वायुपुराणम्

मणिमन्त्रस्य च पुरं कपिलस्य च मन्दिरम्। नन्दस्य चोरगपतेर्विशालस्य च मन्दिरम् ॥ ५०.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। तृतीयेऽस्मिस्तले विप्राः पीतभौमे न संशयः ॥ ५०.

चतुर्थे दैत्यसिंहस्य कालनेमेर्महात्मनः। गजकर्णस्य च पुरं नगरं कुञ्जरस्य च ॥ ५०.

राक्षसेन्द्रस्य च पुरं सुमालेर्बहुविस्तरम्। मुञ्जस्य लोकनाथस्य वृकवक्त्रस्य चालयम् ॥ ५०.

बहुयोजनसाहस्रं बहुपक्षिसमाकुलम् । नगरं वैनतेयस्य चतुर्थेऽस्मिन् रसातले ॥ ५०.

पञ्चमे शर्कराभौमे बहुयोजनविस्तृते। विरोचनस्य नगरं दैत्यसिंहस्य धीमतः ॥ ५०.

वैढूर्य्यस्याग्निजिह्वस्य हिरण्याक्षस्य चालयम्। पुरञ्च विद्युज्जिह्वस्य राक्षसस्य च धीमतः ॥ ५०.

महामेघस्य च पुरं राक्षसेन्द्रस्य शालिनः। कर्म्मारस्य च नागस्य स्वस्तिकस्य जयस्य च ॥ ५०.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। पञ्चमेऽपि तथा ज्ञेयं शर्करानिलये सदा ॥ ५०.

षष्ठे तले दैत्यपतेः केसरेर्नगरोत्तमम्। सुपर्व्वणः सुलोम्नश्च नगरं महिषस्य च। राक्षसेन्द्रस्य च पुरमुत्क्रोशस्य महात्मनः ॥ ५०.

तत्रास्ते सुरसापुत्रः शतशीर्षो मुदा युतः। कश्यपस्य सुतः श्रीमान् वासुकिर्नाम नागराट् ॥ ५०.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम् । षष्ठे तलेऽस्मिन् विख्याते शिलाभौमे रसातले ॥ ५०.

सप्तमे तु तले ज्ञेयं पाताले सर्व्वपश्चिमे । पुरं बलेः प्रमुदितं नरनारीसमाकुलम् ॥ ५०.

असुराशीविषैः पूर्णमुद्धृतैर्द्देवशत्रुभिः। मुचुकुन्दस्य दैत्यस्य तत्र वै नगरं महत् ॥ ५०.

अनेकैर्दितिपुत्राणां समुदीर्णैर्महापुरैः। तथैव नागनगरैऋद्धिमद्भिः सहस्रशः ॥ ५०.

दैत्यानां दानवानाञ्च समुदीर्णै र्महापुरैः। उदीर्णै राक्षसावासैरनेकैश्च समाकुलम् ॥ ५०.

पातालान्ते च विप्रेन्द्रा विस्तीर्णे बहुयोजने। आस्ते रक्तारविन्दाक्षो महात्मा ह्यजरामरः ॥ ५०.

धौतशङ्खोदरवपुर्नीलवासा महाभुजः। विशालभोगो द्युतिमांश्चित्रमालाधरो बली ॥ ५०.

रुक्मश्रृङगावदातेन दीप्तास्येन विराजता। प्रभुर्मुखसहस्रेण शोभते वै स कुण्डली ॥ ५०.

स जिह्वामालया देवो लोलज्वालानलार्चिषा। ज्वालामालापरिक्षिप्तः कैलास इव लक्ष्यते ॥ ५०.

स तु नेत्रसहस्रेण द्विगुणेन विराजता। बालसूर्य्याभिताम्रेण शोभते स्निग्धमण्डलः ॥ ५०.

तस्य कुन्देन्दुवर्णस्य अक्षमाला विराजते । तरुणादित्यमालेव श्वेतपर्व्वतमूर्द्धनि ॥ ५०.

जटाकरालो द्युतिमान् लक्ष्यते शयनासने। विस्तीर्ण इव मेदिन्यां सहस्रशिखरो गिरिः ॥ ५०.

महाभोगैर्महाभागैर्महानागैर्महाबलैः। उपास्यते महातेजा महानागपतिः स्वयम् ॥ ५०.

स राजा सर्वनागानां शेषो नाम महाद्युतिः। सा वैष्णवी ह्यहितनुर्मर्यादायां व्यवस्थिता ॥ ५०.

सप्तैवमेते कथिता व्यवहार्या रसातलाः । देवासुरमहानागराक्षसाध्युषिताः सदा ॥ ५०.

अतःपरमनालोक्यमगम्यं सिद्धसाधुभिः। देवा मानप्यविदितं व्यवहारविवर्ज्जितम् ॥ ५०.

पृथिव्यग्न्यम्बुवायूनां नभसश्च द्विजोत्तमाः। महत्त्वमेवमृषिभिर्वर्ण्यते नात्र संशयः ॥ ५०.

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि सूर्याचन्द्रमसोर्गतिम्। सूर्याचन्द्रमसावेतौ भ्रमन्तौ यावदेव तु। प्रकाशतः स्वभाभिस्तौ मण्डलाभ्यां समास्थितौ ॥ ५०.