वायुपुराणम्

प्राणायामपरः श्रीमान् हृदि कृत्वा महेश्वरम्। मनसा ध्यानसंयुक्तं प्रपन्नस्तु यतीश्वरम् । अघोरेति ततो ब्रह्मा ब्रह्म एवानुचिन्तयन् ।। २३.

एवं वै ध्यायतस्तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः। मुमोच भगवान् रुद्रः अट्टहासं महास्वनम् ।। २३.

अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्रगनुलेपनाः । चत्वारस्तु महात्मानः सम्बभूवुः कुमारकाः ।। २३.

कृष्णाः कृष्णाम्बरोष्णीषाः कृष्णास्याः कृष्णवाससः। तैश्चाट्टहासः सुमहान् हूङ्कारश्चैव पुष्कलः। नमस्कारश्च सुमहान् पुनः पुनरुदीरितः ।। २३.

ततो वर्षसहस्रान्ते योगात्तत् पारमेश्वरम्। उपासित्वा महाभागाः शिष्येब्यः प्रददुस्ततः ।। २३.

योगेन योगसम्पन्नाः प्रविश्य मनसा शिवम्। अमलं निर्गुणं स्थानं प्रविष्टा विश्वमीश्वरम् ।। २३.

एवमेतेन योगेन ये चाप्यन्ये द्विजातयः। स्मरिष्यन्ति विधानज्ञा गन्तारो रुद्रमव्ययम् ।। २३.

ततस्तस्मिन् गते कल्पे कृष्णरुपे भयानके। अन्यः प्रवर्त्तितः कल्पो विश्वरुपस्तु नामतः ।। २३.

विनिवृत्ते तु संहारे पुनः सृष्टे चराचरे। ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतः परमेष्ठिनः। प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती ।। २३.

विश्वमाल्याम्बरधरं विश्वयज्ञोपवीतिनम्। विश्वोष्णीषं विश्वगन्धं विश्वस्थानं महाभुजम् ।। २३.

अथ तं मनसा ध्यात्वा युक्तात्मा वै पितामहः। ववन्दे देवमीशानं सर्वेशं सर्वगं प्रभुम् ।। २३.

ओमीशानं नमस्तेऽस्तु महादेव नमोऽस्तु ते। एवं ध्यानगतं तत्र प्रणमन्तं पितामहम्। उवाच भगवानीशः प्रीतोऽहं ते किमिच्छसि ।। २३.

ततस्तु प्रणतो भूत्वा वाग्भिः स्तुत्वा महेश्वरम्। उवाच भगवान् ब्रह्मा प्रीतः प्रीतेन चेतसा ।। २३.

यदिदं विश्वरूपन्ते विश्वगं विश्वमीश्वरम्। एतद्वेदितुमिच्छामि कश्चायं परमेश्वरः ।। २३.

कैषा भगवती देवी चतुष्पादा चतुर्मुखी। चतुःश्रृङ्गी चतुर्वक्रा चतुर्द्दन्ता चतुःस्तनी ।। २३.

चतुर्हस्ता चतुर्नेत्रा विश्वरुपा कथं स्मृता। किन्नामधेया कोऽस्यात्मा किंवीर्या वापि कर्मतः ।। २३.

रहस्यं सर्वमन्त्राणां पावनं पुष्ठिवर्द्धनम्। श्रृणुष्वैतत्परं गुह्यमादिसर्गे यथा तथम् ।। २३.

अयं यो वर्त्तते कल्पो विश्वरूपस्त्वसौ स्मृतः। यस्मिन् भवादयो देवाः षड्विंशन्मनवः स्मृताः ।। २३.

ब्रह्मस्थानमिदं चापि यदा प्राप्तं त्वया विभो। तदाप्रभृति कल्पश्च त्रयस्त्रिंशत्तमो ह्ययम् ।। २३.

शतं शतसहस्राणामतीता ये स्वयम्भुवः । पुरस्तात्तव देवेश तान् श्रृणुष्व महामुने ।। २३.

आनन्दस्तु स विज्ञेय आनन्दस्ते महालयः। गालव्यगोत्रतपसा मम पुत्रस्त्वमागतः ।। २३.

त्वयि योगश्च साङ्ख्यश्च तपो विद्याविधिः क्रिया। ऋतं स्त्यञ्च यद्ब्रह्म अहिंसा सन्ततिक्रमाः ।। २३.

ध्यानं ध्यानवपुः शान्तिर्विद्याऽपिद्यामतिर्धृतिः। कान्तिः शान्तिः स्मृतिर्मेधा लज्जा शुद्दिः सरस्वती। तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव लज्जा क्षान्तिः प्रतिष्ठिता ।। २३.

षड्‌विंशत्तद्गुणा ह्येषा द्वात्रिशाक्षरसंज्ञिता । प्रकृतिं विद्धितां ब्रह्मंस्त्वत्प्रसूतिं महेश्वरीम् ।। २३.

सैषा भगवती देवी तत्प्रसूतिः स्वयम्भुवः। चतुर्मुखी जगद्योनिः प्रकृति र्गौः प्रकीर्त्तिता । प्रधानं प्रकृतिं चैव यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः ।। २३.

अजामेतां लोहितां शुक्लकृष्णां विश्वं संप्रसृजमानां सुरूपाम्। अजोऽहं वै बुद्धिमान्विश्वरूपां गायत्रीं गां विश्वरूपां हि बुद्ध्वा ।। २३.५१ एवमुक्तवा महादेवः अट्टहासमथाकरोत् । वलितास्फोटितरवं कहाकहनदन्तथा ।। २३.

ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः सर्वरूपाः कुमारकाः। जटी मुण्डी शिखण्डी च अर्द्धमुण्डश्च जज्ञिरे ।। २३.

ततस्ते तु यथोक्तेन योगेन सुमहौजसः। दिव्यं वर्षसहस्रन्तु उपासित्वा महेश्वरम् ।। २३.

धर्मोपदेशं नियतं कृत्वा योगमयं दृढम्। शिष्टानां नियतात्मानः प्रविष्टा रुद्रमीश्वरम् ।। २३.