वायुपुराणम्

महर्ल्लोकस्थितैर्दृष्टः कालः सुप्तस्तदा च तैः। सत्याद्याः सप्त येह्यासन् कल्पेऽतीते महर्षयः

एवं ब्राह्मीषु रात्रीषु ह्यती तासु सहस्रशः। दृष्टवन्तस्तथा ह्यन्ये सुप्तं कालं महर्षयः

कल्पयामास वै ब्रह्मा तस्मात् कालो निरुच्यते

स स्रष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः। व्यक्ताव्यक्तो महादेवस्तस्य सर्वमिदं जगत्

इत्येष प्रतिसन्धिर्वः कीर्त्तितः कल्पयोर्द्वयोः। साम्प्रतातीतयोर्मध्ये प्रागवस्था बभूव या

कीर्त्तिता तु समासेन कल्पे कल्पे यथा तथा। साम्प्रतं ते प्रवक्ष्यामि कल्पमेतं निबोधत

तुल्यं युगसहस्रस्य नैशं कालमुपास्य सः। शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात्

ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा तदाचरत्। अन्धकारे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे

जलेन समनुव्याप्ते सर्वतः पृथिवीतले। अविभागेन भूतेषु समन्तात्सुस्थितेषु च

निशायामिव खद्योतः प्रावृट्‌काले ततस्ततः। तदाकाशे चरन् सोऽथ वीक्ष्यमाणः स्वयम्भुवः

प्रतिष्ठाया ह्यपायन्तु मार्गमाणस्तदा प्रभुः। ततस्तु सलिले तस्मिन् ज्ञात्वा ह्यन्तर्गतां महीम्

अनुमानात्तु सम्बुद्धो भूमेरुद्धरणं प्रति। चकारान्यां तनुञ्चैव पूर्वकल्पादिषु स्मृताम्

स तु रूपं वराहस्य कृत्वाऽपः प्राविशत् प्रभुः। अद्भिः सञ्छादितामुर्वीं समीक्ष्याथ प्रजापतिः

उद्धृत्योर्वीमथाद्भ्यस्तु अपस्तास्तु स विन्यसत्। सामुद्रीस्तु समुद्रेषु नादेयीर्निम्नगास्वपि। पार्थिवीस्तु स विन्यस्य पृथिव्यां सोऽचिनोद्गिरीन्

प्राक्सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्त्तकाग्निना। तेनाग्निना प्रलीनास्ते पर्वता भुवि सर्वशः

शैत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुनापस्तु संहृताः। निषक्ता यत्र यत्रासंस्तत्रतत्राऽचलोऽभवत्

स्कन्नाचलत्वादचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः। गिरयोऽद्भिर्निगीर्णत्वाच्चयनाच्च शिलोच्चयाः

ततस्तु तां समुद्धृत्य क्षितिमन्तर्ज्जलात् प्रभुः। स्वस्थाने स्थापयित्वा च विभागमकरोत् पुनः

सप्त सप्त तु वर्षाणि तस्या द्वीपेषु सप्तसु। विषमाणि समीकृत्य शिलाभिरचिनोद्गिरीन्

द्वीपेषु तेषु वर्षाणि चत्वारिंशत्तथैव च। तावन्तः पर्वताश्चैव वर्षान्ते समवस्थिताः। सर्गादौ सन्निविष्टास्ते स्वभावेनैव नान्यथा

सप्त द्वीपाः समुद्राश्च अन्योन्यस्य तु मण्डलम्। सन्निकृष्टाः स्वभावेन समावृत्य परस्परम्

भूराख्यांश्चतुरो लोकांश्चन्द्रादित्यौ ग्रहैः सह। पूर्वं तु निर्म्ममे ब्रह्मा स्थानानीमानि सर्वशः

कल्पस्य चास्य ब्रह्मा वै ह्यसृजत् स्थानिनः पुरा। आपोऽग्रिः पृथिवी वायुरन्तरिक्षं दिवं तथा

स्वर्गं दिशः समुद्रांश्च नदीः सर्वांश्च पर्वतान्। ओषधीनां तथात्मानमात्मानं वृक्षवीरुधाम्

लवाः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्तं सन्धिरात्र्यहम्। अर्द्धमासांश्च मासांश्च अयनाब्दयुगानि च

स्थानाभिमानिनश्चैव स्थानानि च पृथक् पृथक्। स्थानात्मानः स सृष्ट्वा वै युगावस्थां विनिर्ममे

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिं चैव तथा युगम्। कल्पस्यादौ कृतयुगे प्रथमे सोऽसृजत् प्रजाः

प्रागुक्ता या मया तुभ्यं पूर्वकालं प्रजास्तु ताः। तस्मिन् संवर्त्तमाने तु कल्पे दग्धास्तदाऽग्निना

अप्राप्ता यास्तपोलोकं जनलोकं समाश्रिताः। प्रवर्तन्ति पुनः सर्गे बीजार्थं ता भवन्ति हि