वायुपुराणम्

रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्धर्मो लोके प्रभुः स्वयम्। महाग्रहो द्विजश्रेष्ठो मन्दगामी शनैश्चरः ।। ५३.

देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ। प्रजापतिसुतावेतावुभौ शुक्रबृहस्पती। दैत्यो महेन्द्रश्च तयोराधिपत्ये विनिर्मितौ ।। ५३.

आदित्यमूलमखिलं त्रिलोकं नात्र संशयः। भवत्यस्य जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् ।। ५३.

रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्रास्त्रिदिवौकसाम्। द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्ना यत्तेजः सार्वलौकिकम् ।। ५३.

सर्वात्मा सर्वलोकेशो मूलं परमदैवतम्। ततः संजायते सर्वं तत्र चैव प्रलीयते ।। ५३.

बावाभावौ हि लोकानामादित्यान्निः सृतौ पुरा। जगज्ज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान् सुग्राहो रविः ।। ५३.

यत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः। क्षणा मुहूर्त्ता दिवसा निशाः पक्षाश्च कृत्स्नशः। मासाः संवत्सराश्चैव ऋतवोऽन्दयुगानि च ।। ५३.

तदादित्यादृते तेषां कालसंख्या न विद्यते। कालादृते न निगमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ।। ५३.

ऋतुनामविभागश्च पुष्पमूलफलं कुतः। कुतः सस्याभिनिष्पत्तिर्गुणौषधिगणादि वा ।। ५३.

अभावो व्यवहाराणां देवानां दिवि चेह च। जगत्प्रतापनमृते भास्करं वारितस्करम् ।। ५३.

स एव कालश्चाग्निश्च द्वादशात्मा प्रजापतिः। तपत्येष द्विजश्रेष्टास्त्रैलोक्यं सचराचरम् ।। ५३.

स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः। उत्तमं मार्गमास्थाय वायोभाभिरिदञ्जगत्। पार्श्वमूर्द्ध्वमधश्चैव तापयत्येष सर्वशः ।। ५३.

रवेरश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् । तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः ।। ५३.

सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च। विश्वश्रवाः पुनश्चान्यः संयद्वसुरतः परम् । अर्वावसुः पुनश्चान्यो मया चात्र प्रकीर्त्तितः ।। ५३.

सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु क्षीणं शशिनमेधयन्। तिर्यगूर्द्ध्वप्रभावोऽसौ सुषुम्नः परिकीर्त्यते ।। ५३.

हरिकेशः पुरस्त्वाद्या ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते। दक्षिणे विश्वकर्मा तु रश्मिर्वर्द्धयते बुधम् ।। ५३.

विश्वश्रवास्तु यः पश्चात् शुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः। संयद्वसुश्च यो रश्मिः सा योनिर्लोहितस्य च ।। ५३.

षष्ठस्त्वर्वावसू रश्मिर्योनिस्तु स बृहस्पतेः। शनैश्चरं पुनश्चापि रश्मिराप्यायते स्वराट् ।। ५३.

एवं सूर्यप्रभावेण ग्रहनक्षत्रतारकाः। वर्द्धन्ते विदिताः सर्वा विश्वञ्चैदं पुनर्जगत् । नक्षीयन्ते पुनस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता ।। ५३.

क्षेत्राण्येतानि वै पूर्वमापतन्ति गभस्तिभिः। तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रताङ्गतः ।। ५३.

तीर्णानां सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयात् । ताराणां तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः ।। ५३.

दिव्यानां पार्थिवानाञ्च नैशानाञ्चैव सर्वशः । आदानान्नित्यमादित्यस्तमसां तेजसां महान् ।। ५३.

सुवति स्पन्दनार्थे च धातुरेष विभाव्यते। सवनात्तेजसोऽपाञ्च तेनासौ सविता मतः ।। ५३.

बह्वर्थश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरिष्यते । शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते ।। ५३.

सुर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे। ज्वलत्तेजोमये शुक्ले वृत्तकुम्भनिभे शुभे ।। ५३.

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम्। घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु ।। ५३.

विशन्ति सर्वदेवास्तु स्थानान्येतानि सर्वशः। मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः ।। ५३.

तानि देवगृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च। सौरं सूर्यो विशस्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च ।। ५३.

शौक्रं शुक्रो विशस्थानं षोडशार्च्चिः प्रतापवान्। बृहद्बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लौहितः । शानैश्चरं तथा स्थानं देव श्चैव शनैश्चरः ।। ५३.