वायुपुराणम्

शतघ्नैकोनकास्त्रिंशन्मात्रात्रिशत् षडुत्तरा। द्विषष्टिभाक् त्रयोविंशन्मात्रायाञ्च चला भवेत् ॥ ५०.

चत्वारिंशत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च विद्युतिः। सप्ततिञ्चापि तत्रैव नवतिं विद्धि निस्वये ॥ ५०.

चत्वार्येव शतान्याहुर्विद्युतौ वैधसंयुगे। चरांशो ह्येष विज्ञेयो नालिका चात्र कारणम् ॥ ५०.

संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मानविकल्पिताः। निश्चयः सर्वकालस्य युग इत्यभिधीयते ॥ ५०.

संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः। इद्वत्सरस्तृतीयस्तु चतुर्थश्चानुवत्सरः। पञ्चमो वत्सरस्तेषां कालस्तु परिसंज्ञितः ॥ ५०.

विंशशतं भवेत्पूर्णं पर्वणां तु रवेर्युगम्। एतान्यष्टादशस्त्रिंशदुदयो भास्करस्य च ॥ ५०.

ऋतवस्त्रिंशतः सौरा अयनानि दशैव तु। पञ्चत्रिंशत् शतं चापि षष्टिर्मासाश्च भास्करः ॥ ५०.

त्रिंशदेव त्वहोरात्रं स तु मासश्च भास्करः। एकषष्टिस्त्वहोरात्रा दनुरेको निभाव्यते ॥ ५०.

अह्नान्तु त्र्यधिकाशीतिः शतं चाप्यधिकं भवेत्। मानं तच्चित्रभानोस्तु विज्ञेयं भुवनस्य तु ॥ ५०.

सौरसौम्यं तु विज्ञेयं नक्षत्रं सावनं तथा। नामान्येतानि चत्वारि यैः पुराणं विभाव्यते ॥ ५०.

खे तस्योत्तरतश्चैव श्रृङ्गवान्नाम पर्वतः। त्रीणि तस्य तु श्रृङ्गाणि स्पृशन्तीव नभस्तलम् ॥ ५०.

तैश्चापि श्रृङ्गवान्नाम सर्वतश्चैव विश्रुतः। एकमार्गश्च विस्तारो विष्कम्भश्चापि कीर्तितः ॥ ५०.

तस्य वै सर्वतः श्रृङ्गं मध्यमन्तद्धिरण्मयम्। दक्षिणं राजतञ्चैव श्रृङ्गं तु स्फटिकप्रभम् ॥ ५०.

सर्वरत्नमयं चैकं श्रृङ्गमुत्तरमुत्तमम्। एवं कूटैस्रिभिः शैलैः श्रृङ्गवानिति विश्रुतः ॥ ५०.

यत्तद्विषुवतं श्रृङ्गन्तदर्कः प्रतिपद्यते। शरद्वसन्तयोर्मध्ये मध्यमां गतिमास्थितः। अहस्तुल्यामथो रात्रिं करोति तिमिरापहः ॥ ५०.

हरिताश्च हया दिव्यास्ते नियुक्ता महारथे। अनुलिप्ता इवाभान्ति पझरक्तैर्गभस्तिभिः ॥ ५०.

मेषान्ते च तुलान्ते च भास्करोदयतः स्मृताः । मुहूर्त्ता दश पञ्चैव अहोरात्रिश्च तावती ॥ ५०.

कृत्तिकानां यदा सूर्यः प्रथमांशगतो भवेत् । विशाखानां तथा ज्ञेयश्चतुर्थांशे निशाकरः॥ ५०.

विशाखायां यदा सूर्य श्च्रतेंऽशं तृतीयकम्। तदा चन्द्रं विजानीयात् कृत्तिकाशिरसि स्थितम् ॥ ५०.

विषुवन्तं तदा विद्यादेवमाहुर्महर्षयः। सूर्येण विषुवं विद्यात् कालं सोमेन लक्षयेत् ॥ ५०.

समा रात्रिरहश्चैव यदा तद्विषुवद्भवेत्। तदा दानानि देयानि पितृभ्यो विषुवत्यपि। ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण मुखमेतत्तु दैवतम् ॥ ५०.

ऊनरात्राधिमासौ च कलाकाष्ठामुहूर्त्तकाः। पौर्णमासी तथा ज्ञेया अमावास्या तथैव च। सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमति स्तथा ॥ ५०.

तपस्तपस्यौ मधुमाधवौ च शुक्रः शुचिश्चायनमुत्तरं स्यात्। नभो नभश्योऽथ इषुः सहोर्जः सहःसहस्याविति दक्षिणं स्यात् ॥ ५०.

संवत्सरास्ततो ज्ञेयाः पञ्चाब्दा ब्रब्मणः सुताः। तस्मात्तु ऋतवो ज्ञेया ऋतवो ह्यन्तराः स्मृताः ॥ ५०.

तस्मादनुमुखा ज्ञेया अमावास्यास्य पर्वणः. तस्मात्तु विषुवं ज्ञेयं पितृदैवहितं सदा ॥ ५०.

एवं ज्ञात्वा न मुह्येत दैवे पित्र्ये च मानवः। तस्मात् स्मृतं प्रजानां वै विषुवत्सर्वगं सदा ॥ ५०.

आलोकान्तः स्मृतो लोको लोकान्तो लोक उच्यते। लोकपालाः स्थितास्तत्र लोकालोकस्य मध्यतः ॥ ५०.

चत्वारस्ते महात्मानस्तिष्ठन्त्याभूतसम्प्लवात्। सुधामा चैव वैराजः कर्द्दमः शङ्‌कृपस्तथा। हिरण्यलोमा पर्ज्जन्यः केतुमान् जातनिश्चयः ॥ ५०.

निर्द्वन्द्वा निरभीमाना निस्तन्त्रा निष्परिग्रहाः। लोकपालाः स्थिता ह्येते लोकालोके चतुर्दिशम् ॥ ५०.