वायुपुराणम्

दिविच्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलम् । दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा ।। ४७.

अन्तरिक्षं दिवञ्चैव भावयन्ती भुवङ्गता। भवोत्तमाङ्गे पतिता संरुद्धा योगमायया ।। ४७.

तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिताः क्षितौ। कृतं बिन्दुसरस्तत्र ततो बिन्दुसरः स्मृतम् ।। ४७.

ततो निरुद्धा देवी सा भवेन स्मयता किल। चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपणं प्रति ।। ४७.

भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसा गृह्य शङ्करम्। ज्ञात्वा तस्या अभिप्रायं क्रूरं देव्या चिकीर्षितम् ।। ४७.

तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम्। तस्यावलेपं तं बुद्ध्वा नद्याः क्रुद्धस्तु शङ्करः। निरुध्य तु शिरस्येनां वेगेन पतितां भुवि ।। ४७.

एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः। धमनीसन्ततं क्षीणं क्षुधापरिगतेन्द्रियम् ।। ४७.

अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थं पूर्वमेव हि। बुद्ध्वास्य वरदानं तु कोपं नियतवांस्तु सः ।। ४७.

ब्रह्मणो हि वचः श्रुत्वा प्रतिज्ञाधारणं प्रति। ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा। नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः ।। ४७.

ततो विसृज्यमानायाः स्रोतस्तत्सप्तताङ्गतम्। त्रयः प्राचीमभिमुखं प्रतीचीं त्रयः एव तु ।। ४७.

नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा। नलिनी ह्रादिनी चैव पावनी चैव प्राग्गता ।। ४७.

सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीं दिशमाक्षिताः। सप्तमी त्वनुगा तासां दक्षिणेन भगीरथी ।। ४७.

तस्माद्भागीरथी या सा प्रविष्टा लवणोदधिम्। सप्तैता भावयन्तीह हिमाह्वं वर्षमेव तु ।। ४७.

प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दुसरोद्भवाः। नानादेशान् भावयन्त्यो म्लेच्छप्रायांश्च सर्वशः ।। ४७.

उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासनः। सिरिन्ध्रान् कुन्तलांश्चीनान् बर्भरान् यवसान् द्रुहान् ।। ४७.

रुषाणांश्च कुणिन्दांश्च अङगलोकवराश्च ये। कृत्वा द्विधा सिन्धुमरुं सीतागात्पश्चिमोदधिम् ।। ४७.

अथ चीनमरूंश्चैव नङ्गणान् सर्वमूलिकान् । साध्रांस्तु षारांस्तम्पाकान् पह्नवान् दरदान् शकान्। एतान् जनपदान् चक्षुः स्रावयन्ती गतोदधिम् ।। ४७.

दरदांश्च सकांश्मीरान् गान्धारान् वरपान् ह्रदान्। शिवपौरानिन्द्रहासान् वदातींश्च विसर्जयान् ।। ४७.

सैन्धवान् रन्ध्रकरकान् भ्रमराभीररोहकान् । शुनामुखांश्चोर्द्ध्वमनून् सिद्धचारणसोवितान् ।। ४७.

गन्धर्वान् किन्नरान् यक्षान् रक्षोविद्याधरोरगान्। कलापग्रामकांश्चैव पारदान् सीगणान् खसान् ।। ४७.

किरातांश्च पुलिन्दांश्च कुरून् सभरतानपि। पञ्चालकाशिमात्स्यांश्च मगधाङ्गांस्तथैव च ।। ४७.

ब्रह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च तामलिप्तांस्तथैव च। एतान् जनपदानार्यान् गङ्गा भावयते शुभान् ।। ४७.

ततः प्रतिहता विन्ध्ये प्रविष्टा दक्षिणोददिम्। ततक्ष्वाह्लादिनी पुण्या प्राचीनाभिमुखी ययौ ।। ४७.

प्लावयन्त्युपभोगांश्च निषादानां च जातयः। धीवरानृषिकांश्चैव तथा नीलमुखानपि ।। ४७.

केरलानुष्ट्रकर्णांश्च किरातानपि चैव हि। कालोदरान् विवर्णांश्च कुमारान् स्वर्णभूषितान् ।। ४७.

सा मण्डले समुद्रस्य तिरोभूताऽनुपूर्वतः। ततस्तु पावनी चैव प्राचीमेव दिशङ्गता ।। ४७.

अपथान् भावयन्तीह इन्द्रद्युम्नसरोऽपि च। तता खरथांश्चैव इन्द्रशङ्कुपथानपि ।। ४७.

मध्येनोद्यानमस्कारान् कुथप्रावरणान् ययौ। इन्द्रद्वीपसमुद्रे तु प्रविष्टा लवणोदधिम् ।। ४७.

ततश्च नलिनी चागात् प्राचीमाशां जवेन तु। तोमरान् भावयन्तीह हंसमार्गान् सहूहुकान् ।। ४७.