वायुपुराणम्

एवमर्थ वशात्तस्य सन्निवेशो रथस्य तु। तथा संयोगभागेन संसिद्धो भास्वरो रथः ।। ५१.

तेनाऽसौ तरणिर्देवस्तरसा सर्पते दिवि। युगाक्षकोटिसम्बद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य हि ।। ५१.

ध्रुवेण भ्रमतो रश्मी विचक्रयुगयोस्तु वै। भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु ।। ५१.

युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य तु। ध्रुवेण संगृहीते वै द्विचक्रश्वेतरज्जुवत् ।। ५१.

भ्रमन्तमनुगच्छेतां ध्रुवं रश्मी तु तावुभौ । युगाक्ष कोटी ते तस्य वातोर्मी स्यन्दनस्य तु ।। ५१.

कीलासक्तो यथा रज्जुर्भ्रमते सर्वतो दिशम्। ह्रसतस्तस्य रश्मी तौ मण्डलेषूत्तरायणे ।। ५१.

वर्द्धेते दक्षिणे चैव भ्रमतो मण्डलानि तु। ध्रुवेण संगृहीतौ तु रस्मी वै नयतो रविम् ।। ५१.

आकृष्येते यदा तौ वै ध्रुवेण समधिष्ठितौ। तदा सोऽभ्यन्तरं सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु ।। ५१.

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरुभयोश्चरन् । ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु ।। ५१.

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु। उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति ।। ५१.

स रथोऽधिष्ठितो देवैरादित्यैऋषिभिस्तथा। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः ।। ५२.

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु। धातार्यमा पुलस्त्यश्च पुलहश्च प्रजापतिः ।। ५२.

उरगो वासुकिश्चैव सङ्कीर्णारश्च तावुभौ। तुम्बुरुर्नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ ।। ५२.

क्रतुस्थल्यप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थली। ग्रामणी रथकृच्छ्रश्च तपोर्यश्चैव तावुभौ ।। ५२.

रक्षो हेतिः प्रहेतिश्च यातुधानावुदाहृतौ। मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे ।। ५२.

वासन्तौ ग्रैष्मिकौ मासौ मित्रश्च वरुणश्च ह। ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश्च तक्षको रम्भ एव च ।। ५२.

मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हहा हुहूः। रथस्वनश्च ग्रामण्यो रथचित्रश्च तावुभौ ।। ५२.

पौरुषेयो धवश्चैव यातुधानावुदाहृतौ। एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः ।। ५२.

ततः सूर्ये पुनस्त्वन्या निवसन्तीह देवताः। इन्द्रश्चैव विवस्वांश्च अङ्गिरा भृगुरेव च ।। ५२.

एलापर्णस्तथा सर्पः शङ्खपालश्च तावुभौ। विश्वावसूग्रसेनौ च प्रातश्चैवारुणश्च ह ।। ५२.

प्रम्लोचेति च विख्याता निम्लोचेति च ते उभे। यातुधानस्तथा सर्पो व्याघ्रः श्वेतश्च तावुभौ। नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे ।। ५२.

शरदृ-तौ पुनः शुभ्रा वसन्ति मुनि देवताः। पर्ज्जन्यश्चाथ पूषा च भरद्वाजः सगौतमः ।। ५२.

विश्वावसुश्च गन्धर्वास्तथैव सुरभिश्च यः। विश्वाची च घृताची च उभे ते शुभलक्षणे ।। ५२.

नाग ऐरावतश्चैव विश्रुतश्च धनञ्जयः। सेनजिच्च सुषेणशचव सेनानीर्ग्रामणीश्च तौ ।। ५२.

आपो वातश्च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ। वसन्त्येते तु वै सूर्ये मासयोश्च इषोर्जयोः ।। ५२.

हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति तु दिवाकरे। अंशो भगश्च द्वावेतौ कश्यपश्च ऋतुश्च ह ।। ५२.

भुजङ्गश्च महापझः सर्पः कर्कोटकस्तथा। चित्रसेनश्च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ ।। ५२.

उर्वशी विप्रचित्तिश्च तथैवाप्सरसौ शुभे। तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च सेनानीर्ग्रामणीश्च तौ ।। ५२.

विद्युत्स्फूर्ज्जश्च तावुग्रौ यातुधानावुदाहृतौ। सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ।। ५२.