वायुपुराणम्

नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागस्थितेषु वै। भूतान्युपनिविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च ।। ४६.

तेषां विवृद्धिर्बहुला दृश्यते देवमानुषोः। न शक्या परिसङ्ख्यातुं श्रद्धेयानु बुभूषता ।। ४६.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते भुवनविन्यासो नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः

सव्ये हिमवतः पार्श्वे कैलासो नाम पर्वतः। तस्मिन्निवसति श्रीमान् कुबेरः सह राक्षसैः। अप्सरोगणसंयुक्तो मोदते ह्यलकाधिपः ।। ४७.

कैलासपादात् सम्भूतं पुण्यं शीत जलं शुभम्। मन्दं नाम्ना कुमुद्वन्तं शरदम्बुदसन्निभम् ।। ४७.

तस्माद्दिव्या प्रभवति नदी मन्दाकिनी शुभा। दिव्यञ्च नन्दनं तत्र तस्यास्तीरे महद्वनम् ।। ४७.

प्रागुत्तरेण कैलासाद्दिव्यसत्त्वौषधं गिरिम्। सुरधातुमयं चित्रं सुवर्णं पर्वतं प्रति ।। ४७.

चन्द्रप्रभो नाम गिरिः सशुद्धां रत्नसन्निभः। तस्य पादे महद्दिव्यमच्छोदं नाम तत्सरः ।। ४७.

तस्माद्दिव्या प्रभवति ह्यच्छोदा नाम निम्नगा। तस्यास्तीरे महादिव्यं वनं चैत्ररथं स्मृतम् ।। ४७.

तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः। यक्षसेनापतिः क्रूरगुह्यकैः परिवारितः ।। ४७.

पुण्या मन्दाकिनी चैव निम्नगाच्छोदिका तथा। महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् ।। ४७.

कैलासाद्दक्षिणप्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गुरुम् । मनःशिलामयं दिव्यं पिशङ्गं पर्वतं प्रति ।। ४७.

लोहितो हेमश्रृङ्गस्तु गिरिः सूर्य प्रभो महान्। तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं नाम तत्सरः ।। ४७.

तस्मात् पुण्यः प्रभवति लौहित्यः सदनो महान्। देवारण्यं विशोकञ्च तस्य तीरे महावनम् ।। ४७.

तस्मिन् गिरौ निवसति यक्षो मणिवरो वशी। सौम्यैः सुधार्मिकैश्चैव गुह्यकैः परिवारितः ।। ४७.

कैलासाद्दक्षिणे पार्श्वे क्रूरसत्वौषधं गिरिम्। वृत्रकायात् किलोत्पन्नमञ्जनं त्रिककुत्प्रति ।। ४७.

सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान् वैद्युतो गिरिः। तस्य पादे सरः पुण्यं मानसं सिद्धसेवितम् ।। ४७.

तस्मात् प्रभवते पुण्या सरयूर्लोकभावनी। तस्यास्तीरे वनं दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् ।। ४७.

कुबेरानुचरस्तत्र प्रहेतृतनयो वशी। ब्रह्म पातो निवसति राक्षसोऽनन्तविक्रमः। अन्तरिक्षचरैर्घोरैर्यातुधानशतैर्वृतः ।। ४७.

अपरेण तु कैलासान्मुख्यसत्त्वौषधिं गिरिम्। अरुणं पर्वतश्रेष्ठं रुक्मधातुमयं प्रति ।। ४७.

भवस्य दयितः श्रीमान् पर्वतो मेघसन्निभः। शातकुम्भमयैः शुभ्रैः शिलाजालैः समावृतः ।। ४७ .

शतसङ्ख्यैस्तापनीयैः श्रृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन्। मुञ्जवान् स महादिव्यो दुर्गशैलो हिमार्चितः ।। ४७.

तस्मिन् गिरौ निवसति गिरिशो धूम्रलोहितः। तस्य पादात् प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः ।। ४७.

तस्मात् प्रभवते हिव्या शैलोदा नाम निम्नगा। सा चक्षुःशीतयोर्मध्ये प्रविष्टा लवणोदधिम् ।। ४७.

तस्यास्तीरे वनं दिव्यं विश्रुतं सुरभीति वै। अस्त्युत्तरेण कैलासाच्छिवसत्त्वौषधो गिरिः ।। ४७.

गौरो नाम गिरिस्तत्र हरितालमयः शुभः। हिरण्यश्रृङ्गः सुमहान् दिव्यो मणिमयो गिरिः ।। ४७.

तस्य पादे महद्दिव्यं शुभं काञ्चनवालुकम्। रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र यातो भगीरथः ।। ४७.

गङ्गानिमित्तं राजर्षिरुवास बहुलाः समाः । दिवं यास्यन्ति मे पूर्वे गङ्गातोयपरिप्लुताः ।। ४७.

तत्र त्रिपथगा देवी प्रथमन्तु प्रतिष्ठिता। सोमपादप्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्य ते ।। ४७.