वायुपुराणम्

तीर्णानां सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयात् । ताराणां तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः ।। ५३.

दिव्यानां पार्थिवानाञ्च नैशानाञ्चैव सर्वशः । आदानान्नित्यमादित्यस्तमसां तेजसां महान् ।। ५३.

सुवति स्पन्दनार्थे च धातुरेष विभाव्यते। सवनात्तेजसोऽपाञ्च तेनासौ सविता मतः ।। ५३.

बह्वर्थश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरिष्यते । शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते ।। ५३.

सुर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे। ज्वलत्तेजोमये शुक्ले वृत्तकुम्भनिभे शुभे ।। ५३.

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम्। घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु ।। ५३.

विशन्ति सर्वदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः। मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः ।। ५३.

तानि देवगृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च। सौरं सूर्यो विशस्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च ।। ५३.

शौक्रं शुक्रो विशस्थानं षोडशार्च्चिः प्रतापवान्। बृहद्बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लौहितः । शानैश्चरं तथा स्थानं देव श्चैव शनैश्चरः ।। ५३.

आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः । नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः ।। ५३.

त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलञ्च प्रमाणतः। द्विगुणः सूर्यविस्ताराद्विस्तारः शशिनः स्मृतः ।। ५३.

तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर्भूत्वाधस्तात् प्रसर्पति। उद्धृत्य पार्थिवच्छायां निर्मितो मण्डलाकृतिः ।। ५३.

स्वर्भानोस्तु बृहत् स्थानन्निर्मितं यत्तमोमयम्। आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य सोमं गच्छति पर्वसु ।। ५३.

आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सोमञ्च पर्वसु। स्वर्भासानुदते यस्मात्ततः स्वर्भानुरुच्यते ।। ५३.

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवश्च निधीयते। विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात् प्रमाणतः ।। ५३.

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः। बुहस्पतेः पादहीनौ कुजसौरावुभौ स्मृतौ । विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः ।। ५३.

तारानक्षत्ररूपाणि स्वपुष्मन्तीह यानि वै। बुधेन समतुल्यानि विस्तारान्मण्डलादथ ।। ५३.

प्रायशश्चन्द्रयोगानि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्। तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम् ।। ५३.

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने। पूर्वापरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि तु। योजनान्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते ।। ५३.

उपरिष्टात्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः। सौरोऽङ्गिराश्च वक्रश्च ज्ञेया मन्दविचारिणः ।। ५३.

तेभ्योऽधस्तात्तु चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः। सूर्यः सोमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः ।। ५३.

यावन्त्य स्तारकाः कोट्यस्तावदृक्षाणि सर्वशः। वीथीनां नियमाच्चैवमृक्षमार्गो व्यवस्थितः ।। ५३.

गतिस्तास्त्वेव सूर्यस्य नीचोच्चत्वेऽयनक्रमात्। उत्तरायण मार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः। बौधं बौधोऽथ स्वर्भानुः स्वर्भानोः स्थानमास्थितः ।। ५३.

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्त्युत। गृहाण्ये तानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम् ।। ५३.

कल्पादौ संप्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयम्भुवा। स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावदाभूतसंप्लवम् ।। ५३.

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवतायतनानि वै। अभिमानिनोऽवतिष्टन्ति यावदाभूतसंप्लवम् ।। ५३.

अतीतैस्तु सहातीता भाव्याभाव्यैः सुरासुरैः । वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च स्थानानि स्वैः सुरैः सह ।। ५३.

अस्मिन् मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः। विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वतेऽन्तरे ।। ५३.

त्विषिमान्धर्मपुत्रस्तु सोमदेवो वसुः स्मृतः। शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवोऽसुरराजकः ।। ५३.