वायुपुराणम्

अयं हरिस्तैर्हरिभिस्तुरङ्गमैरयन् हि चापो हरतीति रश्मिभिः। विसर्गकाले विसृजंश्च ताः पुनर्बिभर्ति शश्वत् सविता चराचरम् ।। ५२.

हरिर्हरिद्भिर्ह्रियते तुरङ्गमैः पिबत्यथापो हरिभिः सहस्रधा। ततः प्रमुञ्चत्यपि तास्त्वसौ हरिः स मुह्यमानो हरिभिस्तुरङ्गमैः ।। ५२.

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु। भद्रैस्तैरक्षतैरश्वैः सर्पतेऽसौ दिवि क्षये ।। ५२.

अहोरात्राद्रथैनासौ एकचक्रेण तु भ्रमन्। सप्तद्वीपसमुद्रान्तं सप्तभिः सप्तभिर्हयैः ।। ५२.

छन्दोभिरश्वरूपैस्तैर्यतश्चक्रन्ततः स्थितैः। कामरूपैः सकृद्युक्तैरमितैस्तैर्मनोजवैः ।। ५२.

हरितैरव्ययैः पिङ्गैरीश्वरैर्ब्रह्मवादिभिः। अशीति मण्डलशतं भ्रमन्त्यब्देन ते हयाः ।। ५२.

बाह्यमभ्यन्तरञ्चैव मण्डलं दिवसक्रमात् । कल्पादौ सम्प्रयुक्तास्ते वहन्त्याभूतसम्प्लवात्। आवृता वालखिल्यैस्ते भ्रमन्ते रात्र्यहानि तु ।। ५२.

प्रथितैर्वचोभङिरग्र्यैः स्तूयमानो महर्षिभिः। सैव्यते गीतवृत्यैश्च गन्धर्वैरप्सरोगणैः। पतङ्गः पत गैरश्वैर्भ्रममाणो दिवस्पतिः ।। ५२.

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि तथा शशी। ह्रासवृद्धी तथैवास्य रश्मीनां सूर्यवत् स्मृते ।। ५२.

त्रिचक्रोभयपार्श्वस्थो विज्ञेयः शशिनो रथः। अपां गर्भसमुत्पन्नो रथः साश्वः ससारथिः। शतारैश्च त्रिभिश्चक्रैर्युक्तः शुल्कैर्हयोत्तमैः ।। ५२.

दश भिस्तु कृशैर्दिव्यैरसङ्गैस्तैर्मनोजवैः। सकृद्युक्ते रथे तस्मिन् वहन्ते चायुगक्षयात् ।। ५२.

संगृहीते रथे तस्मिन् श्वेतश्चक्षुःश्रवास्तु वै। अश्वा स्तमेकवर्णास्ते वहन्ते शङ्खवर्च्चसम् ।। ५२.

ययुश्च त्रिमनाश्चैव वृषो राजीवलो हयः। अस्वो वामस्तुरण्यश्च हंसो व्योमी मृगस्तथा ।। ५२.

इत्येते नामभिः सर्वे दश चन्द्रमसो हयाः । एते चन्द्रमसं देवं वहन्ति दिवसक्षयात् ।। ५२.

देवैः परिवृतः सौम्यः पितृभिश्चैव गच्छति। सोमस्य शुक्ल पक्षादौ भास्करे पुरतः स्थिते। आपूर्यते पुरस्यान्तः सततं दिवसक्रमात् ।। ५२.

देवैः पीतं क्षये सोममाप्याययति नित्यदा। पीतं पञ्चदशाहन्तु रश्मिनैकेन भास्करः ।। ५२.

आपूरयन् सुषुम्नेन भागं भागमहःक्रमात् । सुषुम्नाप्यायमानस्य शुक्ला वर्द्धन्ति वै कलाः ।। ५२.

तस्माद्ध्रसन्ति वै कृष्णे शुक्ल आप्याययन्ति च। इत्येवं सूर्यवीर्येण चन्द्रस्याप्यायिता तनुः ।। ५२.

पौर्णमास्यां स दृश्येत शुक्लः सम्पूर्णमण्डलः । एवमाप्यायितः सोमः शुक्लपक्षे दिनक्रमात् ।। ५२.

ततो द्वितीयाप्रभृति बहुलस्य चतुर्द्दशी। अपां सारमयस्येन्दो रसमात्रात्मकस्य च। पिबन्त्यम्बुमयं देवा मधु सौम्यं सुधाम यम् ।। ५२.

सम्भृतञ्चार्द्धमासेन अमृतं सूर्यतेजसा । भक्षार्थममृतं सौम्यं पौर्णमास्यामुपासते ।। ५२.

एकरात्रं सुरैः सर्वैः पितृभिश्च महर्षिभिः। सोमस्य कृष्णपक्षादौ भास्कराभिमुखस्य च ।। ५२.

प्रक्षीयते पुरस्यान्तः पीयमानाः कलाः क्रमात्। क्षीयन्ते तस्मात् कृष्णे याः शुक्ले ह्याप्याययन्ति ताः ।। ५२.

एवं दिनक्रमातीते विबुधास्तु निशाकरम् । पीत्वाऽर्द्धमासङ्गच्छन्ति अमावास्यां सुरोत्तमाः । पितरश्चोपतिष्ठन्ति अमावास्यां निशाकरम् ।। ५२.

ततः पञ्चदशे भागे किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके। अपराह्ने पितृगणैर्जघन्यः पर्युपास्यते ।। ५२.

पिबन्ति द्विकलाकालं शिष्टा तस्य तु या कला। निःसृतं तदमावास्याङ्गभस्तिभ्यः स्वधामृतम्। तां स्वधां मासतृप्त्यै तु पीत्वा गच्छन्ति तेऽमृतम् ।। ५२.

सौम्या बर्हिषदश्चैव अग्निष्वात्तास्तथैव च। कव्याश्चैव तु ये प्रोक्ताः पितरः सर्व एव ते ।। ५२.

संवत्सरास्तु वै कव्याः पञ्चाब्दा ये द्विजैः स्मृताः। सौम्यास्तु ऋतवो ज्ञेया मासा बर्हिषदः स्मृताः। अग्निष्वात्तार्तवश्चैव पितृसर्गा हि वै द्विजाः ।। ५२.

पितृभिः पीयमानस्य पञ्चदश्यां कला तु वै। यावन्न क्षीयते तस्य भागः पञ्चदश स्तु सः ।। ५२.