वायुपुराणम्

चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्रौषध्यो महाबलाः। विशल्यकरणी चैव मृतसञ्जीवनी तथा ।। ४९.

कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः। दिव्यपुष्पफलो पेतो वृक्षवीरुत्समावृतः ।। ४९.

षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः। यस्मिन् सोऽग्निर्निवसति महिषो नाम वारिजः ।। ४९.

सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुझान्नाम भाष्यते। तत्र रत्नान्यनेकानि स्वयं वर्षति वासवः। प्रजापतिमुपादाय प्राजापत्ये विधिस्त्वयम् ।। ४९.

इत्येते पर्वताः सप्त शाल्मले मणिभूषिताः । तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सप्तैव तु शुभानि वै। कुमुदात् प्रथमं श्वेतमुन्नतस्य तु लोहितम् ।। ४९.

बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम् । कङ्कस्य वैद्युतं नाम महिषस्य तु मानसम् ।। ४९.

ककुदः सुप्रभं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा। वर्षाणि पर्वतांश्चैव नदीस्तेषु निबोधत ।। ४९.

पानितोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्रा विमोचनी। निवृत्तिः सप्तमी तासां प्रतिवर्षं तु ताः स्मृताः ।। ४९.

तासां समीपगाश्चान्याः शतशोऽथ सहस्रशः। अशक्याः परिसंख्यातुं श्रद्धेयास्तु बुभूषता ।। ४९.

इत्येष सन्निवेशो वः शाल्मलस्यापि कीर्तितः। प्लक्षवृक्षेण संख्यातस्तस्य मध्ये महाद्रुमः ।। ४९.

शाल्मलिर्विपुलस्कन्ध स्तस्य नाम्ना स उच्यते। शाल्मलिस्तु समुद्रेण सुरोदेन समन्ततः। विस्ताराच्छाल्मलस्यैव समेन तु समन्ततः ।। ४९.

उत्तरेषु तु धर्मज्ञा द्वीपेषु श्रृणुत प्रजाः। यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत ।। ४९.

कुशद्वीपं प्रवक्ष्यामि चतुर्थं तं समासतः। सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः ।। ४९.

सप्तैव गिरयस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत। शाल्मलस्य तु विस्ताराद् द्विगुणेन समन्ततः ।। ४९.

कुखद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमोच्चयः। द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः ।। ४९.

तृतीयो द्युतिमान्नाम जीमूतसदृशो गिरिः। चतुर्थः पुष्पवान्नाम पञ्चमस्तु कुशेशयः ।। ४९.

षष्ठो हरिगिरिर्नाम सप्तमो मन्दरः स्मृतः । मन्दा इति ह्यपां नाम मन्दरो दारणादपाम् ।। ४९.

तेषामन्तरविष्कम्भो द्विगुणः परिवारितः। उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम् ।। ४९.

तृतीयं स्वैरथाकारं चतुर्थं लवणं स्मृतम्। पञ्चमं धृतिमद्वर्षं षष्ठं वर्ष प्रभाकरम्। सप्तमं कपिलं नाम सप्तैते वर्षपर्वताः ।। ४९.

एतेषु देवगन्धर्वाः प्रभास्तु जगदीश्वराः। विहरन्ति रमन्ते च दृश्यमानास्तु वर्षशः ।। ४९.

न तेषु दस्यवः सन्ति म्लेच्छजात्यस्तथैव च। गौरप्रायो जनः सर्वः क्रमाच्च म्रियते तथा ।। ४९.

तत्रापि नद्यः सप्तैव धुतपापाः शिवास्तथा। पवित्रा सन्ततिश्चैव द्युतिगर्भा मही तथा ।। ४९.

अन्यास्ताभ्यः परिज्ञाताः शतशोऽथ सहस्रशः। अभिगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः ।। ४९.

घृतोदेन कुशद्वीपो बाह्यतः परिवारितः। विज्ञेयः स तु विस्तारात् कुशद्वीपसमेन तु ।। ४९.

इत्येष सन्निवेशो वः कुशद्वीपस्य वर्णितः। क्रौञ्चद्वीपस्य विस्तारं वक्ष्याम्यहमतः परम् ।। ४९.

कुशद्वीपस्य विस्ताराद् द्विगुणः स तु वै स्मृतः। घृतोदकसमुद्रो वै क्रौञ्चद्वीपेन संवृतः ।। ४९.

तस्मिन् द्वीपे नगश्रेष्ठः क्रौञ्चस्थः प्रथमो गिरिः। क्रौञ्चात्परो वामनको वामनादन्धकारकः ।। ४९.

अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः। दिवावृतः परश्चपि दिविन्दो गिरिरुच्यते ।। ४९.

दिविन्दात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः। पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः ।। ४९.