वायुपुराणम्

आतिथ्यं श्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित् व्कचित्। एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारणा ।। १६.

वह्नौ विधूमे व्यङ्गारे सर्वृस्मिन् भुक्तवज्जने। विचरेन्मतिमान् योगी न तु तेष्वेव नित्यशः ।। १६.

यथैवमवमन्यन्ते यथा परिभवन्ति च। युक्तस्तथा चरेद्भैक्षं सतां धर्ममदूषयन् ।। १६.

भैक्षं चरेद्गृहस्थेषु यथाचारगृहेषु च। श्रेष्ठा तु परमा चेयं वृत्तिरस्योपदिश्यते ।। १६.

अत ऊर्द्ध्वं गृहस्थेषु शालीनेषु चरेद्‌द्विजः। श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु ।। १६.

अत ऊर्द्ध्वं पुनश्चापि अदुष्टपतितेषु च। भैक्षचर्या विवर्णेषु जघन्या वृत्तिरुच्यते ।। १६.

भैक्षं यवागूं तक्रं वा पयो यावकमेव च। फळमूलं विपव्कं वा पिण्याकं शक्तितोपि वा ।। १६.

इत्येते वै मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः। आहारास्तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्षमिति स्मृतम् ।। १६.

अब्बिन्दुं यः कुशाग्रेण मासे मासे समश्नुते। न्यायतो यस्तु भिक्षेत स पूर्वोक्ताद्विशिष्यते ।। १६.

योगिनां चैव सर्वेषां श्रेष्ठं चान्द्रायणं स्मृतम् । एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत् ।। १६.

अस्तेयं ब्रह्मचर्यञ्च अलोभस्त्याग एव च। व्रतानि चैव भिक्षूणामहिंसा परमार्थिता ।। १६.

अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम्। नित्यंस्वाध्याय इत्येते नियमाः परिकीर्तिताः ।। १६.

बीचयोनिर्गुणवपुर्बद्धः कर्मभिरेव च। यथा द्विप इवारण्ये मनुष्याणां विधीयते ।। १६.

प्राप्यते वाचिरादेवाङ्कुशेनेव निवारितः। एवं ज्ञानेन शुद्धेन दग्धबीचो ह्यकल्मषः। विमुक्तबन्धः शान्तोऽसौ मुक्त इत्यभिधीयते ।। १६.

वेदैस्तुत्या सर्वयज्ञक्रियास्तु यज्ञे जप्यं ज्ञानिनामाहुरग्रयम्। ज्ञानाद्धयानं सङ्गरागव्यपेतं तस्मिन् प्राप्ते शाश्वतस्योपलब्धिः ।। १६.

दमः शमः सत्यमकल्मषत्वं मौनं च भूतेष्वखिलेष्वथार्ज्जवम्। अतीन्द्रियज्ञानमिदं तथार्ज्जवं प्राहुस्तथा ज्ञानविशुद्धसत्त्वाः ।। १६.

समाहितो ब्रह्मपरोऽप्रमादी शुचिस्तथैवात्मरतिर्जीतेन्द्रियः। समाप्नुयुर्योगमिमं महाधियो महर्षयश्चैवमनिन्दितामलाः ।। १६.

आश्रमत्रयमुत्सृज्य प्राप्तस्तु परमाश्रमम्। अतः संवत्सरस्यान्ते प्राप्य ज्ञानमनुत्तमम् ।। १७.

अनुज्ञाप्य गुरूंचैव विचरेत् पृथिवीमिमाम्। सारभूतमुपासीत ज्ञानं यज्ज्ञेय साधकम् ।। १७.

इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयमिति यस्तुषितश्चरेत् । अपि कल्पसहस्रायुर्न्नैव ज्ञेयमवाप्नुयात् ।। १७.

त्यक्तसङ्गो जितकोधो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः। पिधाय बुद्ध्या द्वाराणि ध्याने ह्येवं मनो दधेत् ।। १७.

शून्येष्वेवावकाशेषु गुहासु चवने तथा। नदीनां पुलिने चैव नित्यं युक्तः सदा भवेत् ।। १७.

वाग्दण्डः कर्मदण्डश्च मनोदण्डश्च ते त्रयः। यस्यैते नियता दण्डाः स त्रिदण्डी व्यवस्थितः ।। १७.

अवस्थितो ध्यानरतिर्जितेन्द्रियः शुभाशुभे हित्य च कर्मणी उभे । इदं शरीरं प्रविमुच्य शास्त्रतो न जायते म्रियते वा कदाचित् ।। १७.

इति श्रीमहापुराणे वायुप्रोक्ते परमाश्रमप्राप्तिकथनं नाम सप्तदशोऽध्यायः

अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चयम्। प्रायश्चित्तानि तत्त्वेन यान्यकामकृतानि तु। अथ कामकृतेप्याहुः सूक्ष्मधर्मविदो जनाः ।। १८.

पापञ्च त्रिविधं प्रोक्तं वाङ्मनःकायसम्भवम्। सततं हिदिवा रात्रौ येनेदं बध्यते जगत् ।। १८.

न कर्माणि न चाप्येष तिष्ठ तीतिपरा श्रुतिः। क्षणमेव प्रयोज्यन्तु आयुषस्तु विधारणात् ।। १८.

भवेद्धीरोऽप्रमत्तस्तु योगो हि परमं बलम्। न हि योगात्परं किञ्चिन्नराणामिह दृश्यते। तस्माद्योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः ।। १८.