वायुपुराणम्

अरुणस्याग्रतो यान्ति परिवार्य दिवाकरम्। आभूतसंप्लवात्सर्वे पतङ्गसहचारिणः ।। २८.

स्वसारौ तु यवीयस्यौ पुण्यात्मसुमती च ते। पर्वसस्य स्नुषे ते वै पूर्णमाससुतस्य वै ।। २८.

ऊर्जायान्तु वसिष्ठस्य पुत्रा वै सप्त जज्ञिरे। ज्यायसी च स्वसा तेषां पुण्डरीका सुमध्यमा ।। २८.

जननी सा द्युतिमतः पाण्डोस्तु महिषी प्रिया । अस्यां त्विमे यवीयांसो वासिष्ठाः सप्त विश्रुताः ।। २८.

रजः पुत्रोऽर्द्धबाहुश्च सवनश्चाधनश्च यः। सुतपाः शुक्ल इत्येते सर्वे सप्तर्षयः स्मृताः ।। २८.

रजसो वाप्यजनयन्मार्कण्डेयी यशस्विनी। प्रतीच्यां दिशि राजन्यं केतुमन्तं प्रजापतिम् ।। २८.

गोत्राणि नामभिस्तेषां वासिष्ठानां महात्मनाम्। स्वायम्भुवेन्तरेऽतीतास्त्वग्नेस्तु श्रृणुत प्रजाः ।। २८.

इत्येष ऋषिसर्गस्तु सानुबन्धः प्रकीर्त्तितः। विस्तरेणानुपूर्व्या चाप्यग्नेस्तु श्रृणुत प्रजाः ।। २८.

योऽसावग्निरभिमानी ह्यासीत् स्वायम्भुवेऽन्तरे। ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत ।। २९.

पावकः पवमानश्च पावमानश्च यः स्मृतः। शुचिः शौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्त्रयस्तु ते ।। २९.

निर्म्मथ्य पवमानस्तु शुचिः शौरस्तु यः स्मृतः. पावका वैद्युताश्चैव तेषां स्थानानि यानि वै ।। २९.

पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते। पावकात् सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः ।। २९.

देवानां हव्यवाहोऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः। सहरक्षोऽसुराणान्तु त्रयाणान्तु त्रयोऽग्नयः ।। २९.

एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्नवैव तु। वक्ष्यामि नामतस्तेषां प्रविभागं पृथक् पृथक् ।। २९.

वैद्युतो लौकिकाग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः। ब्रह्मौदनाग्निस्तत्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः ।। २९.

अथर्वा तु भृगुर्ज्ञेयोऽप्यङ्गिराऽथर्वणः सुतः। तस्मात् स लौकिकाग्निस्तु दध्यङ्चाथर्वणः सुतः ।। २९.

अथ यः पवमानोऽग्निर्निर्मन्थाः कविभिः स्मृतः। स ज्ञेयो गार्हपत्योऽग्निस्ततः पुत्रद्वयं स्मृतम् ।। २९.

शंस्यस्त्वाहवनीयोऽग्निर्यः स्मृतो हव्यवाहनः। द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुक्रोऽग्निर्यः प्रणीयते ।। २९.

तथा सभ्यावसथ्यौ वै शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ। शंस्यास्तु षोडश नदीश्वकमे हव्यवाहनः। योऽसावाहवनीयोऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः ।। २९.

कावेरीं कृष्णवेणीञ्च नर्मदां यमुनान्तथा। गोदावरीं वितस्ताञ्च चन्द्रभागामिरावतीम् ।। २९.

विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रुं सरयून्तथा। सीतां सरस्वतीञ्चैव ह्रादिनीं पावनीं तथा ।। २९.

तासु षोडशधात्मानं प्रविभज्य पृथक् पृथक् । आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः ।। २९.

धिष्णयो दिव्यभिचारिण्यस्तासूत्पन्नास्तु धिष्णयः। धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद्धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः ।। २९.

इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेव विजज्ञिरे। तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च येऽग्नयः। तान् श्रृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान् यथा तथा ।। २९.

thumb|400px|उत्तरवेदी 400px|thumb|सदोमण्डपम् thumb|400px|धिष्ण्य ऋतुः प्रवाहणोऽग्नीध्रः पुरस्ताद्धिष्णयोऽपरो। विधीयन्ते यथास्थानं सौत्येऽह्नि सवनक्रमात् ।। २९.

अनिर्द्देश्यान्यवाच्यानामग्नीनां श्रृणुत क्रमम्। सम्राडग्निः कृशानुर्यो द्वितीयोत्तरवेदिकः ।। २९.

सम्राडग्निः स्मृता ह्यष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजाः. अधस्तात्पर्षदन्यस्तु द्वितीयः सोऽत्र दृश्यते ।। २९.

प्रतद्वोचे नभो नाम चत्वारि स विभाव्यते। ब्रह्मज्योतिर्वसुर्नाम ब्रह्मस्थाने स उच्यते ।। २९.

हव्यसूर्य्याद्यसंसृष्टः शामित्रे स विभाव्यते। विश्वस्याथ समुद्रोग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्त्यते ।। २९.