वायुपुराणम्

ये वै परिगृहीतारस्तासामासन्विधात्मकाः। इतरेषां कृतत्राणाः स्थापयामास क्षत्रियान्

उपतिष्ठन्ति ये तान्वै यावन्तो निर्भयास्तथा। सत्यं ब्रह्म यथा भूतं यथा भूतं ब्रुवन्तो ब्राह्मणाश्च ते

ये चान्येप्यबलास्तेषां वैश्यसंकर्मसंस्थिताः। कीनाशा नाशयन्ति स्म पृथिव्यां प्रागतन्द्रिताः। वैश्यानेव तु तानाहुः की नाशान् वृत्तिसाधकान्

शोचन्तश्च द्रवन्तश्च परिचर्यासु ये रताः। निस्तेजसोऽल्पवीर्याश्च शूद्रास्तानब्रवीत्तु सः

तेषां कर्माणि धर्माश्च ब्रह्मा तु व्यदधात् प्रभुः। संस्थितौ प्राकृतायां तु चातुर्वर्णस्य सर्वशः

पुनः प्रजास्तु ता मोहात् तान् धर्मांस्तानपालयन्। वर्ण धर्मैरजीवन्त्यो व्यरुध्यन्त परस्परम्

ब्रह्मा तमर्थं बुद्ध्वा तु याथातथ्येन वै प्रभुः। क्षत्रियाणां बलं दण्डं युद्धमाजीवमादिशत्

याजनाध्यापनं चैव तृतीयं च परिग्रहम्। ब्राह्मणानां विभुस्तेषां कर्माण्येतान्यथादिशत्

पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृषिं चैव विशां ददौ। शिल्पाजीवं भृतिञ्चैव शूद्राणां व्यदधात् प्रभुः

सामान्यानि तु कर्माणि ब्रह्मक्षत्रविशां पुनः। यजनाध्ययनं दानं सामान्यानि तु तेषु च

कर्माजीवं ततो दत्त्वा तेभ्यश्चैव परस्परम्। लोकान्तरेषु स्थानानि तेषां सिद्ध्याऽददत् प्रभुः

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्। स्थानमैन्द्रं क्षत्रियाणां संग्रामष्वेपलायिनाम्

वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधर्ममुपजीविनाम्। गान्धर्वं शूद्रजातीनां प्रतिचारेण तिष्ठताम्

स्थानान्येतानि वर्णानां व्यत्याचारवतां स्वयम्। ततः स्थितेषु वर्णेषु स्थापयामास चाश्रमान्

गृहस्थो ब्रह्मचारित्वं वानप्रस्थं सभिक्षुकम्। आश्रमांश्चतुरो ह्येतान् पूर्वमास्थापयत् प्रभुः

वर्णकर्माणि ये केचित्तेषामिह न कुर्वते । कुतः कर्मा क्षितिं प्राहुराश्रमस्थानवासिनः

ब्रह्मा तान् स्थापयामास आश्रमान्नामनामतः। निर्द्देशार्थं ततस्तेषां ब्रह्मा धर्मान् प्रभाषत। प्रस्थानानि च तेषां वै यमांश्च नियमांश्च ह

चातुर्वर्णात्मकः पूर्वं गृहस्थश्चाश्रमः स्मृतः। त्रयाणामाश्रमाणाञ्च प्रतिष्ठायोनिरेव च। यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि यमैश्च नियमैश्च ते

दाराऽग्नयोऽथातिथेय इज्याश्राद्धक्रियाः प्रजाः। इत्येष वै गृहस्थस्य समासाद्धर्मसंग्रहः

दण्डी च मेखली चैव ह्यधः शायी तथा जटी। गुरुशुश्रूषणं भैक्षं विद्याद्वै ब्रह्मचारिणः

चीरपत्राजिनानि स्युर्द्धान्यमूलफलौषधम्। उभे सन्ध्येऽवगाहश्च होमश्वारण्य वासिनाम्

आसन्नमुसले भैक्षमस्तेयं शौचमेव च। अप्रमादोऽव्यवायश्च दया भूतेषु च क्षमा

अक्रोधो गुरुशुश्रूषा सत्यञ्च दशमं स्मृतम्। दशलक्षणिको ह्येष धर्मः प्रोक्तः स्वयम्भुवा

भिक्षोर्व्रतानि पञ्चात्र पञ्चैवोपव्रतानि च। आचारशुद्धिर्नियमः शौचञ्च प्रतिकर्म च। सम्यग्दर्शनमित्येवं पञ्चैवोपव्रतान्यपि

ध्यानं समाधिर्मनसेन्द्रियाणां ससागरैर्भैक्षमथोपगम्य। मौनं पवित्रोपचितैर्विमुक्तिः परिव्रजो धर्ममिमं वदन्ति

सर्वे ते श्रेयसे प्रोक्तो आश्रमा ब्रहमणा स्वयम्। सत्यार्ज्जवन्तपः क्षान्तिर्योगेज्या दमपूर्विका

वेदाः साङ्गाश्च यज्ञाश्च व्रतानि नियमाश्च ये। न सिद्ध्यन्ति प्रदुष्टस्य भावदोष उपागते

बहिः कर्माणि सर्वाणि प्रसिद्धयन्ति कदाचन। अन्तर्भावप्रदुष्टस्य कुर्वतोऽपि पराक्रमान्

सर्वस्वमपि योदद्यात् कलुषेणान्तरात्मना। न तेन धर्मभाक् स स्याद्भाव एवात्र कारणम्