वायुपुराणम्

ऋषीणामग्निकल्पानां नैमिषारण्यवासिनाम् । ऋषिः श्रुतिधरः प्राज्ञः सावर्णिर्न्नाम नामतः ।। २१.

तेषां सोप्यग्रतो भूत्वा वायुं वाक्यविशारदः। सातत्यं तत्र कुर्वन्तं प्रियार्थे सत्रयाजिनाम्। विनयेनोपसंगम्य पप्रच्छ स महाद्युतिम् ।। २१.

विभो पुराणसं बद्धां कथां वै वेदसंमिताम्। श्रोतुमिच्छामहे सम्यक् प्रसादात्सर्वदर्शिनः ।। २१.

हिरण्यगर्भो भगवान् ललाटान्नीललोहितम्। कथं तत्तेजसं देवं लब्धवान् पुत्रमात्मनः ।। २१.

कथं च भगवान् जज्ञे ब्रह्मा कमलसंभवः। रुद्रत्वं चैव सर्वस्य स्वात्मजस्य कथं पुनः ।। २१.

कथं च विष्णो रुद्रेण सार्द्धं प्रीतिरनुत्तमा। सर्वे विष्णुमया देवा सर्वे विष्णुमया गणाः ।। २१.

न च विष्णुसमा काचिद्गतिरन्या विधीयते। इत्येवं सततं देवा गायन्ते नात्र संशयः। भवस्य सकथं नित्यं प्रणामं कुरुते हरिः ।। २१.

एवमुक्ते तु भगवान् वायुः सावर्णिमब्रवीत्। अहो साधु त्वया साधो पृष्टः प्रश्नो ह्यनुत्तमः ।। २१.

भवस्य पुत्रजन्मत्वं ब्रह्मणः सोऽभवद्यथा। ब्रह्मणः पद्म योनित्वं रुद्रत्वं शंकरस्य च ।। २१.

द्वाभ्यामपि च सम्प्रीतिर् विष्णोश्चैव भवस्य च । यच्चापि कुरुते नित्यं प्रणामं शंकरस्य च। विस्तरेणानुपूर्व्याच्च श्रृणुत ब्रुवतो मम ।। २१.

मन्वन्तरस्य संहारे पश्चिमस्य महात्मनः। आसीत्तु सप्तमः कल्पः पद्मो नाम द्विजोत्तम। वाराहः साम्प्रतस्तेषां तस्य वक्ष्यामि विस्तरम् ।। २१.

कियता चैव कालेन कल्पः सम्भवते कथम्। किं च प्रमाणं कल्पस्य तत्र प्रब्रूहि पृच्छताम् ।। २१.

मन्वन्तराणां सप्तानां कालसंख्या यथाक्रमम्। प्रवक्ष्यामि समासेन ब्रुवतो मे निबोधत ।। २१.

कोटीनां द्वे सहस्रे वै अष्टौ कोटिशतानि च । द्विषष्टिश्च तथा कोट्यो नियुतानि च सप्ततिः। कल्पार्द्धस्य तु संख्यायामेतत् सर्वमुदाहृतम् ।। २१.

पूर्वोक्तौ च गुणच्छेदौ वर्षाग्रं लब्दमादिशेत् । शतं चैव तु कोटीनां कोटीनामष्टसप्ततिः। द्वे च शतसहस्रे तु नवतिर्नियुतानि च ।। २१.

मानुषेण प्रमाणेन यावद्वैवस्वतान्तरम्। एष कल्पस्तु विज्ञेयः कल्पार्द्धद्विगुणीकृतः ।। २१.

अनागतानां सप्तानामेतदेव यथाक्रमम्। प्रमाणं कालसंख्याया विज्ञेयं मतमैश्वरम् ।। २१.

नियुतान्यष्टपञ्चाशत्तथाऽशीतिशतानि च। चतुरशीतिश्चवान्यानि प्रयुतानि प्रमाणतः ।। २१.

सप्तर्षयो मनुश्चैव देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः। एतत् कालस्य विज्ञेयं वर्षाग्रन्तु प्रमाणतः ।। २१.

एवं मन्वन्तरं तेषां मानुषान्तः प्रकीर्त्तितः। प्रणवान्ताशचव ये देवाः साध्या देवगणाश्च ये। विश्वेदेवाशचव ये नित्याः कल्पं जीवन्ति ते गणाः ।। २१.

अयं यो वर्त्तते कल्पो वाराहः स तु कीर्त्त्यते। यस्मिन् स्वायम्भुवाद्याश्च मनवश्च चतुर्द्दश ।। २१.

कस्माद्वाराहकल्पोयं नामतः परिकीर्तितः। कस्माच्च कारणाद्देवो वराह इति कीर्त्त्यते ।। २१.

को वा वराहो भगवान् कस्य योनिः किमात्मकः। वराहः कथमुत्पन्न एतदिच्छाम वेदितुम् ।। २१.

वराहस्तु यथोत्पन्नो यस्मिन्नर्थे च कल्पितः। वाराहश्च यथा कल्पः कल्पत्वं कल्पना च या ।। २१.

कल्पयोरन्तरं यच्च तस्य चास्य च कल्पितम्। तत्सर्वं सम्प्रवक्ष्यामि यथादृष्टं यथाश्रुतम् ।। २१.

भवस्तु प्रथमः कल्पो लोकादौ प्रथितः पुरा। ज्ञातव्यो भगवानत्र ह्यानन्दः साम्प्रतः स्वयम् ।। २१.

ब्रह्मस्थानमिदं दिव्यं प्राप्तं वा दिव्यसम्भवम्। द्वितीयस्तु भुवः कल्पस्तृतीयस्तप उच्यते ।। २१.

भवश्चतुर्थो विज्ञेयः पंचमो रम्भ एव च। ऋतुकल्पस्तथा षष्ठः सप्तमस्तु क्रतुः स्मृतः ।। २१.

अष्टमस्तु भवेद्वह्निर्नवमो हव्यवहनः। सावित्रो दशमः कल्पो भुवस्त्वेकादशः स्मृतः ।। २१.