वायुपुराणम्

तत्र गोवर्द्धनो नाम सुरराजेन निर्मितः। रामप्रियार्थं स्वर्गोऽयं वृक्षा ओषधयस्तथा ।। ४५.

भरद्वाजेन मुनिना तत्प्रियार्थेऽवतारिताः। अन्तःपुरवनोद्देशस्तेन जज्ञे मनोरमः ।। ४५.

वाह्लीका वाढधानाश्च आभीराः कालतोयकाः। अपरीताश्च शूद्राश्च पह्नवाश्चर्मखण्डिकाः ।। ४५.

गान्धारा यवनाश्चैव सिन्धुसौवीरभद्रकाः। शका ह्रदाः कुलिन्दाश्च परिता हारपूरिकाः ।। ४५.

रमटा रद्धकटकाः केकया दशमानिकाः। क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्रकुलानि च ।। ४५.

काम्बोजा दरदाश्चैव बर्बराः प्रियलौकिकाः। पीनाश्चैव तुषाराश्च पह्लवा बाह्यतोदराः ।। ४५.

आत्रेयाश्च भरद्वाजाः प्रस्थलाश्च कसेरुकाः. लम्पाका स्तनपाश्चैव पीडिका जुहुडैः सह ।। ४५.

अपगाश्चालिमद्राश्च किरातानाञ्च जातयः। तोमरा हंसमार्गाश्च काश्मीरास्तङ्गणास्तथा ।। ४५.

चूलिकाश्चाहुकाश्चैव पूर्णदर्वास्तथैव च। एते देशा ह्युदीच्याश्च प्राच्यान् देशान्निबोधत ।। ४५.

अन्ध्रवाकाः सुजरका अन्तर्गिरिबहिर्गिराः। तथा प्रवङ्गवङ्गेया मालदा मालवर्तिनः ।। ४५.

ब्रह्मोत्तराः प्रविजया भार्गवा गेयमर्थकाः। प्राग्ज्योतिषाश्च मुण्डाश्च विदेहास्तामलिप्तकाः। माला मगधगोविन्दाः प्राच्यां जनपदाः स्मृताः ।। ४५.

अथापरे जनपदा दक्षिणापथ वासिनः । पाण्ड्याश्च केरलाश्चैव चौल्याः कुल्यास्तथैव च ।। ४५.

सेतुका मूषिकाश्चैव कुमना वनवासिकाः। महाराष्ट्रा माहिषकाः कलिङ्गाश्चैव सर्वशः ।। ४५.

अभीराः सह चैषीकाः आटव्याश्च वराश्च ये। पुलिन्द्रा विन्ध्यमूलीका वैदर्बा दण्डकैः सह ।। ४५.

पौनिका मौनिकाश्चैव अस्मका भोगवर्द्धनाः। नैर्मिकाः कुन्तला आन्ध्रा उद्भिदा नलकालिकाः ।। ४५.

दाक्षिणात्याश्च वै देशा अपरांस्तान्निबोधत। शूर्पाकाराः कोलवनाः दुर्गाः कालीतकैः सह ।। ४५.

पुलेयाश्च सुरालाश्च रूपसास्तापसैः सह। तथा तुरसिताश्चैव सर्वे चैव परक्षराः ।। ४५.

नासिक्याद्योश्च ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः। भानुकच्छाः समा हेयाः सहसा शाश्वतैरपि ।। ४५.

कच्छीयाश्च सुराष्ट्राश्च अनर्त्ताश्चार्बुदैः सह। इत्येते सम्परीताश्च श्रृणुध्वं विन्ध्यवासिनः ।। ४५.

मालवाश्च करूषाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह। उत्तमर्णा दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह ।। ४५.

तोसलाः कोसलाश्चैव त्रैपुरा वैदिकास्तथा। तुमुरास्तुम्बुराश्चैव षट्सुरा निषधैः सह ।। ४५.

अनुपास्तुण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा ह्यवन्तयः। एते जनपदाः सर्वे विन्ध्य पृष्ठनिवासिनः ।। ४५.

अतो देशान् प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये। निगर्हरा हंसमार्गाः क्षुपणास्तङ्गणाः खसाः ।। ४५.

कुशप्रावरणाश्चैव हूणा दर्वाः सहूदकाः। त्रिगर्त्ता मालवाश्चैव किरातास्तामसैः सह ।। ४५.

चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः। कृतं त्रेता द्वारपञ्च कलिश्चेति चतुष्टयम्। तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टान्निबोधत ।। ४५.

एतच्छ्रुत्वा तु ऋषय उत्तरं पुनरेव ते। शुश्रूषवो मुदा युक्ताः पप्रच्छुर्लोमहर्षणम् ।। ४६.

यच्च किम्पुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च। आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया ।। ४६.

पृष्टत्स्विदं यथा विप्रैर्यथा प्रश्रं विशेषतः। उवाच मुनिनिर्दिष्टं पुराणं विहितं यथा ।। ४६.

शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वं मुदा युताः। पुक्षखण्डः किम्पुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः ।। ४६.