वायुपुराणम्

हर्षा ये तमसः पुत्रा जज्ञिरे द्वादशैव तु । हरयो नाम ते देवा यज्ञभाजस्तथाऽभवन् ।। ६.

ततस्ते हरयो देवाः प्राप्ते चारिष्णवेऽन्तरे। वैकुण्ठायां ततस्ते वै चरिष्णोर्जज्ञिरे सुराः। वैकुण्ठा नाम ते देवाः पञ्चमस्यान्तरे मनोः ।। ६.

ततस्ते वै पुनर्द्देवा वैकुण्ठाः प्राप्य चाक्षुषम्। साध्यायां द्वादश सुता जज्ञिरे धर्मसूनवः ।। ६.

ततस्ते वै पुनः साध्याः संक्षीणे चाक्षुषेऽन्तरे । उपस्थिते मनोः सर्गे पुनर्वैवस्वतस्य ह ।। ६.

आद्ये त्रेतायुगमुखे प्राप्ते वैवस्वतस्य तु । अंशेन साध्यास्तेऽदित्यां मारीचात् कश्यपात् पुनः ।। ६.

जज्ञिरे द्वादशादित्या वर्त्तमानेऽन्तरे पुनः। यदा त्वेते समुत्पन्नाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः ।। ६.

ततः स्वायम्भुवे साध्या जज्ञिरे द्वादशामराः। एवमाद्या जयास्ते वै शापात्समभवंस्तदा ।। ६.

य इमां सप्तसम्भूतिं देवानां देवशासनात् । पठेद्यः श्रद्धया युक्तः प्रत्वायं न गच्छति ।। ६.

इत्येते भूतयः सप्त जयानां सप्तलक्षणाः। परिक्रान्ता मया चाद्य किम्भूयः श्रोतुमिच्छथ ।। ६.

दैत्यानां दानवानाञ्च गन्धर्वोरगरक्षसाम्। सर्वभूतपिशाचानां पशूनां पक्षिवीरुधाम्। उत्पत्तिं निधनञ्चैव विस्तरात् कथयस्व नः ।। ६.

एवमुक्तस्तदा सूत उवाच ऋषिसत्तमान् । दितेः पुत्रद्वयं जज्ञे कश्यपादिति नः श्रुतम् ।। ६.

कश्यपस्यात्मजौ तौ वै सर्वेभ्यः पूर्वजौ स्मृतौ। सूत्येऽहन्यतिरात्रस्य कश्यपस्याश्वमेधिके ।। ६.

हिरण्यकशिपुर्नाम प्रथमं ऋत्विगासनम्। दित्या गर्भाद्विनिःसृत्य तत्रासीनोच्चसंसदि। हिरण्यकशिपुस्तस्मात् कर्मणा तेन स स्मृतः ।। ६.

हिरण्यकशिपोर्नाम जन्म चैव महात्मनः। प्रभाव़ञ्चैव दैत्यस्य विस्तराद्ब्रूहि नः प्रभो ।। ६.

कश्यपस्याश्वमेधोऽभूत् पुण्यो वै पुष्करे पुरा। ऋषिभिर्द्देवताभिश्च गन्धर्वै रुपशोभितः ।। ६.

उत्कृष्टेनैव विधिना आख्यानादौ यथाविधि। आसनान्युपक्लृप्तानि काञ्चनानि तु पञ्च वै ।। ६.

कुशपूतानि त्रीण्यत्र कूर्चफलकमेव च। मुख्यार्त्विजश्च चत्वारस्तेषान्तान्युपकल्पयेत् ।। ६.

शुभं तत्रासनं यत्तु होतुरर्थे प्रकल्पितम्। हिरण्मयं तथा दिव्यं दिव्यास्तरणसंस्तृतम् ।। ६.

अन्तर्वत्नी दितिश्चैव पत्नीत्वं स्मुपागता। दश वर्षसहस्राणि गर्भस्तस्या अवर्तत ।। ६.

स तु गर्भाद्विनिःसृत्य मातुर्वै उदरात्तदा। उपक्लृप्तासनं यत्तु होतुरर्थे हिरण्मयम्। निषसाद सगर्भोऽत्र तत्रासीनः शशंस च ।। ६.

आक्यानपञ्चमान् वेदान् महर्षिः काश्यपो यथा। तं दृष्ट्वा मुनयस्तस्य नामाकुर्वंस्तु तद्विधम् ।। ६.

हिरण्यकशिपुस्तस्मात् कर्मणा तेन विश्रुतः। हिरण्याक्षोऽनुजस्तस्य सिंहिका तस्य चानुजा। राहोः सा जननी देवी विप्रचित्तेः परिग्रहात् ।। ६.

हिरण्यकशिपुर्द्दैत्यश्चचार परमं तपः। शतं वर्षसहस्राणां निराहारो ह्यधःशिराः ।। ६.

तं ब्रह्मा छन्दयामास दैत्यं तुष्टो वरेण तु। सर्वामरत्वं विप्रेभ्यः सर्वभूतेभ्य एव च। योगाद्देवान् विनिर्जित्य सर्वदेवत्वमास्थितः ।। ६.

दानवाश्चासुराश्चैव देवाः समा भवन्तु वै। मारुतेर्यन्महैश्वर्यमेष मे दीयतां वरः ।। ६.

एवमुक्तोऽथ ब्रह्मा तु तस्मै दत्त्वा यथेप्सितम्। दत्त्वा तस्मै वरान् दिव्यान् तत्रैवान्तरधीयत। हिरण्यकशिपुर्दैत्यः श्लोकैर्गीतः पुरातनैः ।। ६.

राजा हिरण्यकशिपुर्यां यामाशां निषेवते। तस्यास्तस्या दिशो देवा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः ।। ६.

एवंप्रभावो दैत्येन्द्रो हिरण्यकशिपु र्द्विजाः। तस्यासीन्नरसिंहः स विष्णुर्मृत्युः पुरा किल। नखैस्तु तेन निर्भिन्नस्ततः शुद्धा नखाः स्मृताः ।। ६.

हिरण्याक्षसुताः पञ्च विक्रान्ताः सुमहा बलाः। उत्कुरः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च ।। ६.