वायुपुराणम्

ततस्तेषु गतेषूर्द्ध्वं त्रैलोक्यात्सुमहात्मसु। तैः सार्द्धं ये महर्ल्लोकात्तदा नासादिता जनाः। तच्छिष्टाश्चेह तिष्ठन्ति कल्पाद्देहमुपासते

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ता मानुषा ब्राह्मणादयः। पशवः पक्षिणश्चैव स्थावराः ससरीसृपाः

तिष्ठत्सु तेषु तत्कालं पृथिवीतलवासिषु। सहस्रं यत्तु रश्मीनां सूर्यस्येह विभासते। ते सप्तरश्मयो भूत्वा ह्येकैको जायते रविः

क्रमेणोत्तिष्ठमानास्ते त्रीन् लोकान् प्रदहन्त्युत। जङ्गमाः स्थावराः चैव नदीः संर्वाश्च पर्वतान्। पूर्वे शुष्का ह्यनावृष्ट्या सूर्यैस्तैश्च प्रधूपिताः

तदा ते विविशुः सर्वे निर्द्दग्धाः सूर्यरश्मिभिः। जङ्गमाः स्थावराः सर्वे धर्माधर्मात्मकास्तु वै

दग्धदेहास्ततस्ते वै गताः पापयुगात्यये। योन्या तया ह्यनिर्मुक्ताः शुभपापानुबन्धया

ततस्ते ह्युपपद्यन्ते तुल्यरूपा जने जनाः। विशुद्धिबहुलाः सर्वे मानसीं सिद्धिमास्थिताः

उषित्वा रजनीं तत्र ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः। पुनः सर्गे भवन्तीह ब्रह्मणो मानसीप्रजाः

ततस्तेषु प्रवृत्तेषु जने त्रैलोक्यवासिषु। निर्दग्धेषु च लोकेषु तेषु सूर्यैस्तु सप्तभिः। वृष्ट्या क्षितौ प्लावितायां विशीर्णेष्वालयेषु च

समुद्राश्चैव मेघाश्च आपः सर्वाश्च पार्थिवाः। व्रजन्त्येकार्णवत्वं हि सलिलाख्यास्तदाश्रिताः

आगतागतिकं तद्वै यदा तु सलिलं बहु। संछाद्येमां स्थितां भूमिमर्णवाख्या तदा च सा

आभाति यस्मान्नाभान्ति भासन्तो व्याप्तिदीप्तिषु। सर्वतः समनुप्लाव्य तासाञ्चाम्भो विभाव्यते

तदम्भस्तनुते यस्मात् सर्वां पृथ्वीं समन्ततः। धातुस्तनोतिर्विस्तारे तेनाम्भस्तनवः स्मृताः

अरमित्येष शीघ्रन्तु निपातः कविभिः स्मृतः। एकार्णवे भवन्त्यापो न शीघ्रास्तेन ते नराः

तस्मिन् युगसहस्रान्ते संस्थिते ब्रह्मणोऽहनि। राजन्यां वर्त्तमानायान्तावत्तत् सलिलात्मना

ततस्तु सलिले तस्मिन्नष्टेऽग्नौ पृथिवीतले। प्रशान्तवातेऽन्धकारे निरालोके समन्ततः

येनैवाधिष्ठितं हीदं ब्रह्मा स पुरुषः प्रभुः। विभागमस्य लोकस्य पुनर्वै कर्तुमिच्छति

एकार्णवे तदा तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे। तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः। ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

सत्त्वोद्रेकात् प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमवेक्ष्य च। इमञ्चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति

आपो नाराख्यास्तनव इत्यपान्नाम शुश्रुमः। आपूर्य नाभिं तत्रास्ते तेन नारायणः स्मृतः

सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्रपात् सहस्रचक्षुर्वदनः सहस्रभुक्। सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजा पतिस्त्रयीपथे यः पुरुषो निरुच्यते

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता एको ह्यपूर्वः प्रथमं तुराषाट्। हिरण्यगर्भः पुरुषो महात्मा स पठ्यते वै तमसःपरस्तात्

कल्पादौ रजसोद्रिक्तो ब्रह्मा भूत्वाऽसृजत् प्रजाः। कल्पान्ते तमसोद्रिक्तो कालो भूत्वाऽग्रसत् पुनः

स वै नारायणा ख्यस्तु सत्त्वोद्रिक्तोऽर्णवे स्वपन्। त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्ये समवर्त्तत

सृजते ग्रसते चैव वीक्षन्ते च त्रिभिस्तु तान्। एकार्णवे तदा लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे

चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः सलिलावृते। ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु अप्रकाशार्णवे स्वपन्

चतुर्विधाः प्रजा ग्रस्त्वा ब्राह्म्यां रात्र्यां महार्णवे। पश्यन्ति तं महर्ल्लोकात् सुप्तं कालं महर्षयः

भृग्वादयो यथा सप्त कल्पे ह्यस्मिन् महर्षयः। ततो विवर्त्तमानैस्तैर्महान् परिगतः परः