वायुपुराणम्

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरन्तु रजस्तमौ। कलौ तमस्तु विज्ञेयं युगवृत्तवशेन तु

कालः कृते युगे त्वेष तस्य संख्यान्निबोधत। चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां त्त कृतं युगम्

सन्ध्यांशौ तस्य दिव्यानि शतान्यष्टौ च संख्यया। तदा तासां बभूवायुर्न्न च क्लेशविपत्तयः

ततः कृतयुगे तस्मिन् सन्ध्यांशे हि गते तु वैः। पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वशः

सन्ध्यायामप्यतीतायामन्तकाले युगस्य तु। पादतश्वावतिष्ठेत्तु सन्ध्याधर्मो युगस्य तु। एवं कृते तु निःशेषे सिद्धि स्त्वन्तर्दधे तदा

तस्याञ्च सिद्धौ भ्रष्टायां मानस्यामभवत्ततः। सिद्धिरन्या युगे तस्मिस्त्रेतायामन्तरे कृताः

सर्गादौ या मयाष्टौ तु मानस्यो वै प्रकीर्त्तिताः। अष्टौ ताः क्रमयोगेन सिद्धयो यान्ति संक्षयम्

कल्पादौ मानसी ह्येषा सिद्धिर्भवति सा कृते। मन्वन्तरेषु सर्वेषु चतुर्युगविभागशः। वर्णाश्रमाचारकृतः कर्मसिद्धोद्भवः स्मृतः

सन्ध्याकृतस्य पादेन सन्ध्यापादेन चांशतः। कृतसन्ध्यांशका ह्येते त्रींस्त्रीन् पादान् परस्परान्। ह्रसन्ति युगधर्मैस्ते तपः श्रुतबलायुषैः

ततः कृतांशे क्षीणे तु बभूव तदनन्तरम्। त्रेतायां युगमन्यन्तु कृताशमृषिसत्तमाः

तस्मिन् क्षीणे कृतांशे तु तच्छिष्टासु प्रजास्विह। कल्पादौ संप्रवृत्तायास्त्रेतायाः प्रमुखे तदा

प्रणश्यति तदा सिद्धिः कालयोगेन नान्यथा। तस्यां सिद्धौ प्रणष्टायामन्या सिद्धिरवर्त्तत

अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु तौ। मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्ज्जनम्

सकृदेव तया वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले। प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्तु गृहसंस्थिताः

सर्वप्रत्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते। वर्त्तयन्ति हि तेभ्यस्तास्त्रेतायुगमुखे प्रजाः

ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्। रागलोभात्मको भावस्तदा ह्याकस्मिकोऽभवत्

यत्तद्भवति नारीणां जीवितान्ते तदार्त्तवम्। तदा तद्वै न भवति पुनर्युगबलेन तु

तासां पुनः प्रवृत्तं तु मासे मासे तदार्त्तवम्। ततस्तेनैव योगेन वर्त्ततां मिथुने तदा

. तासां तत्कालभावित्वान्मासि मास्युपगच्छताम्। अकाले ह्यार्त्तवोत्पत्तिर्गर्भोत्पत्तिरजायत

विपर्ययेण तासां तु तेन कालेन भाविना। प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंस्थिताः

ततस्तेषु प्रणष्टेषु विभ्रान्ता व्याकुलेन्द्रियाः। अभि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा

प्रादुर्बभूवुस्तासां च वृक्षास्ते गृहसंस्थिताः। वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च

तेष्वेव जायते तासां गंधवर्णरसान्वितम्। अमाक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु

तेन ता वर्तयन्ति स्म मुखे त्रेतायुगस्य च। हृष्टतुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः

पुनः कालांतरेणैव पुनर्ल्लोभावृतास्तु ताः। वृक्षांस्तान् पर्यगृह्णन्त मधु वा माक्षिकं बलात्

तासां तेनापचारेण पुनर्ल्लोककृतेन वै। प्रणष्टा मधुना सार्द्धं कल्पवृक्षाः व्कचित् व्कचित्

तस्यामेवाल्पशिष्टायां संध्याकालवशात्तदा। प्रावर्तंत तदा तासां द्वंद्वान्यभ्युत्थितानि तु

शीतवातातपैस्तीव्रैस्ततस्ता दुःखिता भृशम्

कृत्वा द्वंद्व प्रतीकारं निकेतानि हि भोजिरे। पूर्वं निकमिपारास्ते अनिकेताश्रया भृशम्