वायुपुराणम्

पृथिव्या वार्धविस्तारो योजनाग्रात्प्रकीर्त्तितः । मेरुमध्यात् प्रति दिशं कोटिरेकादश स्मृताः ॥ ५०.

तथा शतसहस्राणि एकोननवतिः पुनः। पञ्चाशच्च सहस्राणि पृथिव्या वार्धविस्तरः ॥ ५०.

पृथिव्या विस्तरं कृत्स्नं योजनैस्तन्निबोधत। तिस्रः कोट्यस्तु विस्तारः संख्यातः स चतुर्दिशम् ॥ ५०.

तथा शतसहस्राणामेकोनाशीतिरुच्यते। सप्तद्वीपसमुद्रायाः पृथिव्यास्त्वेष विस्तरः ॥ ५०.

विस्तारात् त्रिगुण़ञ्चैव पृथिव्यन्तस्य मण्डलम्। गणितं योजनाग्रन्तु कोट्यस्त्वेकादश स्मृताः ॥ ५०.

तथा शतसहस्रन्तु सप्त त्रिंशाधिकानि तु। इत्येतद्वै प्रसङ्ख्यातं पृथिव्यन्तस्य मण्डलम् ॥ ५०.

तारकासन्निवेशस्य दिवि यावद्धि मण्डलम्। पर्यासः सन्निवेशस्य भूमस्तावत्तु मण्डलम् ॥ ५०.

पर्यासपारिमाण्डेन भूमेस्तुल्यं दिवं स्मृतम्। सप्तानामपि लोकानामेतन्मानं प्रकीर्तितम् ॥ ५०.

पर्यासपारिमाण्डेन मण्डलानुगतेन च। उपर्युपरि लोकानां छत्रवत्परिमण्डलम् ॥ ५०.

संस्थितिर्विहिता सर्वा येषु तिष्ठन्ति जन्तवः। एतदण्डकटाहस्य प्रमाणं परिकीर्त्तितम् ॥ ५०.

अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी। भूर्लोकस्व भुवश्चैव तृतीयः स्वरिति स्मृतः । महर्लोको जनश्चैव तपः सत्यश्च सप्तमः ॥ ५०.

एते सप्त कृता लोकाश्छत्राकारा व्यवस्थिताः। स्वकैरावरणैः सूक्ष्मैर्धार्यमाणाः पृथक् पृथक् ॥ ५०.

दशभागाधिकाभिश्च ताभिः प्रकृतिभिर्बहिः। धार्यमाणा विशेषैश्च समुत्पन्नैः परस्परम् ॥ ५०.

अस्याण्डस्य समन्ताच्च सन्निविष्टो घनोदधिः। पृथिवीमण्डलं कृत्स्नं घनतोयेन धार्यते ॥ ५०.

घनोदधिपरेणाथ धार्य्यते घनतेजसा। बाह्यतो घनतेजस्तु तिर्य्यगूर्द्ध्वन्तु मण्डलम् ॥ ५०.

समन्ताद्वनवातेन धार्य्यमाणं प्रतिष्ठितम्। घनवातात्तथाकाशमाकाशञ्च महात्मना ॥ ५०.

भूतादिना वृतं सर्व्वं भूताधिर्महता वृतः । वृतो महाननन्तेन प्रधानेनाव्ययात्मना ॥ ५०.

पुराणि लोकपालानां प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम् । ज्योतिर्गणप्रचारस्य प्रमाणं परिवक्ष्यते ॥ ५०.

मेरोः प्राच्यां दिशि तथा मानसस्यैव मूर्द्धनि। वस्वोकसारा माहेन्द्री पुण्या हेमपरिष्कृता । ५०.

दक्षिणेन पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि। वैवस्वतो निवसति यमः संयमने पुरे ॥ ५०.

प्रतीच्यान्तु पुनर्मेरोर्मानसस्यैव मूर्द्धनि। सुखा नाम पुरी रम्या वरुणस्याथ धीमतः ॥ ५०.

दिश्युत्तरस्यां मेरोस्तु मानसस्यैव मूर्द्धनि। तुल्या माहेन्द्रपुर्य्या तु सोमस्यापि विभावरी ॥ ५०.

मानसोत्तरपृष्ठे तु लोकपालाश्चतुर्द्दिशम्। स्थिता धर्म्मव्यवस्थायै लोकसंरक्षणाय च ॥ ५०.

लोकपालोपरिष्टात्तु सर्व्वतो दक्षिणायने। काष्ठागतस्य सूर्य्यस्य गतिर्या तां निबोधत ॥ ५०.

दक्षिणे प्रक्रमे सूर्य्यः क्षिप्तेषुरिव सर्पति। ज्योतिषाञ्चक्रमादाय सततं परिगच्छति ॥ ५०.

मध्यगश्चामरावत्यां यदा भवति भास्करः। वैवस्वते संयमने उदयस्तत्र उच्यते ॥ ५०.

सुखायामर्द्धरात्रञ्च मध्यगः स्याद्रविर्यदा। सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन् स तु दृश्यते ॥ ५०.

विभायामर्द्धरात्रं स्यान्माहेन्द्य्रामस्तमेति च। तदा दक्षिणपूर्व्वेषामपराह्नो विधीयते ॥ ५०.

दक्षिणापर देश्यानां पूर्व्वाह्नः परिकीर्त्त्यते। तेषामपररात्रञ्च ये जना उत्तरापथे ॥ ५०.