वायुपुराणम्

मन्वन्तरस्य संहारे पश्चिमस्य महात्मनः। आसीत्तु सप्तमः कल्पः पद्मो नाम द्विजोत्तम। वाराहः साम्प्रतस्तेषां तस्य वक्ष्यामि विस्तरम् ।। २१.

कियता चैव कालेन कल्पः सम्भवते कथम्। किं च प्रमाणं कल्पस्य तत्र प्रब्रूहि पृच्छताम् ।। २१.

मन्वन्तराणां सप्तानां कालसंख्या यथाक्रमम्। प्रवक्ष्यामि समासेन ब्रुवतो मे निबोधत ।। २१.

कोटीनां द्वे सहस्रे वै अष्टौ कोटिशतानि च । द्विषष्टिश्च तथा कोट्यो नियुतानि च सप्ततिः। कल्पार्द्धस्य तु संख्यायामेतत् सर्वमुदाहृतम् ।। २१.

पूर्वोक्तौ च गुणच्छेदौ वर्षाग्रं लब्दमादिशेत् । शतं चैव तु कोटीनां कोटीनामष्टसप्ततिः। द्वे च शतसहस्रे तु नवतिर्नियुतानि च ।। २१.

मानुषेण प्रमाणेन यावद्वैवस्वतान्तरम्। एष कल्पस्तु विज्ञेयः कल्पार्द्धद्विगुणीकृतः ।। २१.

अनागतानां सप्तानामेतदेव यथाक्रमम्। प्रमाणं कालसंख्याया विज्ञेयं मतमैश्वरम् ।। २१.

नियुतान्यष्टपञ्चाशत्तथाऽशीतिशतानि च। चतुरशीतिश्चवान्यानि प्रयुतानि प्रमाणतः ।। २१.

सप्तर्षयो मनुश्चैव देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः। एतत् कालस्य विज्ञेयं वर्षाग्रन्तु प्रमाणतः ।। २१.

एवं मन्वन्तरं तेषां मानुषान्तः प्रकीर्त्तितः। प्रणवान्ताशचव ये देवाः साध्या देवगणाश्च ये। विश्वेदेवाशचव ये नित्याः कल्पं जीवन्ति ते गणाः ।। २१.

अयं यो वर्त्तते कल्पो वाराहः स तु कीर्त्त्यते। यस्मिन् स्वायम्भुवाद्याश्च मनवश्च चतुर्द्दश ।। २१.

कस्माद्वाराहकल्पोयं नामतः परिकीर्तितः। कस्माच्च कारणाद्देवो वराह इति कीर्त्त्यते ।। २१.

को वा वराहो भगवान् कस्य योनिः किमात्मकः। वराहः कथमुत्पन्न एतदिच्छाम वेदितुम् ।। २१.

वराहस्तु यथोत्पन्नो यस्मिन्नर्थे च कल्पितः। वाराहश्च यथा कल्पः कल्पत्वं कल्पना च या ।। २१.

कल्पयोरन्तरं यच्च तस्य चास्य च कल्पितम्। तत्सर्वं सम्प्रवक्ष्यामि यथादृष्टं यथाश्रुतम् ।। २१.

भवस्तु प्रथमः कल्पो लोकादौ प्रथितः पुरा। ज्ञातव्यो भगवानत्र ह्यानन्दः साम्प्रतः स्वयम् ।। २१.

ब्रह्मस्थानमिदं दिव्यं प्राप्तं वा दिव्यसम्भवम्। द्वितीयस्तु भुवः कल्पस्तृतीयस्तप उच्यते ।। २१.

भवश्चतुर्थो विज्ञेयः पंचमो रम्भ एव च। ऋतुकल्पस्तथा षष्ठः सप्तमस्तु क्रतुः स्मृतः ।। २१.

अष्टमस्तु भवेद्वह्निर्नवमो हव्यवहनः। सावित्रो दशमः कल्पो भुवस्त्वेकादशः स्मृतः ।। २१.

उशिको द्वादशस्तत्र कुशिकस्तु त्रयोदशः। चतुर्द्दशस्तु गन्धर्वो गन्धर्वो यत्र वै स्वरः। उत्पन्नस्तु यथा नादो गन्धर्वा यत्र चोत्थिताः ।। २१.

ऋषभस्तु ततः कल्पो ज्ञेयः पंचदशो द्विजाः। ऋषयो यत्र सम्भूताः स्वरो लोकमनोहरः ।। २१.

षड्जस्तु षोडशः कल्पः षड्जना यत्र चर्षयः। शिशिरश्च वसन्तश्च निदाघो वर्ष एव च ।। २१.

शरद्धेमन्त इत्येते मानसा ब्रह्मणः सुताः। उत्पन्नाः षड्ज संसिद्धाः पुत्राः कल्पे तु षोडशे ।। २१.

यस्माज्जातैश्च तैः षडभिः सद्यो जातो महेश्वरः। तस्मात् समुत्थितः षड्जः स्वरस्तूदधिसन्निभः ।। २१.

ततः सप्तदशः कल्पो मार्जालीय इति स्मृतः। मार्ज्जालीयं तु तत् कर्म यस्माद्ब्राह्ममकल्पयत् ।। २१.

ततस्तु मध्यमो नाम कल्पोऽष्टादश उच्यते। यस्मिंस्तु मध्यमो नाम स्वरो धैवतपूजितः । उत्पन्नः सर्वभूतेषु मध्यमो वै स्वयंभुवः ।। २१.

ततस्त्वेकोनविंशस्तु कल्पो वैराजकः स्मृतः। वैराजो यत्र भगवान् मुनुर्वै ब्रह्मणः सुतः ।। २१.

तस्य पुत्रस्तु धर्मात्मा दधीचिर्न्नाम धार्मिकः। प्रजापतिर्महातेजा बभूव त्रिदशेश्वरः ।। २१.

अकामयत गायत्री यजमानं प्रजापतिम्। तस्माज्जज्ञे स्वरः स्रिग्धः पुत्रस्तस्य दधीचिनः ।। २१.