பவிஷ்யதி ।। ௨௩.
எனவே, இந்த உலகம், அசையும் அசையாத உயிர்களுடன், நான்கு நிலைகளில் உள்ளது; அது நான்கு கால்களுடன் இருக்கும்.
பூர்லோகோऽத புவர்லோகஃ ஸ்வர்லோகோऽத மஹஸ்ததா। ஜநஸ்தபஶ்ச ஶாம்தஶ்ச ருத்ரலோகஸ்ததஃ பரம் ।। ௨௩.
பூமி உலகம், அதன் பின் வானுலகம், சுவர்க்கம், பெரிய உலகம்; பிறப்பின் உலகம், தவ உலகம், அமைதி உலகம், அதற்கும் மேலாக ருத்ரனுடைய உலகம்.
ஸ்வர்லோகோ ஹி த்ரு'தீயஸ்து சதுர்தஸ்து மஹஃ ஸ்ம்ரு'தஃ। தத்ர லோகஃ பரம் ஸ்தாநம் பரந்தத்யோகிநாம் ஸ்ம்ரு'தம் ।। ௨௩.
சுவர்க்கம் மூன்றாவது உலகம், நான்காவது பெரிய உலகம் என்று கூறப்படுகிறது; அங்கே அந்த உலகம் யோகிகளால் உயர்ந்த இடமாக நினைக்கப்படுகிறது.
நிர்மமா நிரஹம்காராஃ காமக்ரோதவிவர்ஜ்ஜிதாஃ। த்ரக்ஷ்யந்தே தத்விதோ யுக்தா த்யாநதத்பரயுஞ்ஜகாஃ ।। ௨௩.
எந்த சொந்தமும், அகந்தையும் இல்லாமல், ஆசை கோபம் இல்லாதவர்களும், அந்த இடத்தை அறிந்த யோகத்தில் ஈடுபட்டவர்களும், தியானத்தில் மனதை செலுத்துவோரும் அதை காண்பார்கள்.
யஸ்மாச்சதுஷ்பதா ஹ்யேஷா த்வயா த்ரு'ஷ்டா ஸரஸ்வதீ। தஸ்மாச்ச பஶவஃ ஸர்வே பவிஷ்யந்தி சதுஷ்பதாஃ। தஸ்மாச்சைஷாம் பவிஷ்யந்தி சத்வாரோ வை பயோதராஃ ।। ௨௩.
நீ சரஸ்வதியை நான்கு கால்களுடன் கண்டதால், எல்லா மிருகங்களும் நான்கு கால்களுடன் பிறக்கும்; அதனால் அவற்றிற்கு நான்கு பண்ணைகள் இருக்கும்.
ஸோமஶ்ச மந்த்ரஸம்யுக்தோ யஸ்மாந்மம முகாச்ச்யுதஃ। ஜீவஃ ப்ராணப்ரு'தாம் ப்ரஹ்மந் ஸர்வஃ பீத்வா ஸ்தநைர்க்ரு'தம் ।। ௨௩.
மந்திரத்துடன் கூடிய சோமம் என் வாயிலிருந்து வெளிவந்ததால், பிரம்மனே, எல்லா உயிரினங்களும் பண்ணைகளிலிருந்து நெய் அருந்தி உயிர் வாழ்கின்றன.
தஸ்மாத் ஸோமமயம் சைததம்ரு'தம் சைவ ஸம்ஜ்ஞிதம்। சதுஷ்பாதா பவிஷ்யந்தி ஶ்வேதத்வம் சாஸ்ய தேந தத் ।। ௨௩.
அதனால், இது சோமத்தால் ஆன அமிர்தம் என்று அழைக்கப்படுகிறது; அவை நான்கு கால்களுடன் இருக்கும், அதன் வெண்மை அதனால் ஏற்பட்டது.
யஸ்மாச்சைவம் க்ரியாபூத்வா த்விபாதா வை மஹேஶ்வரீ। த்ரு'ஷ்டா புநஸ்த்வயா சைஷா ஸாவித்ரீ லோகபாவிநீ। தஸ்மாத்வை த்விபதாஃ ஸர்வே த்விஸ்தநாஶ்ச நராஃ ஸ்ம்ரு'தாஃ ।। ௨௩.
அப்போது மகேஷ்வரி இரண்டு கால்களுடன் தோன்றி செயல்பட்டாள்; நீ உலகங்களை உருவாக்கும் சாவித்ரியை பார்த்துள்ளாய். அதனால் எல்லா இருகாலிகள், எல்லா மனிதர்களும் இரண்டு மார்பகங்களுடன் இருப்பதாக நினைவில் கொள்ளப்படுகிறார்கள்.
யஸ்மாச்சைவமஜா பூத்வா ஸர்வவர்ணா மஹேஶ்வரீ। த்ரு'ஷ்டா த்வயா மஹாஸத்த்வா ஸர்வபூததரா பரா। தஸ்மாத்து விஶ்வரூபத்வமஜாநாம் வை பவிஷ்யதி ।। ௨௩.
அப்போது மகேஷ்வரி பிறவியில்லாதவளாக எல்லா வகைகளிலும் தோன்றி, நீ அவளை, எல்லா உயிர்களையும் தாங்கும் உயர்ந்த சக்தியுடன் பார்த்துள்ளாய். அதனால் பிறவியில்லாதவர்கள் உலகம் முழுவதும் பரவிய வடிவம் பெறுவார்கள்.
