वायुपुराणम्

रक्तभागास्त्रयस्त्रिंशच्छुक्र भागाश्चतुर्द्दश। भागतोऽर्द्धपलं कृत्वा ततो गर्भे निषेवते ।। १४.

ततस्तु गर्भसंयुक्तः पञ्चभिर्वायुभिर्वृतः। पितुः शरीरात् प्रत्यङ्गरूपमस्योपजायते ।। १४.

ततोऽस्य मातुराहारात् पीतलीढप्रवेशितम्। नाभि स्रोतःप्रवेशेन प्राणाधारो हि देहिनाम् ।। १४.

नवमासान् परिक्लिष्टः संवेष्टितशिरोधरः । वेष्टितः सर्व्वगात्रैश्च अपर्य्यायक्रमागतः। नवमासोषितश्चैव योनिच्छिद्रादवाङ्‌मुखः ।। १४.

ततस्तु कर्म्मभिः पापैर्निरयं प्रतिपद्यते। असिपत्रवनञ्चैव शाल्मलीच्छेदभेदयोः ।। १४.

तत्र निर्भर्त्सनञ्चैव तथा शोणितभोजनम् । एतास्तु यातन् घोराः कुम्भीपाकसुदुःसहाः ।। १४.

यथा ह्यापस्तु विच्छिन्नाः स्वरूपमुपयान्ति वै । तस्माच्छिन्नाश्च भिन्नाश्च यातनास्थानमागतः ।। १४.

एवं जीवस्तु तैः पापैस्तप्यमानः स्वयं कृतैः । प्राप्नुयात् कर्म्मभिर्दुःखं शेषं वा यादि चेतरम् ।। १४.

एकेनैव तु गन्तव्यं सर्व्वमृत्युनिवेशनम्। एकनैव च भोक्तव्यं तस्मात् सुकृतमाचरेत् ।। १४.

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद्गच्छन्तमनुगच्छति। यदनेन कृतं कर्म्म तदेनमनुगच्छति ।। १४.

ते नित्यं यमविषये विभिन्नदेहाः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः। शुष्यन्ते परिगतवेदनाशरीराः बह्वीभिः सुभृशमधर्म्मयातनाभिः ।। १४.

कर्मणाः मनसा वाचा यदभीष्टं निषेव्यते। तत् प्रसद्य हरेत् पापं तस्मात्‌ सुकृतमाचरेत् ।। १४.

यादृग् जातानि पापानि पूर्व्वं कर्म्माणि देहिनः। संसारं तामसं तादृक् षह्‌विधं प्रतिपद्यते ।। १४.

मानुष्यं पशुभावञ्च पशुभावान्मृगो भवेत्। मृगत्वात् पक्षिभावन्तु तस्माच्चैव सरीसृपः ।। १४.

सरीसृपत्वाद्गच्छोद्धि। स्थावरत्वन्न संशयः। स्थावरत्वं पुनः प्राप्तो यावदुन्मिषते नरः। कुलालचकवद्भान्तस्तत्रैवपरिकीर्तितः ।। १४.

इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारे स्थावरान्तके। विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्त्तते ।। १४.

सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्त्तितः। पिशाचान्तः सविज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् ।। १४.

ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः। चतुर्द्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः। मर्मसु च्छिद्यमानेषु वेदनार्त्तस्य देहिनः ।। १४.

ततस्तु परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति । संस्कारात् पूर्वधर्मस्य भावनायां प्रणोदितः। मानुष्यं भजते नित्यं तस्मान्नित्यं समादधेत् ।। १४.

चतुर्द्दशविधं ह्येतद्बुद्ध्वा संसारमण्डलम्। तथा समारभेत् कर्म्म संसारभयपीडितः ।। १५.

ततः स्मरति संसारचक्रेण परिवर्त्तितः। तस्मात्तु सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः। तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति ।। १५.

एष आद्यः परं ज्योतिरेष सेतुरनुत्तमः। विवृद्धो ह्येष भूतानां न सम्भेदश्च शाश्वतः ।। १५.

तदेनं सेतुमात्मानं अग्निं वै विश्वतोमुखम्। हृदिस्थं सर्वभूतानामुपासीत विधानवित् ।। १५.

हुत्वाष्टावाहुतीः सम्यक् शुचिस्तद्गतमानसः। वैश्वानरं हृदिस्थन्तु यथावदनुपूर्वशः। अपः पूर्व सकृत् प्राश्य तुष्णीं भूत्वा उपासते ।। १५.

प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता। अपानाय द्वितीया तु समानायेति चापरा ।। १५.

उदानाय चतुर्थीति व्यानायेति च पञ्चमी। स्वाहा कारैः परं हुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः। अपः पुनः सकृत् प्राश्य त्र्याचम्य हृदयं स्पृशेत् ।। १५.

ॐप्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः। स रुद्रो ह्यात्मनः प्राणा एवमाप्याययेत् स्वयम् ।। १५.

त्वं देवानामपि ज्येष्ठ उग्रस्त्वं चतुरो वृषा । मृत्युघ्नोऽसि त्वमस्मभ्यं भद्रमेतद्धुतं हविः ।। १५.

एवं हृदयमालभ्य पादाङ्गुष्ठे तु दक्षिणे। विश्राव्य दक्षिणं पाणिं नाभिं वै पाणिना स्पृशेत् । ततः पुनरुपस्पृश्‌य चात्मानमभिसंस्पृशेत् ।। १५.