वायुपुराणम्

हस्त्योष्ठं दीर्घजङ्घञ्च अश्वदंष्ठ्रं महाहनुम्। रक्तजिह्वं जटाक्षञ्च स्थूलास्यं दीर्घनासिकम् ॥ ८.

गुह्यकं शितिकर्णञ्च महानन्दं महामुखम्। एवंविधं खशापुत्रं विजज्ञे साऽतिभीषणम् ॥ ८.

तस्यानुजं द्वितीयन्तु खशा चैव व्यजायत। त्रिशीर्षञ्च त्रिपादञ्च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम् ॥ ८.

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् । ह्रस्व कायं सुबाहुञ्च महाकायं महाबलम् ॥ ८.

आकर्णदारितास्यञ्च लम्बभ्रूं स्थूलनासिकम्। स्थूलोष्ठमष्टदंष्ट्रञ्च द्विजिह्वं शङ्कुकर्णकम् ॥ ८.

पिङ्गलोद्वृत्तनयनं जटिलं पिङ्गलं तथा। महाकर्णं महोरस्कं कटिहीनं कृशोदरम्। नखिनं लोहितग्रीवं सा कनिष्ठं प्रसूयते ॥ ८.

सद्यः प्रसूयमात्रौ तु विवृद्धौ च प्रमाणतः। उपभोगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यामुपस्थितौ। सद्योजातविवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यभूष्यताम् ॥ ८.

ज्यायांस्तयोस्तु यः क्रूरो मातरं सोऽभ्यकर्षत। अब्रवीन्मातरायाहि भक्षार्थे क्षुधयार्द्दितः ॥ ८.

न्यषेधयत् पुनर्ह्येनं ज्यायांसन्तु कनिष्ठकः। अब्रवीत् सोऽसकृत्तं वै रक्षेमां मातरं खशाम्। बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं तां व्यमोचयत् ॥ ८.

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता । तौ दृष्ट्वा विकृताकारौ वसतां हीत्यभाषत ॥ ८.

तौ तु तं पितरं दृष्ट्वा बलवन्तौ त्वरान्वितौ । मातुरेव पुनस्वाङ्के प्रलपेतां स्वमायया ॥ ८.

अथोऽब्रवीदृषिर्भार्यामावाभ्यामुक्तवत्यसि । पूर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तथैवाभ्यां व्यतिक्रमम् ॥ ८.

मातुलं भजते पुत्रः पितॄन् भजति कन्यका। यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत् सुतः ॥ ८.

यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम्। मातॄणां शीलदोषेण तथा शीलगुणैः पुनः। विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च ॥ ८.

बलशीलादिभिस्तासामदितिर्धर्मतत्परा। धर्मशीलादिभिश्चैव प्रबोधबलशालिनी ॥ ८.

(गन्धशीला दितिश्चैव प्रवार्ध्ययनशालिनी।) गीतशीला तथाऽरिष्टा मायाशीला दनुः स्मृता। विनता तु पुनर्द्देवी वैहायसगतिप्रिया ॥ ८.

तपोमयेन शीलेन सुरभिः समलंकृता। क्रोधशीला तथा कद्रूः क्रोधेनासुखशीलका ॥ ८.

दनायुषायाः शीलं वै वैरनुग्रह लक्षणम्। त्वञ्च देवि महाभागे क्रोधशीला मतासि मे ॥ ८.

इत्येतानि सशीलानि स्वभावाल्लोकनान्नृणाम्। कर्मतो यत्नतो बुद्ध्या रूपतो बलतस्तथा। क्षमातश्चैव भिन्नानि भावितार्थबलेन च ॥ ८.

रजःसत्त्वतमोवृत्तेर्विश्वरूपाः स्वभावतः। मातुलन्त्वनुयातास्ते पुत्रका गुणवृत्तिभिः ॥ ८.

इत्येवमुक्त्वा भगवान् खशामप्रतिमां तदा। पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे सोममभीतयः ॥ ८.

ताभ्याञ्च यत् कृतं तस्यास्तदाचष्ट तदा खशा। मात्रा यथा समाख्यातं कर्म ताभ्यां पृथक् पृथक्। तेन धात्वर्थयोगेन तत्त्वदर्शी चकार ह ॥ ८.

यक्ष इत्येष धातुर्वै खादने कृषणे च सः। यक्षयेत्युक्तवान् यस्मात् तस्माद्यक्षो भवत्ययम् ॥ ८.

रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते। उक्तवांश्चैव यस्मात्तु रक्ष मे मातरं खशाम्। नाम्नाऽयं राक्षसस्तस्मात् भविष्यति तवात्मजः ॥ ८.

स तदा तद्विधान् दृष्ट्वा विस्मितः परिमृग्य च। तयोः प्रादिशदाहारं प्रजापतिरसृग्वसे ॥ ८.

पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वरञ्चेमं तयोर्ददौ। युवयोर्हस्तसंस्पर्शो नक्तमेन तु सर्वशः ॥ ८.

नक्ताहारविहारौ च दिवा स्वप्नोपभोगिनौ। नक्तञ्चैव बलीयांसौ दिवा सुप्तावुभौ युवाम् ॥ ८.

मातरं रक्षतञ्चैव धर्मश्चैवानुशिष्यताम्। इत्युक्त्वा कश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत ॥ ८.

गते पितरि तौ वीरौ निसर्गादेव दारुणौ। विपर्ययेण वर्त्तन्तौ किम्भक्षौ प्राणिहिंसकौ ॥ ८.