அஜஶ்சைவ மஹாதேஜா விஶ்வரூபோ பவிஷ்யதி। அமோகரேதாஃ ஸர்வத்ர முகே சாஸ்ய ஹுதாஶநஃ। தஸ்மாத் ஸர்வகதோ மேத்யஃ பஶுரூபீ ஹுதாஶநஃ ।। ௨௩.
அஜன் மிகுந்த ஒளியுடன், உலகம் முழுவதும் பரவிய வடிவம் எடுப்பான்; அவனது விதை எங்கும் வீணாகாது, அவன் வாயில் நெருப்பு உள்ளது. அதனால் எல்லா இடங்களிலும், மிருக வடிவில் இருக்கும் நெருப்பு தூயதும் பரவலாகவும் இருக்கும்.
தபஸா பாவிதாத்மாநோ யே வை த்ரக்ஷ்யந்தி வை த்விஜாஃ। ஈஶித்வே ச ஶிவத்வே ச ஸர்வகம் ஸர்வதஃ ஸ்திரம் ।। ௨௩.
தவம் செய்து தங்கள் உள்ளத்தை சுத்திகரித்த த்விஜர்கள், எல்லா இடங்களிலும் நிலையான, எல்லாவற்றையும் ஆளும், சிவமான இறைவனை கண்டடைவார்கள்.
ரஜஸ்தமோவிநிர்முக்தாஸ்த்யக்த்வா மாநுஷ்யகம்புவி। மத்ஸமீபம் கமிஷ்யந்தி புநராவ்ரு'த்திதுர்லபம் ।। ௨௩.
ரஜஸ், தமஸ் ஆகிய இருண்ட ஆசைகள் நீங்கி, மனித உடலை விட்டு விட்டு, மீண்டும் பிறப்பது அரிதான எனது அருகே வந்து சேர்வார்கள்.
இத்யேவமுக்தோ பகவாந் ப்ரஹ்மா ருத்ரேண வை த்விஜாஃ। ப்ரணம்ய ப்ரயதோ பூத்வா புநராஹ பிதாமஹஃ ।। ௨௩.
இவ்வாறு ருத்ரனால் கூறப்பட்ட பின்பு, புனிதமான பிரம்மா, தாழ்ந்து வணங்கி, பக்தியுடன் மீண்டும் பேசினார்.
பகவந்தேவதேவேஶ விஶ்வரூபீ மஹேஶ்வரஃ। இமாஸ்தவ மஹாதேவ தநவோ லோகவந்திதாஃ ।। ௨௩.
தேவர்களின் தலைவனே, உலகம் முழுவதும் பரவிய வடிவுடைய பெருமாளே, மகாதேவா, உமது இந்த உடல்கள் உலகத்தால் போற்றப்படுகின்றன.
விஶ்வரூப மஹாஸத்த்வ கஸ்மிந் காலே மஹாபுஜ। கஸ்யாம் வா யுகஸம்பூத்யாம் த்ரக்ஷ்யந்தி த்வாம் த்விஜாதயஃ ।। ௨௩.
உலக வடிவம் கொண்ட பெருமைமிக்கவனே, வலிமைமிக்க கரங்களுடையவனே, எந்த காலத்தில், எந்த யுகத்தின் தோற்றத்தில் த்விஜர்கள் உம்மை காண்பார்கள்?
கேந வா தத்த்வயோகேந த்யாநயோகேந கேந வா । தநவஸ்தே மஹாதேவ ஶக்யா த்ரஷ்டும் த்விஜாதிபிஃ ।। ௨௩.
எந்த உண்மை ஒன்றிப்பாட்டால், அல்லது எந்த தியான யோகத்தால், மகாதேவா, த்விஜர்கள் உமது வடிவங்களை காண இயலும்?
தபஸா நைவ யோகேந தாநதர்மபலேந வா। ந தீர்தபலயோகேந க்ரதுபிர்வா ஸதக்ஷிணைஃ ।। ௨௩.
தவம் மூலமாகவோ, யோகத்தாலோ, தானம் தர்மத்தின் பலனாலும், தீர்த்த யாத்திரையின் பலனாலும், அல்லது முறையான காணிக்கையுடன் யாகங்கள் செய்தாலும் கூட, என்னை காண முடியாது.
ந வேதாத்யாபநைர்வாபி ந சித்தேந விவேதநைஃ । ஶக்யோऽஹம் மாநுர்ஷைத்ரஷ்டும்ரு'தே த்யாநாத்பரம் ந ஹி ।। ௨௩.
வேதங்களை படிப்பதாலும், மனதின் அறிவால் பகுத்தறிவதாலும் கூட இல்லை; உயர்ந்த தியானம் தவிர மனிதர்கள் என்னை காண முடியாது.
ஸாத்யோ நாராயணஶ்சைவ விஷ்ணுஸ்த்ரிபுவநேஶ்வரஃ । பவிஷ்யதீஹ நாம்நா து வாராஹோ நாம விஶ்ருதஃ ।। ௨௩.
சாத்யன், நாராயணன், மற்றும் மூன்று உலகங்களின் இறைவன் விஷ்ணு, இங்கு புகழ்பெற்ற வராகன் என்ற பெயரில் தோன்றுவார்கள்.