वायुपुराणम्

अवाप्य संज्ञाङ्गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः। प्रजाः स्रष्टुमनास्तेपे तप उग्रं ततो महत् ।। २५.

तस्यैवन्तप्यमानस्य न किञ्चित्समवर्त्तत। ततो दीर्घेण कालेन दुःखात् क्रोधो व्यवर्द्धत ।। २५.

सक्रोधाविष्टनेत्रभ्यामपतन्नश्रुबिन्दवः । ततस्तेभ्योऽश्रुबिन्दुभ्यो वातपित्तकफात्मकाः ।। २५.

महाभागा महासत्त्वाः स्वस्तिकैरभ्यलङ्कृताः। प्रकीर्णकेशाः सर्पास्ते प्रादुर्भूता महाविषाः ।। २५.

सर्पांस्तथाग्रजान् दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानमनिन्दत। अहो धिक् तपसा मह्यं फलमीदृशकं यदि। लोकवैनाशिकी जज्ञे आदावेव प्रजा मम ।। २५.

तस्य तीव्राभवन्मूर्च्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा। मूर्च्छाभितापेन तदा जहौ प्राणान् प्रजापतिः ।। २५.

तस्याप्रतिमवीर्यस्य देहात् कारुण्यपूर्वकम्। आत्मैकादश ते रुद्राः प्रोद्भूता रुदतस्तथा। रोदनात् खलु रुद्रास्ते रुद्रत्वं तेन तेषु तत् ।। २५.

ये रुद्राः खलु ते प्राणा ये प्राणास्ते तदात्मकाः। प्राणाः प्राणभृतां ज्ञेयाः सर्वभूतेष्ववस्थिताः ।। २५.

अत्युग्रस्य महत्त्वस्य साधुना चरितस्य च। तस्य प्राणान् ददौ भूयस्त्रिशूली नीललोहितः। ललाटात् पद्मयोनेस्तु प्रभुरेकादशात्मकः ।। २५.

ब्रह्मणः सोऽददात् प्राणानात्मजः स तदा प्रभुः। प्रहृष्टवदनो रुद्रः किंचित् प्रत्यागतासवम्। अभ्यभाषत्तदा देवो ब्रह्माणं परमं वचः ।। २५.

उपयाचस्व मां ब्रह्मन् स्मर्त्तुमर्हसि चात्मनः। मां च वेत्थात्मजं रुद्रं प्रसादं कुरु मे प्रभो ।। २५.

श्रुत्वा त्विदं वचस्तस्य प्रभूतञ्च मनोगतम्। पितामहः प्रसन्नात्मा नेत्रे फुल्लाम्बुजप्रभैः ।। २५.

ततः प्रत्यागतप्राणः स्निग्धगम्भीरया गिरा। उवाच भगवान् ब्रह्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः ।। २५.

भो भो वद महाभाग आनन्दयसि मे मनः। को भवान् विश्वभूतिस्त्वं स्थित एकादशात्मकः ।। २५.

एवमुक्तो भगवता ब्रह्मणाऽनन्ततेजसा। ततः प्रत्यवदद्रुद्रो ह्यभिवाद्यात्मजैः सह ।। २५.

यत्ते वरमहं ब्रह्मन् याचितो विष्णुना सह। पुत्रो मे भव देवेति त्वत्तुल्यो वापि धूर्वहः ।। २५.

लोकेषु विश्रुतैः कार्यं सर्वैर्विश्वात्मसम्भवैः। विषादन्त्यज देवेश लोकांस्त्वं स्रष्टुमर्हसि ।। २५.

एवं स भगवानुक्तो ब्रह्मा प्रीतमनाभवत् । रुद्रं प्रत्यवदद्भूयो लोकान्ते नीललोहितम् ।। २५.

साहाय्यं मम कार्यार्थं प्रजाः सृज मया सह। बीजी त्वं सर्वभूतानां तत्प्रपन्नस्तथा भव। बाढमित्येव तां वाणीं प्रतिजग्राह शङ्करः ।। २५.

ततः स भगवान् ब्रह्मा कृष्णाजिनविभूषितः। मनोऽग्रे सोऽसृजद्देवो भूतानां धारणां ततः। जिह्वां सरस्वतीञ्चैव ततस्तां विश्वरूपिणीम् ।। २५.

भृगुमङ्गिरसं दक्षं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्। वसिष्ठञ्च महातेजाः ससृजे सप्त मानसान् ।। २५.

पुत्रानात्मसमानन्यान् सोऽसृजद्विश्वसम्भवान् । तेषां भूयोऽनुमार्गेण गावो वक्राद्विजज्ञिरे ।। २५.

ओङ्कारप्रमुखान् वेदानभिमान्याश्च देवताः। एवमेतान् यताप्रोक्तान् ब्रह्मा लोकपितामहः ।। २५.

दक्षाद्यान् मानसान् पुत्रान् प्रोवाच भगवान् प्रभुः। प्रजाः सृजत भद्रं वो रुद्रेण सह धीमता ।। २५.

अनुगम्य महात्मानं प्रजानां पतयस्तदा। वयमिच्छामहे देव प्रजाः स्रष्टुं त्वया सह। ब्रह्मणस्त्वेष सन्देशस्तव चैव महेश्वर ।। २५.

तैरेवमुक्तो भगवान् रुद्रः प्रोवाच तान् प्रभुः। ब्रह्मणश्चात्मजा मह्यं प्राणान् गृह्य च वै सुराः ।। २५.

कृत्वाग्रजाग्रजानेतान् ब्राह्मणानात्मजान्मम। ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तान् सप्तलोकान्ममात्मकान्। भवन्तः स्रष्टुमर्हन्ति वचनान्मम स्वस्ति वः ।। २५.

तेनैवमुक्ताः प्रत्यूचुः रुद्रमाद्यन्त्रिशूलिनम्। यथाज्ञापयसे देव तथा तद्वै भविष्यति ।। २५.

अनुमान्य महादेवं प्रजानां पतयस्तदा। ऊचुर्दक्षं महात्मानं भवान् श्रेष्ठः प्रजापतिः। त्वां पुरस्कृत्य भद्रन्ते प्रजाः स्रक्ष्यामहे वयम् ।। २५.