वायुपुराणम्

अत्र यज्ञप्रवृत्तिस्तु जायते हि महेश्वरात्। ततोऽत्र इज्यते यज्ञस्तिस्रो जिह्वास्त्रयोऽग्नयः । इष्ट्वा चैवाग्नयो विप्राः कालजिह्वा प्रवर्त्तते ।। ३२.

यदेतद्वै मुखं भीमं द्विजिह्वं रक्तपिङ्गलम्। द्विपादोऽत्र भविष्यामि द्वापरं नाम तद्युगम् ।। ३२.

यदेतत् कृष्णवर्णाभं तुरीयं रक्तलोचनम्। एकजिह्वं पृथुश्यामं लेलिहानं पुनः पुनः ।। ३२.

ततः कलियुगं घोरं सर्वलोकभयङ्करम्। कल्पस्य तु मुखं ह्येतच्चतुर्थं नाम भीषणम् ।। ३२.

न मुखं नापि निर्वाणं तस्मिन् भवति वै युगे। कालग्रस्ता प्रजा चापि युगे तस्मिन् भविष्यति ।। ३२.

ब्रह्मा कृतयुगे पूज्यस्त्रेतायां यज्ञ इच्यते। द्वापरे पूज्यते विष्णुरहम्पूज्यश्चतुर्ष्वपि ।। ३२.

ब्रह्मा विष्णुश्च यज्ञश्च कालस्यैव कलास्त्रयः। सर्वेष्वेव हि कालेषु चतुर्मूर्तिर्महेश्वरः ।। ३२.

अहं जनो जनयिता (वः) कालः कालप्रवर्त्तकः। युगकर्ता तथा चैव परं परपरायणः ।। ३२.

तस्मात् कलियुगं प्राप्य लोकानां हितकारणात्। अभयार्थञ्च देवानामुभयोर्लोकयोरपि ।। ३२.

तदा भव्यश्च पूज्यश्च भविष्यामि सुरोत्तमाः। तस्माद्भयं न कार्यं च कलिं प्राप्य महौजसः ।। ३२.

एवमुक्ता स्ततः सर्वा देवता ऋषिभिः सह। प्रणम्य शिरसा देवं पुनरूचुर्जगत्पतिम् ।। ३२.

महातेजा महाकायो महावीर्यो महाद्युतिः। भीषणः सर्वभूतानां कथं कालश्चतुर्मुखः ।। ३२.

एष कालश्चतुर्मूर्तिश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्मुखः। लोकसंरक्षणार्थाय अतिक्रामति सर्वशः ।। ३२.

नासाध्यं विद्यते चास्य सर्वस्मिन् सचराचरे। कालः सृजति भूतानि पुनःसंहरति क्रमात् ।। ३२.

सर्वे कालस्य वशगा न कालः कस्यचिद्वशे। तस्मात्तु सर्वभूतानि कालः कलयते सदा ।। ३२.

विक्रमस्य पदान्यस्य पूर्वोक्तान्येकसप्ततिः। तानि मन्वन्तराणीह परिवृत्तयुगक्रमात् ।। ३२.

एकं पदं परिक्रम्य पदानामेकसप्ततिः। यदा कालः प्रक्रमते तदा मन्वन्तरक्षयः ।। ३२.

एवमुक्त्वा तु भगवान् देवर्षिपितृदानवान्। नमस्कृतश्च तैः सर्वैस्तत्रैवान्तरधीयत ।। ३२.

एवं स काले भगवान् देवर्षिपितृदानवान्। पुनः पुनः संहरते सृजते च पुनः पुनः ।। ३२.

अतो मन्वन्तरे चैव देवर्षिपितृदानवैः। पूज्यते भगवानीशो भयात् कालस्य तस्य वै ।। ३२.

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कलौ कुर्यात्तपो द्विजः। प्रपन्नस्य महादेवं तस्य पुण्यफलं महत्। तस्माद्देवा दिवं गत्वा अवतीर्य च भूतले ।। ३२.

ऋषयश्चैव देवाश्च कलिम्प्राप्य सुदारुणम्। तप इच्छन्ति भूयिष्ठं कर्त्तुं धर्मपरायणाः। अवतारान् कलिं प्राप्य करोति च पुनः पुनः ।। ३२.

एवं कालान्तरे सर्वे येऽतीता वै सहस्रशः। वैवस्वतेऽन्तरे तस्मिन् देवराजर्षयस्तथा ।। ३२.

देवापिः पोरवो राजा मनुश्वेक्ष्वाकुवंशजाः। महायोगबलोपेताः कालान्तरमुपासते ।।३२.

क्षीणे कलियुगे तस्मिस्तिष्ये त्रेतायुगे कृते। सप्तर्षिभिश्चैव सार्द्धं भाव्ये त्रेतायुगे पुनः गोत्राणां क्षत्रियाणाञ्च भविष्यास्ते प्रकीर्तिताः ।। ३२.

द्वापरान्ते प्रतिष्ठन्ते क्षत्रिया ऋषिभिः सह। कृते त्रेतायुगे चैव तथा क्षीणे च द्वापरे। नराः पातकिनो ये वै वर्त्तन्ते ते कलौ स्मृताः ।। ३२.

मन्वन्तराणां सप्तानां सान्तानार्था श्रुतिः स्मृतिः। एवमेतेषु सर्वेषु युगक्षयक्रमस्तथा ।। ३२.

परस्परं युगानाञ्च ब्रह्मक्षत्रस्य चोद्भवः। यथा वै प्रकृतिस्तेभ्यः प्रवृत्तानां यथा क्षयम् ।। ३२.

जामदग्न्येन रामेण क्षत्रे निरवशोषिते। क्रियन्ते कुलटाः सर्वाः क्षत्रियैर्वसुधाधिपैः। दिवं गतानहं तुभ्यं कीर्त्तयिष्ये निबोधत ।। ३२.