वायुपुराणम्

नक्षत्रचन्द्रसूर्याश्च ग्रहास्तारागणैः सह। अभ्यन्तरं प्रकाशन्ते लोकालोकस्य वै गिरेः ॥ ५०.

एतावानेव लोकस्तु निरालोकस्त्वतः परम्। लोकालोक एकधा तु निरालोकस्त्वनेकधा ॥ ५०.

लोकालोकन्तु सन्धत्ते यस्मात् सूर्यः परिग्रहम्। तस्मात्सन्ध्येति तामाहुरुषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम् । उषा रात्रिः स्मृता विप्रैर्व्युष्टिश्चापि त्वहः स्मृतम् ॥ ५०.

सूर्यं हि ग्रसमानानां सन्ध्याकाले हि रक्षसाम्। प्रजापतिनियोगेन शापस्तेषां दुरात्मनाम् । अक्षयत्वञ्च देहस्य प्रापिता मरणं तथा ॥ ५०.

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता मन्देहा नाम राक्षसाः। प्रार्थयन्ति सहस्रांशुमुदयन्ति दिने दिने। तापयन्तो दुरात्मानः सूर्यमिच्छन्ति खादितुम् ॥ ५०.

अथ सूर्यस्य तेषाञ्च युद्धमासीत् सुदारुणम्। ततो ब्रह्मा च देवाश्च ब्राह्मणाश्चैव सत्तमाः। सन्ध्येति समुपासन्तः क्षेपयन्ति महाजलम् ॥ ५०.

ओङ्कारब्रह्मसंयुक्तं गायत्र्या चाभिमन्त्रितम्। तेन दह्यन्ति ते दैत्या वज्रभूतेन वारिणा ॥ ५०.

ततः पुनर्महातेजा महाद्युतिपराक्रमः. योजनानां सह स्राणि ऊर्द्ध्वमुत्तिष्ठते शतम् ॥ ५०.

ततः प्रयाति भगवान् ब्राह्मणैः परिवारितः। वालखिल्यैश्च मुनिभिः कृतार्थैः समरीचिभिः ॥ ५०.

काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत् कलान्तम् । त्रिंशत् कलाश्चैव भवेन्मुहूर्त्तस्तैस्त्रिंशता रात्र्यहनी समेते ॥ ५०.

ह्रासवृद्धी त्वहर्भागैर्दिवसानां यथाक्रमम्। सन्ध्या मुहूर्तमानन्तु ह्रासे वृद्धौ समा स्मृता ॥ ५०.

लेखाप्रभृत्यथादित्ये त्रिमुहूर्त्तागते तु वै। प्रातस्तनः स्मृतः कालो भागस्त्वह्नः स पञ्चमः ॥ ५०.

तस्मात् प्रातस्तनात्कालात् त्रिमुहूर्त्तस्तु सङ्गवः। मध्याह्नस्त्रिमुहूर्त्तस्तु तस्मात्कालाच्च सङ्गवात् ॥ ५०.

तस्मान्मध्यन्दिनात् कालादपराह्न इति स्मृतः । त्रय एव मुहूर्त्तास्तु तस्मात् कालाच्च मध्यमात् ॥ ५०.

अपराह्ने व्यतीपाते काल- सायाह्न उच्यते। दशपञ्चमुहूर्त्ताद्वै मुहूर्त्तास्त्रय एव च ॥ ५०.

दशपञ्चमुहूर्त्तं वै अहर्विषुवति स्मृतम्। दशपञ्चमुहूर्त्ताद्वै रात्रिन्दिवमिति स्मृतम् ॥ ५०.

वर्ध्धते ह्रसते चैव अयने दक्षिणोत्तरे। अहस्तु ग्रसते रात्रिं रात्रिस्तु ग्रसते त्वहः ॥ ५०.

शरद्वसन्तयोर्मध्ये विषुवन्तद्विभाव्यते। अहोरात्रं कलाश्चैव सप्त सोमः समश्रुते ॥ ५०.

तथा पञ्चदशाहानि पक्ष इत्याभिधीयते। द्वौ पक्षौ च भवेन्मासो द्वौ मासावन्तरावृतुः। ऋतुत्रयमयनं स्याद्द्वैऽयने वर्षमुच्यते ॥ ५०.

निमेषादिकृतः कालः काष्ठाया दश पञ्च च। कलायास्त्रिंशतः काष्ठा मात्राघीतिद्वयात्मिका ॥ ५०.

शतघ्नैकोनकास्त्रिंशन्मात्रात्रिशत् षडुत्तरा। द्विषष्टिभाक् त्रयोविंशन्मात्रायाञ्च चला भवेत् ॥ ५०.

चत्वारिंशत्सहस्राणि शतान्यष्टौ च विद्युतिः। सप्ततिञ्चापि तत्रैव नवतिं विद्धि निस्वये ॥ ५०.

चत्वार्येव शतान्याहुर्विद्युतौ वैधसंयुगे। चरांशो ह्येष विज्ञेयो नालिका चात्र कारणम् ॥ ५०.

संवत्सरादयः पञ्च चतुर्मानविकल्पिताः। निश्चयः सर्वकालस्य युग इत्यभिधीयते ॥ ५०.

संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः। इद्वत्सरस्तृतीयस्तु चतुर्थश्चानुवत्सरः। पञ्चमो वत्सरस्तेषां कालस्तु परिसंज्ञितः ॥ ५०.

विंशशतं भवेत्पूर्णं पर्वणां तु रवेर्युगम्। एतान्यष्टादशस्त्रिंशदुदयो भास्करस्य च ॥ ५०.

ऋतवस्त्रिंशतः सौरा अयनानि दशैव तु। पञ्चत्रिंशत् शतं चापि षष्टिर्मासाश्च भास्करः ॥ ५०.

त्रिंशदेव त्वहोरात्रं स तु मासश्च भास्करः। एकषष्टिस्त्वहोरात्रा दनुरेको निभाव्यते ॥ ५०.

अह्नान्तु त्र्यधिकाशीतिः शतं चाप्यधिकं भवेत्। मानं तच्चित्रभानोस्तु विज्ञेयं भुवनस्य तु ॥ ५०.