वायुपुराणम्

सशरीराः श्रयन्ते स्म जनलोकं सहानुगाः। एवं देवेष्वतीतेषु महर्ल्लोकाज्जनं तपः ।। २४.

मन्वन्तरेष्वतीतेषु देवाः सर्वे महौजसः। ततस्तेषु गतेषूर्द्ध्वं सायुज्यं कल्पवासिनाम् ।। २४.

समेत्य देवैस्ते देवाः प्राप्ते सङ्कालने तदा। महर्लोकं परित्यज्य गणास्ते वै चतुर्द्दश ।। २४.

भूतदिष्ववशिष्टेषु स्थावरान्तेषु वै तदा । शून्येषु तेषु लोकेषु महान्तेषु भुवादिषु। देवेष्वथ गतेषूर्द्ध्वं कल्पवासिषु वै जनम् ।। २४.

तत्संहत्या ततो ब्रह्मा देवर्षिगणदानवान्। संस्थापयति वै सर्व्वान् दाहवृष्‌ट्या युगक्षये ।। २४.

योऽतीतः सप्तमः कल्पो मया वः परिकीर्तितः। समुद्रैः सप्तभिर्गाढमेकीभूतैर्महार्णवैः । आसीदेकार्णवं घोरमविभागं तमोमयम् ।। २४.८ माययैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः। जीमूताभोऽम्बुजाक्षश्च किरीटी श्रीपतिर्हरिः ।। २४.

नारायणमुखोद्गीर्णः सोऽष्टमः पुरुषोत्तमः। अष्टबाहुर्महोरस्को लोकानां योनिरुच्यते। किमप्यचिन्त्यं युक्तात्मा योगमास्थाय योगवित् ।। २४.

फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्। महाभोगपतेर्भोगमन्वास्तीर्य महोच्छ्रयम्। तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते वै कनकप्रभे ।। २४.

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना। आत्मारामेण क्रीडार्थं सृष्टं नाभ्यां तु पङ्कजम् ।। २४.

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यवर्च्चसम्। बज्रदण्डं महोत्सेधं लीलया प्रभविष्णुना ।। २४.

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः। हेमब्रह्माण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णोह्यतीन्द्रियः। चतुर्मुखो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया ।। २४.

श्रिया युक्तेन नव्येन सुप्रभेण सुगन्धिना। तं क्रीडमानं पझेन दृष्ट्वा ब्रह्मा तु भेजिवान् ।। २४.

स विस्मयमथागम्य शस्य संपूर्णया गिरा। प्रोवाच को भवान् शेते आक्षितो म्ध्यमम्भसाम् ।। २४.

अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः। उदतिष्ठत पर्य्यङ्काद्विस्मयोत्फुल्ललोचनः ।। २४.

प्रत्युवाचोत्तरं चैव क्रियते यच्च किञ्चन। द्यौरन्तरिक्षं भूतञ्च परं पदमहं प्रभुः ।। २४.

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाव्रवीत् । कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान् कुतः । कुतस्व भूयो गन्तव्यं कुत्र वा ते प्रतिश्रयः ।। २४.

को भवान् विश्वमूर्तिस्त्वं कर्त्तव्यं किञ्च ते मया। एवं ब्रुवाण वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः ।। २४.

यथा भवांस्तथा चाहमादिकर्त्त प्रजापतिः। नारायणसमाख्यातः सर्व्वं वै मयि तिष्ठति ।। २४.

सविस्मयं परं श्रुत्वा ब्रह्मणा लोककर्तृणा। सोऽनुज्ञातो भगवता वैकुण्ठो विश्वसम्भवः ।। २४.

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम्। इमानष्टादशद्वीपान् ससमुद्रान् सपर्व्वतान्। प्रविश्य स महातेजाश्चातुर्वर्ण्यसमाकुलान्। ब्रह्मादिस्तम्बपर्य्यन्तान् सप्तलोकान् सनातनान् ।। २४.

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्व्वान् विष्णुर्महायशाः। अहोऽस्य तपसो वीर्य्यं पुनः पुनरभाषत ।। २४.

पर्य्यटन् विविधान् लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रमान्। ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे तदा ।। २४.

तदाऽस्य वक्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रारिकेतनः। अजातशत्रुर्भगवान् पितामहमथाब्रवीत् ।। २४.

भगवन् आदि मध्यञ्च अन्तं कालदिशोर्न च। नाहमन्तं प्रपश्यामि ह्युदरस्य तवानघ ।। २४.

एवमुक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः। भवानप्येवमेवाद्य ह्युदरं मम शाश्वतम्। प्रविश्य लोकान् पश्यैताननौपम्यान् द्विजोत्तम ।। २४.

मनःप्रह्लादनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च। श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः ।। २४.

तानेव लोकान् गर्भस्थः पश्यन् सोऽचिन्त्यविक्रमः। पर्यटित्वादिदेवस्य ददर्शान्तं न वै हरेः ।। २४.

ज्ञात्वागमन्तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः। विभुर्मनः कर्त्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तोऽस्मि महाजलौघे ।। २४.

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितान्युपलक्ष्यते। सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत ।। २४.