वायुपुराणम्

स तदा ह्याहुतेः कालो दर्शस्य च वषट्क्रिया। एतदृतुमुखं ज्ञेयममावास्यास्य पर्वणः ।। ५६.

दिवा पर्वण्यमावास्यां क्षीणेन्दौ बहुले तु वै। तस्माद्दिवा ह्यमावास्यां गृह्यतेऽसौ दिवाकरः। गृह्यते वै दिवा ह्यस्मादमावास्यां दिविक्षयैः ।। ५६.

कलानामपि वै तासां बहुमान्याजडात्मकैः। तिथीनां नाम धेयानि विद्वद्भिः संज्ञितानि वै ।। ५६.

दर्शयेतामथान्योन्यं सूर्याचन्द्रमसावुभौ । निष्क्रामत्यथ तेनैव क्रमशः सूर्यमण्डलात् ।। ५६.

द्विलवेन ह्यहो रात्रं भास्करं स्पृशते शशी। स तदा ह्याहुतेः कालो दर्शस्य च वषट्‌क्रिया ।। ५६.

कुहेति कोकिरेनोक्तो यः कालः परिचिह्नितः। तत्कालसंज्ञिता यस्मादमावास्या कुहुः स्मृता ।। ५६.

सिनीवालीप्रमाणेन क्षीणशेषो निशाकरः। अमावास्यां विशत्यर्कं सिनीवाली ततः स्मृता ।। ५६.

पर्वणः पर्वकालस्तु तुल्यो वै तु वषट्‌क्रिया। चन्द्रसूर्यव्यतीपाते उभे ते पूर्णिमे स्मृते ।। ५६.

प्रतिपत्पञ्चदश्योश्च पर्वकालो द्विमात्रकः। कालः कुहुसिनीवाल्योः समुद्रो द्विलवः स्मृतः ।। ५६.

अर्काग्निमण्डले सोमे पर्वकालः कलाश्रयः। एवं स शुक्रपक्षो वै रजन्याः पर्वसन्धिषु ।। ५६.

सम्पूर्णमण्डलः श्रीमांश्चन्द्रमा उपरज्यते। यस्मादाप्यायते सोमः पञ्चदश्यान्तु पूर्णिमा ।। ५६.

दशभिः पञ्चभिश्चैव कलाभिर्दिवसक्रमात्। तस्मात् कला पञ्चदशी सोमे नास्ति तु षोडशी। तस्मात्सोमस्य भवति पञ्चदश्यां महाक्षयः ।। ५६.

इत्येते पितरो देवाः सोमपाः सोमवर्द्धनाः। आर्त्तवा ऋतवो यस्मात्ते देवा भावयन्ति च ।। ५६.

अतः पितॄन् प्रवक्ष्यामि मासश्राद्धभुजस्तु ये। तेषां गतिञ्च सत्त्वञ्च गतिं श्राद्धस्य चैव हि ।। ५६.

न मृतानां गतिः शक्या विज्ञातुं पुनरागतिः। तपसापि प्रसिद्धेन किं पुनर्मांसचक्षुषा ।। ५६.

श्राद्धदेवान् पिदॄनेतान् पितरो लौकिकाः स्मृताः। देवाः सौम्याश्च यज्वानः सर्वे चैव ह्ययोनिजाः ।। ५६.

देवास्ते पितरः सर्वे देवास्तान् भावयन्त्युत। मनुष्याः पितरश्चैव तेभ्योऽन्ये लौकिकाः स्मृताः ।। ५६.

पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः। यज्वानो ये तु सोमे न सोमवन्तस्तु ते स्मृताः ।। ५६.

ये यज्वानः स्मृतास्तेषां ते वै बर्हिषदः स्मृताः। कर्मस्वेतेषु युक्तास्ते तृप्यन्त्यादेहसम्भवात् ।। ५६.

अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तेषां होमिनो याज्ययाजिनः। ये वाप्याश्रमधर्मेण प्रस्थानेषु व्यवस्थिताः ।। ५६.

अन्ते च नैव सीदन्ति श्रद्धायुक्तेन कर्मणा। ब्रह्मचर्येण तपसा यज्ञेन प्रजया च वै ।। ५६.

श्रद्धया विद्यया चैव प्रदानेन च सप्तधा। कर्मस्वेतेषु ये युक्ता भवन्त्या देवपातनात् ।। ५६.

देवैस्तैः पितृभिः सार्द्धं सूक्ष्मकैः सोमपायकैः। स्वर्गता दिवि मोदन्ते पितृमन्तमुपासते ।। ५६.

प्रजावतां प्रशंसैव स्मृता सिद्धा क्रियावताम्। तेषां निवापदत्तान्नं तत्कुलीनैश्च बान्धवैः ।। ५६.

मासं श्राद्धभुजस्तृप्ति लभन्ते सोमलौकिकाः। एते मनुष्याः पितरो मासि श्राद्ध भुजस्तु ते ।। ५६.

तेभ्योऽपरे तु ये चान्ये सङ्कीर्णाः कर्मयोनिषु। भ्रष्टाश्चाश्रमधर्मेभ्यः स्वधास्वाहाविवर्जिताः ।। ५६.

भिन्नदेहा दुरात्मनः प्रेतभूता यमक्षये। स्वकर्माण्येव शोचन्ति यातनास्थानमागताः ।। ५६.

दीर्घायुषोऽतिशुष्काश्च विवर्णाश्च विवाससः। क्षुत्पिपासापरीताश्च विद्रवन्ति इतस्ततः ।। ५६.

सरित्सरस्तडागानि वापिश्चैव जलेप्सवः। परान्नानि च लिप्सन्ते कम्पमानास्ततस्ततः ।। ५६.